II SA/Po 64/23

Dnia 27 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2023 roku sprawy ze skargi P. C. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w P. z dnia 28 listopada 2022 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia w prawach studenta 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w części dotyczącej zawieszenia z dniem 17 listopada 2022 r. P. C. studenta Uniwersytetu [...] w P., [...] rok programu [...], w prawach studenta do czasu wydania prawomocnego orzeczenia przez komisję dyscyplinarną z powodu uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa, 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] w P. na rzecz skarżącego kwotę 680,- zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Centrum Nauczania [...] [...] [...] w P. decyzją z 17 listopada 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 312 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2018 poz. 1668, dalej p.s.w.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm. dalej k.p.a.) zawiesił Pana P.C. (nr [...]) z dniem 17 listopada 2022 r. w prawach studenta [...]-go roku kierunku medycyny [...] w Centrum Nauczania [...] [...] [...] w P., w roku akademickim 2022/2023, z powodu uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez studenta przestępstwa. Zawieszenie utrzymane jest w mocy do momentu wydania orzeczenia przez Komisję Dyscyplinarną. W uzasadnieniu wskazano, że P.C. (dalej jako skarżący, strona lub student) dnia 26 października 2022 r. został zatrzymany przez Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości, jako podejrzany o czyn z art. 202 § 3 i 4a kodeksu karnego (w skrócie “kk"), wobec czego uznano, że uzasadnione jest zawieszenie go w prawach studenta. Następnie P.C. odwołał się od rozstrzygnięcia z dnia 17 listopada 2022 r., zarzucając: 1. brak istnienia decyzji w obrocie prawnym, z uwagi na fakt, że nie została prawidłowo doręczona stronie, 2. nieważność decyzji z uwagi na to, że została wydana na podstawie aktu prawnego, który nie obowiązuje, 3. naruszenie przepisu art. 312 ust.5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, gdyż została wydana przez nieuprawniony organ, 4. naruszenie art. 107 k.p.a. poprzez brak wszystkich elementów, które powinna spełniać decyzja. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że decyzja została doręczona stronie mailem w dniu 18 października 2022 r. (prawdopodobna omyłka pisarska- powinien być wskazany listopad- uwaga Sądu), a przepisy nie przewidują takiego trybu doręczenia. Ponadto decyzja została wydana na podstawie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, która już nie obowiązuje bowiem aktualna jest ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2022 poz. 574). Decyzja została wydana przez organ nieuprawniony tj. Dyrektora Centrum Nauczania [...] co powoduje jej nieważność. Ponadto decyzja w zasadzie nie zawiera żadnego uzasadnienia, co narusza art. 107 k.p.a. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umożliwienie studentowi uczestnictwa w zajęciach dydaktycznych. Rektor Uniwersytetu [...] [...] [...] w P. (dalej Rektor) decyzją z dnia 28 listopada 2022 r. nr [...] działając na podstawie art. 312 ust. 5 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U.2022.574 z późn.zm. dalej p.s.w.n.) zawiesił z dniem 17 listopada 2022 r. P.C. - studenta Uniwersytetu [...] w P., [...] roku programu [...], w prawach studenta do czasu wydania prawomocnego orzeczenia przez komisję dyscyplinarną z powodu uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa i jednocześnie uchylił decyzję nr [...] wydaną przez Dyrektor Centrum Nauczania [...]. Motywując rozstrzygnięcie Rektor wskazał, że w dniu 26 października 2022 r. nastąpiło zatrzymanie studenta P.C. pod zarzutem popełnienia czynu z art. 202 § 3 i 4a kk. O zdarzeniu tym Uczelnia powiadomiona została pismem Naczelnika [...] Wydziału Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości z dnia 26 października 2022 r. nr L.dz. [...], [...], [...] Pismem z dnia 15 listopada 2022 r. Prokuratura Okręgowa w P. I Wydział Śledczy poinformowała Uczelnię o wszczęciu śledztwa w tej sprawie i przedstawieniu studentowi zarzutu popełnienia przestępstwa. Zgodnie z postanowieniami art. 312 ust. 5 p.s.w.n. "w przypadku uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez studenta przestępstwa, rektor jednocześnie z poleceniem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego może zawiesić studenta w prawach studenta do