I OSK 857/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 757/23 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 6 listopada 2023 r., nr SKO.PS-80/6791/3899/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 757/23, po rozpoznaniu skargi M. K., uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z 6 listopada 2023 r., nr SKO.PS-80/6791/3899/2023 oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 1 sierpnia 2023 r., nr 000119/SP/08/2023, w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 3 lipca 2023 r. M. K. (dalej – skarżąca) wystąpiła do Burmistrza Miasta i Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem W. C. Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z 1 sierpnia 2023 r., nr 000119/SP/08/2023, odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji skarżąca pismem z 8 sierpnia 2023 r. złożyła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z 6 listopada 2023 r., nr SKO.PS-80/6791/3899/2023, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że ojciec skarżącej W. C. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach z 6 kwietnia 2023 r. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, przy czym nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 lipca 2020 r. Kolegium stwierdziło, iż organ I instancji odmawiając przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki nie powstała w wieku określonym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, i wydał wadliwą decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną. SKO wskazało, że W. C. pozostaje w związku małżeńskim z B. C., na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem męża w pierwszej kolejności. Kolegium wyjaśniło, iż w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, przesądzono, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej – u.ś.r.), z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Do akt sprawy nie zostało przedłożone orzeczenie, z którego wynikałoby, że żona W. C. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Z oświadczenia skarżącej wynika zaś, że jej matka B. C. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem M. C. i pobiera z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie Kolegium, skoro W. C. pozostaje w związku małżeńskim z B. C., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to brak było podstaw do stwierdzenia, że obowiązek alimentacyjny przeszedł na córkę – skarżącą. Dlatego też nie zachodzą podstawy prawne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach skarżąca, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, który powołanym na wstępie wyrokiem z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 757/23, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Na wstępie uzasadnienia wyroku Sąd stwierdził, że uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, nie znajduje zastosowania w kontrolowanej sprawie. Konstatacja ta jest istotna w aspekcie art. 269 § 1 zd. pierwsze ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie motywów uznania, że wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyrażona w uchwale, nie jest wiążąca w niniejszej sprawie. Sąd stwierdził, że w całości podzielił stanowisko WSA w Kielcach zaprezentowane w wyrokach z 28 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 167/23 oraz z 11 października 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 480/23, które zapadły w zbliżonych okolicznościach faktycznych i dotyczyły analogicznego problemu prawnego. Sąd stwierdził, że akceptuje i uznaje za własne motywy, które legły u podstaw powołanych wyżej wyroków, a którymi posłuży się jako argumentację wyrażoną przez WSA w Kielcach w niniejszej sprawie. W dalszej części uzasadnienia wyroku na stronach od 4 do 9 Sąd przedstawił argumentację na to, że uchwała składu siedmiu sędziów NSA o sygn. akt I OPS 2/22 nie ma w niniejszej sprawie charakteru wiążącego, o którym mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a., bowiem nie dotyczy takich sytuacji, w której osoba, która ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może uzyskać drugiego takiego świadczenia, tak jak w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, skoro osoba, która już ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może uzyskać drugiego takiego świadczenia, to oznacza to – w przypadku, gdy taka osoba jest współmałżonkiem osoby wymagającej opieki – że jest w ten sposób wyłączona zarówno z kręgu osób, które mogłyby otrzymać takie świadczenie na niepełnosprawnego współmałżonka (na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), jak i z kręgu osób, które będąc współmałżonkiem osoby wymagającej opieki i nie legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyłączałyby na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez innego członka rodziny, który w dalszej kolejności może być uprawniony do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (tu: przez córkę osoby wymagającej opieki). Do takiego współmałżonka osoby wymagającej opieki (tj. współmałżonka mającego ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad innym członkiem rodziny) wymóg wynikający z art. 17 ust. 1a pkt 2 in fine u.ś.r., dotyczący legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma w ogóle zastosowania. Sąd w świetle swoich wywodów uznał, że Kolegium nie uwzględniając przedstawionej wykładni naruszyło art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., przez co nie doszło do ustalenia wszystkich istotnych okoliczności, tym samym wydało wadliwą decyzję. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej – skarżący kasacyjnie, organ), zastępowane przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Sądowi I instancji: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 a i art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., polegającą na przyjęciu, że fakt sprawowania opieki przez małżonkę W. C. nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem i pobieranie z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjnego, przy braku legitymowania się tej małżonki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce – M. K., w sytuacji, gdy okoliczność ta pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie, ponieważ bez wątpienia małżonka W. C. jest w pierwszej kolejności zobowiązana do alimentacji na rzecz męża, a co za tym idzie do sprawowania opieki nad nim, a ponadto nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, a nadto uznanie, że uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22 nie są objęte sytuacje, gdy to nie stan zdrowia małżonka jest przeszkodą w sprawowaniu przez niego opieki nad współmałżonkiem wymagającym opieki, ale okoliczność, że opiekę taką małżonek ten już sprawuje nad innym członkiem rodziny, wobec którego jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności i w związku z tą opieką