I SA/Wa 1847/23

WyrokWSA w Warszawie2023-12-15

Skład orzekający: Monika Sawa, Gabriela Nowak, Nina Beczek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest zgodna z prawem, pomimo uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w części dotyczącej momentu powstania niepełnosprawności?
Ratio decidendi
Sąd potwierdził, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była prawidłowa, ponieważ skarżąca nie spełniła przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, która jest warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia. Jednocześnie sąd wskazał, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie różnicowania prawa do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niekonstytucyjny i nie może stanowić podstawy odmowy świadczenia.
Stan faktyczny
Skarżąca G. D. wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. O., która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia z powodu niespełnienia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ odwoławczy utrzymał tę decyzję, pomijając niekonstytucyjną część art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczącą momentu powstania niepełnosprawności. Skarżąca kwestionowała ocenę, wskazując na konieczność całodobowej opieki i niemożność pogodzenia jej z prowadzeniem gospodarstwa.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie sędzia WSA Gabriela Nowak asesor WSA Nina Beczek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi G. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 2 sierpnia 2023 r. nr KO-696/4103/408/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku decyzją z 2 sierpnia 2023 r. nr KO-696/4103/408/23 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 12 kwietnia 2023 r. nr GOPS.5211.5.2.23 o odmowie przyznania G. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką H. O. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium podało, że organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium tego stanowiska nie podzieliło. Wskazało, że przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną odwołującej. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zatem w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Orzekając w kwestii przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę, należało więc pominąć przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle powyższego Kolegium stwierdziło, że niedopuszczalne było oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach, która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednakże, jak podało Kolegium, okoliczność powyższa nie miała jednak wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie, bowiem skarżąca nie spełniła innych ustawowych przesłanej do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Z ustaleń Kolegium wynika, że organ pierwszej instancji wszczął w niniejszej sprawie postępowanie na wniosek G. D. z 13 marca 2023 r., która wystąpiła o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad jej niepełnosprawną matką H. O., urodzoną [...] stycznia 1930 r. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Płocku z 19 stycznia 2012 r. H. O. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z treści tego orzeczenia wynika również, że niepełnosprawność tej osoby powstała od 2011 r. Skarżąca podała, że osoba wymagająca opieki - matka H. O. jest wdową i zamieszkuje pod tym samym adresem co ona. Dalej, świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia podała, że zaprzestała prowadzenie gospodarstwa rolnego z dniem 11 września 2020 r. Jednocześnie w oświadczeniu z 13 marca 2023 r., stanowiącym załącznik do wniosku, skarżąca podała, że składkę na ubezpieczenie zdrowotne opłaca przy mężu w KRUS. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 15 marca 2023 r. ustalono, że skarżąca od 2012 r. sprawuje całodobową opiekę nad matką. Pomaga jej przy czynnościach higieniczno-pielęgnacyjnych, przygotowuje i podaje posiłki lekkostrawne, leki, sprząta, pierze, umawia wizyty lekarskie. Niepełnosprawna matka nie jest osobą całkowicie leżącą, pampersowaną, dochodzi przy pomocy córki do toalety. Ustalono, że opieka ta jest sprawowana właściwie, skarżąca jest zaangażowana w leczenie i pielęgnację matki. Sytuacja rodzinna pozwala bowiem skarżącej sprawować opiekę, troje dorosłych dzieci usamodzielniło się. Głównym źródłem dochodu małżonków jest gospodarstwo rolne o powierzchni 1,6715 ha przeliczeniowych i zasiłek dla opiekuna w kwocie 620 zł pobierany przez skarżącą. Nadto ustalono, że pozostałe dwoje dzieci H. O. nie może sprawować opieki nad matką z uwagi na chorobę i niepełnosprawność (syn K.) i znaczną odległość zamieszkiwania (córka J.). Jednocześnie oświadczeniem z 20 marca 2023 r. skarżąca wniosła o uchylenie jej decyzji w sprawie zasiłku dla opiekuna z chwilą ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wyjaśniło, że nie budzi jego wątpliwości legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym osoby wymagającej opieki, jak