czasu wydania orzeczenia przez komisję dyscyplinarną." W ocenie Rektora wszczęcie śledztwa i postawienie studentowi zarzutu popełnienia przestępstwa niewątpliwie uzasadnia podejrzenie popełnienia przestępstwa. W dniu 17 listopada 2022 r. Rektor wydał Rzecznikowi dyscyplinarnemu polecenie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. W ocenie organu powyższe okoliczności oraz rodzaj zarzucanego przestępstwa w pełni uzasadniają zawieszenie w prawach studenta. Odnosząc się do jednego z zarzutów Rektor wskazał, że p.s.w.n. enumeratywnie wskazuje sprawy, w których postępowanie w uczelni prowadzone jest w oparciu o postanowienia kodeksu postępowania administracyjnego. Zawieszenie w prawach studenta, przewidziane art. 312 ust.5 p.s.w.n. nie znalazło się w tej grupie. Końcowo Rektor stwierdził, że nie wdając się w szczegóły, ale podzielając szereg zastrzeżeń podniesionych w odwołaniu od decyzji nr [...] wydanej przez Dyrektor Centrum Nauczania [...], koniecznym było jej uchylenie. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 29 listopada 2022 r. (wpływ do organu 30 listopada 2022 r.) wniesiono pismo zatytułowane odwołanie od decyzji, w którym wskazano, że decyzja została doręczona stronie 25 listopada 2022 r. Odwołanie ma tożsamą treść jak to, które wpłynęło do organu 23 listopada 2022 r. Następnie P.C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w P. z dnia 28 listopada 2022 r., wnosząc o jej uchylenie w całości i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Centrum Nauczania [...] z dnia 17 listopada 2022 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania. W skardze zarzucono naruszenie: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 312 ust. 5 p.s.w.n., poprzez niepoczynienie własnych merytorycznych ustaleń faktycznych w przedmiocie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa przez skarżącego i w konsekwencji bezpodstawne zawieszenie go we wszystkich prawach studenta jedynie w oparciu o pismo z Prokuratury Okręgowej w P. i pismo Naczelnika [...] Wydziału Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości, które stanowią jedyne źródło informacji poczynionych ustaleń faktycznych. 2) naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: a) naruszenie art. 107 k.p.a. poprzez brak wszystkich elementów, które powinna spełniać decyzja administracyjna, b) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie przez Rektora uczelni wypowiedzenia się w kwestii zebranego materiału dowodowego przed podjęciem rozstrzygnięcia w sprawie; c) naruszenie art. 7, art. 8 i art. 77, 80 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do zawieszenia studenta. Motywując skargę podano, że Rektor powinien dokonać samodzielnych ustaleń stanu faktycznego, a nie opierać się wyłącznie na piśmie Naczelnika [...] wydziału Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości z dnia 26 października 2022 roku oraz piśmie Prokuratury Okręgowej w P. z dnia 15 listopada 2022 roku. W związku z tym, że student nie przyznaje się do popełnionego czynu, zgodnie z zasadą domniemania niewinności, należy uważać go za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. W związku z tym, aby zawiesić studenta na podstawie art. 312 ust. 5 p.s.w.n. Rektor winien poczynić własne ustalenia merytoryczne, w szczególności ustalenia faktyczne w przedmiocie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa przez skarżącego. W ocenie skarżącego, wbrew temu co twierdzi organ, w sprawie znajdują zastosowanie przepisy k.p.a. Zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 oraz 107 k.p.a. Decyzja jest wadliwa gdyż zawiesza studenta z datą wsteczną. Ponadto zawiera lakoniczne uzasadnienie. Decyzja nie zawiera pouczenia. Skarżącemu nie zapewniono czynnego udziału w sprawie i możliwości wypowiedzenia się co do dowodów. W odpowiedzi na skargę Rektor, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o jej odrzucenie, a ewentualnie oddalenie. Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi organ podał, że decyzja w przedmiocie zawieszenia studenta nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Odnosząc się do zarzutów skargi organ stwierdził, że skoro właściwe organy prowadzą śledztwo, w którym skarżącemu postawiono zarzut popełnienia przestępstwa i wydano rzecznikowi dyscyplinarnemu polecenie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tej sprawie, to jest to wystarczające do przyjęcia, że zachodzi "uzasadnione podejrzenie" i istnieje podstawa prawna do zastosowania normy powołanego przepisu i zawieszenia skarżącego w prawach studenta. Kwestionowana decyzja wydana została po odwołaniu się skarżącego od decyzji nr [...] wydanej przez Dyrektor Centrum Nauczania [...]. Ponieważ Dyrektor Centrum Nauczania [...] nie posiada kompetencji do rozstrzygania tej kwestii, pomijając inne wątpliwości natury formalnej, koniecznym było jej uchylenie, co też organ orzekający uczynił w zaskarżonej decyzji. Tym samym bezprzedmiotowe jest żądanie skarżącego dotyczące uchylenia także decyzji Dyrektora Centrum Nauczania [...] z dnia 17 listopada 2022 r. Organ podkreślił, że do postępowania w sprawie zawieszenia nie stosuje się przepisów k.p.a., a nawet gdyby tak przyjąć, to decyzja zawiera wszystkie wymagane prawem elementy. W piśmie procesowym z dnia 1 marca 2023 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i wskazał, że wbrew zarzutom organu, w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego, jest ona dopuszczalna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Na wstępie Sąd wskazuje, że zaskarżony akt podlega kognicji sądu administracyjnego. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że zawieszenie w prawach studenta nie stanowi aktu wewnątrzzakładowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1383/15). Na tle uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 572 ze zm., w tekście jako p.s.w.), która zawierała tożsamą regulację co do zawieszenia studenta (por. art. 214 ust. 5 p.s.w. z art. 312 ust. 5 p.s.w.n.) wyrażone zostało stanowisko, że sprawa zawieszenia studenta w prawach studenta na podstawie art. 214 ust. 5 p.s.w. należy do kategorii indywidualnych spraw studentów, o których mowa w art. 207 ust. 1 tej ustawy, a więc znajduje do niej zastosowanie procedura art. 127 § 3 k.p.a., a po jej wyczerpaniu sprawa na skutek skargi studenta może być rozpoznana przez sąd administracyjny (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. III SA/Lu 104/13, wyrok WSA w Gliwicach z 2 marca 2017 r. sygn. IV SA/Gl 667/16, wyrok NSA z 27 listopada 2013 r. sygn. I OSK 1774/13, CBOSA). Sąd powyższe stanowisko podziela, wobec czego uznał, że wniosek organu o odrzucenie skargi z uwagi na jej niedopuszczalność nie zasługiwał na uwzględnienie. W ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce zawarte są przepisy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów (zob. art. 308 p.s.w.n.). Instytucję zawieszenia studenta w prawach studenta uregulowano w art. 312 ust. 5 p.s.w.n., zgodnie z którym w razie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez studenta przestępstwa, Rektor jednocześnie z poleceniem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego może zawiesić studenta w prawach studenta do czasu wydania orzeczenia przez komisję dyscyplinarną. Zawieszenie studenta w jego prawach jest elementem postępowania w sprawach dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej studentów, o czym świadczy m.in. sama treść przepisu art. 312 ust. 5 p.s.w.n. ponieważ istnieje ścisły związek między podejrzeniem popełnienia przestępstwa a zawieszeniem studenta w prawach studenta oraz wszczęciem postępowania wyjaśniającego i ewentualnie później dyscyplinarnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 104/13). Kara zawieszenia w prawach studenta polega na czasowym pozbawieniu studenta możliwości wykonywania praw składających się na status studenta do czasu orzeczenia przez komisję dyscyplinarną tj. po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego na zasadach określonych w p.s.w.n.(art. 314- 318 p.s.w.n.). Podkreślenia wymaga, że instytucja zawieszenia w prawach studenta przyjmuje charakter środka zapobiegawczego, a więc nie służy ocenie czy student dopuścił się zarzucanych mu czynów. Jednak jedynie ich uzasadnione podejrzenie umożliwia organowi zastosowanie środka w postaci czasowego uniemożliwienia wykonywania praw i obowiązków studenta takich jak np. udział w zajęciach dydaktycznych, korzystanie z akademika czy ograniczenie bądź wstrzymanie pomocy stypendialnej. W rozpoznawanej sprawie Sąd podziela stanowisko organu, że okoliczności w postaci zatrzymania skarżącego przez Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości, z uwagi na podejrzenie popełnienia czynu z art. 202 § 3 i 4a kodeksu karnego, uzasadniały co do zasady wdrożenie procedury zawieszenia studenta. Jednak sposób, w jaki organ tego dokonał (na co słusznie zwracał uwagę skarżący) obarczony był błędami, których nie sposób pominąć w niniejszym postępowaniu. W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zaskarżona decyzja Rektora Uniwersytetu [...] w P. była obarczona wadą kwalifikowaną, co powodowało jej nieważność. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 312 ust. 5 p.s.w.n. organem właściwym do orzekania w przedmiocie zawieszenia studenta jest Rektor. Zgodnie z art. 23 ust. 4 p.s.w.n. od decyzji administracyjnych wydawanych przez rektora służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z akt sprawy wynika, iż "rozstrzygnięcie I instancji" wydane zostało przez Dyrektor Centrum Nauczania [...] [...] [...] w P.. Wprawdzie przy podpisie wskazano, że Dyrektor Centrum Nauczania [...] działa z upoważnienia Rektora (zob. k. [...]), jednakże ze stanowiska Rektora zawartego w decyzji z dnia 28 listopada 2022 r. nr [...] jak i odpowiedzi na skargę sporządzonej przez zawodowego pełnomocnika wynika, że Dyrektor Centrum Nauczania [...] nie posiada kompetencji do wydawania decyzji w przedmiocie zawieszenia studenta. Do akt administracyjnych nie dołączono również żadnego dokumentu, który obrazowałby takie kompetencje. W tym zakresie rozstrzygnięcie Rektora o wyeliminowaniu z obrotu decyzji z 17 listopada 2022 r. jest zatem słuszne. W tej jednak sytuacji decyzja Rektora z 28 listopada 2022 r. stanowi w sprawie decyzję pierwszej instancji. Studentowi przysługiwał wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy przez ten organ lub możliwość skierowania skargi do sądu administracyjnego (art. 52 § 3 p.p.s.a. ), o czym strona nie została pouczona i przez to pozbawiono ją możliwości wyboru środka zaskarżenia. Rektor w uzasadnieniu decyzji podał m.in.: "nie wdając się w szczegóły, ale podzielając szereg zastrzeżeń podniesionych w odwołaniu od decyzji nr [...] (...)". Treść tego zapisu sugeruje, że Rektor, działając jako organ II instancji, rozpoznał odwołanie od decyzji, która wydana została przez nieuprawnioną osobę. Pomijając lakoniczność przytoczonego stwierdzenia, Sąd zauważa, że w rozstrzygnięciu z 17 listopada 2022 r. strona została pouczona o możliwości wniesienia odwołania do Rektora, co błędnie wskazywało taki tryb skarżenia decyzji (jak i właściwość różnych organów w sprawie). Wymaga podkreślenia, że "decyzja I instancji", zawierała także szereg innych wad jak powołanie się na podstawę prawną z nieobowiązującej już ustawy, lakonicznie sporządzone uzasadnienie zarówno w części faktycznej, jak i prawnej. Decyzja Rektora, mimo bardziej rozbudowanego uzasadnienia, okazała się również wadliwa, także z tego powodu, że zawieszono skarżącego w prawach studenta z mocą wsteczną, co jest niedopuszczalne. Zwrócić należy uwagę, że "decyzja I instancji" doręczona była studentowi prawdopodobnie pocztą elektroniczną, a później przesyłką pocztową za potwierdzeniem odbioru, a strona "odwołanie" wniosła z tego względu dwa razy (k. [...] oraz [...]). W dodatku żadne z pism nie jest podpisane i stanowi jedynie wydruk komputerowy, co również zostało zignorowane przez organ. Reasumując Sąd pragnie podkreślić, że postępowanie w sprawie, która dla studenta ma daleko idące skutki w postaci uniemożliwienia mu uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych, czy pozbawienia go możliwości zamieszkiwania w akademiku przeprowadzono z rażącą niedbałością. Organ ma obowiązek wydawania takich rozstrzygnięć, które są zgodne z prawem, zarówno co do procedury, formy jak i właściwości organu. Rozstrzygnięcia te powinny być wydane na podstawie obowiązujących przepisów prawa, zawierać uzasadnienie, które pozwoli stronie zapoznać się z motywami, jakimi kierował się organ oraz prawidłowe pouczenie, co do możliwości zaskarżenia. Ponadto organ powinien dbać o właściwe doręczanie rozstrzygnięć stronie, co ma wpływ na weryfikację terminu do wniesienia środka zaskarżenia, jak i stwierdzenia ostateczności decyzji. Wszystkie te obowiązki w niniejszej sprawie zostały, jak już wskazano, rażąco zaniedbane. Wobec powyższych uchybień Sąd stwierdził nieważność decyzji Rektora nr [...] we wskazanym w sentencji zakresie jako wydanej z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. tj. naruszeniem przepisów o właściwości, więc wydaniem jej z rażącym naruszeniem prawa, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w pkt II sentencji wyroku zasądzając na rzecz skarżącego kwotę 680 zł, na którą składało się wynagrodzenie pełnomocnika i uiszczony wpis od skargi. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 i 120 p.p.s.a.