uzyskał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem uchwała ta nie ma wiążącego charakteru o jakim mowa w art. 269 § 1 p.p.s.a., gdyż w istotnej części nie wykazuje niezbędnego związku z okolicznościami sprawy, w sytuacji, gdy z ww. uchwały jednoznacznie wynika, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uwzględnieniu skargi przy błędnym przyjęciu, że organy administracji naruszyły przepisy postępowania (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieuwzględnienie przedstawionej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., przez co nie doszło do ustalenia okoliczności mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. czy rzeczywiście B. C. otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne na syna oraz ustaleń co do ewentualnego ziszczenia się pozostałych przesłanek, tak pozytywnych, jak i negatywnych, warunkujących przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad ojcem – W. C., podczas gdy jedyną przeszkodą do przyznania skarżącej świadczenia było ustalenie, że jest inna osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji na rzecz W. C., tj. jego małżonka. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła skarżąca, nie zgadzając się ze skargą kasacyjną, wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania zgodnie z normami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. W niniejszej sprawie zasadniczą kwestią była prawidłowa wykładnia prawa materialnego, co uzasadniało odniesienie się w pierwszej kolejności do zagadnień materialnoprawnych. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach stanowiły przepisy u.ś.r., regulujące warunki i zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę zawarte w zaskarżonym wyroku stanowisko Sądu I instancji nie jest trafne. Podkreślić trzeba, że w dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego podjął uchwałę sygn. akt I OPS 2/22 o treści: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).". Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym, czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Ustawodawca zasadniczo (choć nie wyłącznie) wyznaczył krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłankę obowiązku alimentacyjnego. Ustawodawca odsyła w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyłącznie w zakresie dotyczącym kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. W ten sposób ustawodawca wyznaczył po części zakres podmiotowy ustawy, tj. osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny są uprawnione do ubiegania się oświadczenie. Z uwzględnieniem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawodawca dokonał także podziału tych osób na spokrewnione w pierwszym stopniu i stopniu dalszym (zobowiązanych do alimentacji w pierwszej i dalszej kolejności), jak też uwzględnił pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego małżonków względem siebie. Kolejność dostępu do świadczenia określona w art. 17 ust. 1a pkt 2 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest zatem co do zasady zgodna z kolejnością realizowania się obowiązku alimentacyjnego i pod względem systemowym regulacja ta nie prowadzi do sprzeczności i nie narusza spójności systemowej. W tym wymiarze regulacja ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest w pełni koherentna z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, i zawiera pewne własne rozwiązania, istotne ze względu na przedmiot jej regulacji. Odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 k.r.o., i przyjęte w nim przesłanki wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. Być może, w przypadku analizowanych regulacji dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, przyjęte aktualnie rozwiązanie regulujące kolejność dostępu poszczególnych osób do świadczenia, nie jest optymalne z punktu widzenia interesów świadczeniobiorców. W ocenie powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych. Ustawodawca świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji RP, określił bowiem katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest – w ocenie powiększonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego - sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość społeczna oznacza nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, będąc związany powołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełni podziela zawarte w niej stanowisko. Podkreślić trzeba, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2044/22). W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że usprawiedliwiony okazał się uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 17 ust. 1a i ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Skarżąca, będąc córką osoby wymagającej opieki – W. C., niewątpliwie należy do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Żona osoby wymagającej opieki – B. C. nie posiadała na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i orzekania przez organ odwoławczy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jedynie sprawuje ona opiekę nad niepełnosprawnym synem M. C. i pobiera z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. W świetle powołanej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, tj. córce osoby wymagającej opieki, konieczne byłoby spełnienie przez nią wszystkich przesłanek określonych w tym przepisie oraz legitymowanie się przez żonę W. C. – B. C. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednak B. C. w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, dlatego też występuje negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W konsekwencji nie jest możliwe przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Dlatego też stanowisko Sądu I instancji, jako odbiegające od przedstawionej w powołanej wyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa, należało uznać za nietrafne. Podkreślić trzeba, że powołane w uzasadnieniu Sądu I instancji wyroki WSA w Kielcach z 28 marca 2023, sygn. akt II SA/Ke 167/23 i 11 października 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 480/23 zostały uchylone wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiednio z: 28 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1468/23 i 27 listopada 2024 r., sygn. akt I OSK 3140/23, i jednocześnie skargi zostały oddalone. Zasadne okazały się również zarzuty naruszenia prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., albowiem przy zastosowaniu powyższej wykładni prawa materialnego niepotrzebne stało się dokonywanie w tej sprawie ponownych ustaleń. Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 w zw. z art. 151 i art. 182 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w całości i oddalił skargę. O odstąpieniu od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., uznając, że w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.