również istnienie obowiązku alimentacyjnego córki wobec matki,. Wątpliwości Kolegium budzi natomiast spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki, w świetle art. 17b ust. 1 ustawy. Kolegium wyjaśniło, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego (lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym), o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zaś ciężar dowodu wykazania zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego ciąży na rolniku. Dalej Kolegium wskazało, że na wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, że w dniu 11 września 2020 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu przy mężu w KRUS. W toku postępowania odwoławczego Kolegium wezwało skarżącą do złożenia wyjaśnień w charakterze strony w celu ustalenia czy faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest niemożliwe do pogodzenia z prowadzeniem własnego gospodarstwa rolnego i pracą zarobkową opiekuna. Skarżąca w siedzibie Kolegium stawiła się osobiście w dniu 22 czerwca 2023 r. i Kolegium, po pouczeniu o treści art. 233 § 1 kk i o prawie odmowy udzielania odpowiedzi na poszczególne pytania (art. 86 w zw. z art. 83 § 2 kpa) odebrało od niej zeznania. Skarżąca zeznała, że zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, synem P. i mamą. Źródłem ich utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 1000 zł miesięcznie, jej specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie 620 zł miesięcznie, emerytura mamy - 2200 zł. Podała, że syn zarabia ok. 5000 zł miesięcznie, jej daje około 400 zł. Razem z mężem są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,8200 ha fizycznych, to jest 1,6715 ha przeliczeniowych, które otrzymali po rodzicach męża. Na tym samym podwórku mieszka również córka z rodziną. Dalej podała, że mama ma jeszcze dwoje dzieci, syn K mieszka w [...], jest na rencie socjalnej, siostra J. mieszka w [...], jest na emeryturze. Jeśli chodzi o swoją (osoby sprawującej opiekę) sytuację zdrowotną skarżąca zeznała, że jest osobą zdrową, pełnosprawną, nie ma przeciwskazań do podjęcia pracy. Odnosząc się do sytuacji zawodowej skarżąca zeznała, że w roku 1986 ukończyła szkołę podstawową, wykonywała prace dorywcze u ogrodników i pomagała rodzicom w gospodarstwie. W okresie od 1989-2000 nie pracowała, prowadziła dom i zajmowała się dziećmi. Około 2000 r. teściowie przepisali im gospodarstwo rolne wraz z domem, przeprowadzili się i zaczęli prowadzić swoje gospodarstwo rolne. Uprawiali zboża, truskawki, ziemniaki, warzywa, hodowali świnie. W roku 2014 zrezygnowali z hodowli świń, nadal zaś uprawiają zboża (przenżyto, owies), ziemniaki, warzywa. Mają kury, kaczki, gęsi, króliki. Zboże, ziemniaki, warzywa oraz króliki, kaczki i jajka sprzedają na miejscu. Wskazuje, że wykonywała prace w gospodarstwie, pieliła, pilnowała terminów oprysków, kontrolowała i zlecała pracę, karmiła zwierzęta. Na pracę wiosną poświęcała około 2 godziny dziennie, latem około 3 godzin dziennie. Jesienią dokonywała zbiorów, w co była zaangażowana przez tydzień, zaś zimą zajmowała się jedynie opieką nad drobiem. Skarżąca zeznała, że wszystkie czynności wykonywała wspólnie z mężem, córką i zięciem. To wszystko jest wspólne, zwierzęta, uprawy, bo mieszkają w jednym podwórku. Mają ciągnik, potrzebne sprzęty rolnicze. Około roku 2018 zarejestrowała córkę u siebie w KRUS, co też odciążyło ją od czynności wykonywanych w gospodarstwie. Jednocześnie wskazała, że jako datę zaprzestania prowadzenia gospodarstwa wskazała dzień 11 września 2020 r. z uwagi na potrzebę otrzymywania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Po odebraniu zeznań, skarżąca nie wniosła zastrzeżeń, ani środków dowodowych. Zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego (wrzesień 2020 rok) a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką, albowiem charakter czynności wykonywanych przez skarżącą wskazanych przez nią w zakresie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie kolidował z należytym sprawowaniem opieki nad matką. Z akt sprawy bezspornie wynika, że skarżąca jest nadal właścicielką gospodarstwa rolnego, dochody z tego gospodarstwa stanowią źródło utrzymania rodziny: sprzedaż zboża, warzyw, ziemniaków, drobiu i jajek. Prowadzenie zaś gospodarstwa rolnego charakteryzuje się sporą elastycznością, dzięki czemu skarżąca pozostawała dyspozycyjna w zakresie wystarczającym, aby sprawować należytą opiekę nad matką, bez potrzeby zaprzestania prowadzenia przedmiotowego gospodarstwa. W ocenie Kolegium, prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego (wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim) jest bowiem formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych i tylko całkowita rezygnacja z tej formy aktywności na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny uzasadniać może ewentualne przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skargę na decyzję Kolegium wniosła G. D., zarzucając jej naruszenie: 1. prawa materialnego, tj. art. 17 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, ponieważ brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją prze nią z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką z uwagi na to, że charakter wykonywanych przez nią czynności w zakresie prowadzenia gospodarstwa rolnego, którego prowadzenie - według organu odwoławczego - charakteryzuje się sporą elastycznością i nie koliduje z należytym sprawowaniem opieki nad matką, w sytuacji dokonania zupełnie odmiennych i nienegowanych przez nią ustaleń w tym zakresie przez organ I instancji wskazujących na fakt, że sprawowana przez nią opieka wobec chorej, niepełnosprawnej matki jest niezbędna i uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia i pracy zarobkowej, ponieważ całodobowo pozostaje w dyspozycji do sprawowania opieki, co w konsekwencji powoduje, że wydana przez Kolegium zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7 kpa, art.77 kpa, art. 80 kpa poprzez bezpodstawne przyjęcie, że z uwagi na sporą elastyczność w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, pozostawała dyspozycyjna w zakresie wystarczającym, aby sprawować należytą opiekę nad matką bez potrzeby zaprzestania prowadzenia przedmiotowego gospodarstwa w obszarze wykonywanych przez nią w ciągu dnia prac, bowiem nie były one na tyle absorbujące i czasochłonne, ażeby zachodziła konieczność ich zaprzestania z obawy na uszczerbek w sprawowaniu opieki, podczas gdy organ nie wziął w ogóle pod uwagę okoliczności, że matka ma trudności w przełykaniu (istnieje ryzyko zakrztuszenia, trzeba jej rozdrabniać posiłki), w chodzeniu (porusza się o dwóch laskach i przy pomocy drugiej osoby lub przy meblach, a także miewa zachwiania równowagi), wymaga obsługi w czynnościach higienicznych i stałego nadzoru w związku z pojawiającą się dezorientacją, co powoduje, że nie może ona zostać sama w domu, aby skarżąca mogła wykonywać jakiekolwiek prace w gospodarstwie, ponieważ wymaga ona stałego nadzoru i reagowania na zgłaszane potrzeby; nadto organ nie wziął pod uwagę także okoliczności, że z uwagi na zaprzestanie wykonywania przez nią prac w gospodarstwie, obowiązki skarżącej zostały przejęte przez pozostałych członków rodziny (męża, córkę i zięcia), co w konsekwencji doprowadziło organ II instancji do błędnego wniosku, że rozmiar, a także zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką nie wymuszał konieczności zaprzestania prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego, b) art. 107 § 3 kpc [wnioskując z zestawienia przez skarżącą przepisów, wydaje się, że skarżąca miała na myśli kpa] w zw. z art. 11 kpa poprzez niedostateczne wyjaśnienie motywów rozstrzygnięcia przez organ II instancji z uwagi na brak odniesienia się do wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności całkowitego pominięcia stanu zdrowia mojej matki, w tym braku odniesienia się do okoliczności, że matka cierpi na niedowład lewej ręki, porusza się o dwóch laskach i przy pomocy drugiej osoby, bądź przy meblach (cierpi na zachwiania równowagi - zdarzały się upadki), wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych, przy korzystaniu z toalety, jak również ma trudności w przełykaniu, co powoduje konieczność rozdrabniania jej posiłków, a także jej karmienia i pojenia, jak również występują u niej lęki, rozmawia z osobami, których nie ma, czasem krzyczy i płacze - co obiektywnie powoduje, że taka osoba nie może pozostać sama w pokoju, a jedynie skupienie się przez organ odwoławczy na okoliczności, że przed zaprzestaniem wykonywania pracy w gospodarstwie wykonywałam czynności mało absorbujące, z których nie musiałam rezygnować, aby móc sprawować należytą opiekę nad mamą, podczas gdy przytoczona argumentacja organu II instancji w żaden sposób nie przekonuje do zasadności rozstrzygnięcia wydanej decyzji, jak również w żadnym zakresie nie odnosi się do ustaleń w powyższym zakresie dokonanych przez organ I instancji, których nie kwestionowała, a które potwierdzają, że opieka sprawowana przez nią wobec chorej i niepełnosprawnej matki jest niezbędna i uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia i pracy zarobkowej, ponieważ całodobowo pozostaje w dyspozycji do sprawowania opieki, co powoduje konieczność uznania braku merytorycznego rozpoznania sprawy w sposób wyczerpujący oraz całościowy. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku wniosło o oddalenie skargi i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji podkreślenia wymaga w pierwszej kolejności, że trafnie organ odwoławczy przyjął, że dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa" należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, jak słusznie przyjęło Kolegium, niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Mimo bowiem, że wyrok Trybunału nie doprowadził do wyeliminowania przez ustawodawcę niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – stanowi zatem dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, że orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wręcz przeciwnie – data ustalenia niepełnosprawności matki skarżącej nie mogła być bowiem negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji, rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku, miał obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. Dokonaną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w powyższym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., rozstrzygniętą w sposób wiążący, organ odwoławczy w sprawie wziął pod uwagę i prawidłowo uczynił, pomijając zastosowanie tego przepisu w sprawie. W ocenie Kolegium, skarżąca nie spełniła natomiast przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, co było bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu stanowisko to jest prawidłowe, albowiem okoliczność niezaprzestania prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego znajduje jednoznaczne potwierdzenie w materiale aktowym sprawy. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 17b ust. 1 ustawy w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. W świetle art. 17b ust. 2 ustawy, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie oznacza, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Ocena ta powinna się odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej, że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, dołączyła do niego oświadczenie z 13 marca 2023 r., w którym oświadczyła, że z dniem 11 września 2020 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Jednocześnie w drugim oświadczeniu z tej samej daty dołączonym do wniosku oświadczyła, że jest ubezpieczona w KRUS-ie przy mężu. Z zeznań skarżącej złożonych 22 czerwca 2023 r. do protokołu pod rygorem odpowiedzialności karnej wynika, że zamieszkuje i prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem, synem P. i mamą. Źródłem ich utrzymania jest m.in. dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 1000 zł miesięcznie/12.000 rocznie. Zeznała, że razem z mężem są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,8200 ha fizycznych, to jest 1,6715 ha przeliczeniowych, które otrzymali po rodzicach męża. Około 2000 roku teściowie przepisali im gospodarstwo rolne wraz z domem, gdzie zamieszkali i zaczęli prowadzić swoje gospodarstwo rolne. Uprawiali zboża, truskawki, ziemniaki, warzywa, hodowali świnie. W roku 2014 zrezygnowali z hodowli świń, ale nadal uprawiają zboża, ziemniaki, warzywa oraz mają kury, kaczki, gęsi, króliki. Zboże, ziemniaki, warzywa oraz króliki, kaczki i jajka sprzedają na miejscu. Zeznała, że data 11 września 2020 r., którą wskazała we wniosku jako datę zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego "to data w której Pani z GOPS powiedziała, że muszę przestać prowadzić gospodarstwo żeby móc otrzymać te 620 złotych czyli specjalny zasiłek opiekuńczy". Dalej do protokołu skarżąca zeznała, że wykonywała prace w gospodarstwie, pieliła, pilnowała terminów oprysków, kontrolowała i zlecała pracę, karmiła zwierzęta. Na pracę wiosną poświęcała około 2 godziny dziennie, latem około 3 godzin dziennie. Jesienią dokonywała zbiorów, w co była zaangażowana przez tydzień, zaś zimą zajmowała się jedynie opieką nad drobiem. Skarżąca zeznała, że wszystkie czynności wykonywała wspólnie z mężem, córką i zięciem. Zeznała, że to wszystko jest wspólne, zwierzęta, uprawy, bo mieszkają w jednym podwórku. Mają ciągnik i potrzebne sprzęty rolnicze. Zeznała również, że około roku 2018 zarejestrowała córkę u siebie w KRUS. Oceniając powyższe okoliczności w kontekście realizacji warunku rezygnacji z aktywności zawodowej, w tym przypadku z prowadzenia gospodarstwa rolnego wskazać należy, że konsekwencją złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego powinna być utrata statusu do ubezpieczenia społecznego rolników i zastosowanie mechanizmów wprowadzonych znowelizowanymi ustawami o systemie ubezpieczenia społecznego i o ubezpieczeniu społecznym rolników. Tymczasem z oświadczenia skarżącej z 13 marca 2023 r. i zeznania wynika, że skarżąca w dalszym ciągu ubezpieczona jest jako rolnik, nadal jest właścicielką gospodarstwa rolnego, którego dochody stanowią źródło utrzymania rodziny i co istotne w świetle wymagań określonych w dyspozycji art. 17b ust.1 pkt 1 ustawy skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co jest warunkiem sine qua non dla przyznania świadczenia, o którym mowa w art. 17 ustawy. Datę 11 września 2020 r. wskazaną, jak datę rzekomego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, skarżąca wskazała tylko z uwagi na potrzebę otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego, kierując się "podpowiedzią" pracownika GOPS, co wprost wynika z zeznania skarżącej. W świetle powyższych rozważań Kolegium prawidłowo odmówiło skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą podstawy uzasadniające jej uchylenie. Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 tej ustawy.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło