I SA/Po 54/25
WyrokWSA w Poznaniu2025-02-25
Skład orzekający: Katarzyna Wolna-Kubicka, Małgorzata Bejgerowska, Michał Ilski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązania podatkowego może być umorzone z powodu przedawnienia, gdy zawiadomienie o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zostało doręczone stronie zamiast prawidłowo ustanowionemu pełnomocnikowi?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej i nakazał uzupełnienie postępowania w celu ustalenia, czy skarżąca działała z prawidłowo ustanowionym pełnomocnikiem oraz komu należało doręczać zawiadomienia o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia. Wykładnia prawa i wskazania NSA z dnia 25 września 2024 r. wiążą sąd i organy, co oznacza konieczność podporządkowania się tej interpretacji i nieformułowania sprzecznych ocen prawnych.Stan faktyczny
Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne wobec A. J. z tytułu zaległości podatkowych za 2009 r. Skarżąca wniosła o umorzenie postępowania z powodu przedawnienia zobowiązania, podnosząc, że zawiadomienie o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zostało doręczone jej, a nie ustanowionemu pełnomocnikowi. Organ egzekucyjny i organ odwoławczy odmówili umorzenia, powołując się na prawomocne orzeczenia sądów, które potwierdziły zawieszenie biegu terminu przedawnienia.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 5 marca 2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu w celu uzupełnienia postępowania i wyjaśnienia kwestii prawidłowości doręczenia zawiadomień o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia oraz skutków tego doręczenia.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Asesor sądowy WSA Michał Ilski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A. J. i A. M.-J. – następców prawnych A. J. (poprzednio A. J.) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia 5 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] na rzecz skarżących kwotę [...]- zł (słownie: [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], działając jako organ egzekucyjny, wszczął postępowanie egzekucyjne wobec A. J. (dalej jako: "strona", "zobowiązana lub "skarżąca"), na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia 13 września 2016 r., obejmującego zaległości z tytułu podatku dochodowego z kapitałów pieniężnych i odpłatnego zbycia praw majątkowych w kwocie należności głównej [...] zł. Zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych z kapitałów pieniężnych za 2009 r. określono decyzją Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] z dnia 10 listopada 2015 r., utrzymaną w mocy decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 27 lipca 2016 r.
Zawiadomieniami z dnia 14 września 2016 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. oraz w [...] S.A., doręczając jednocześnie odpis tytułu wykonawczego. Pismem z dnia 10 grudnia 2017 r. pełnomocnik A. J., złożył "wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w związku z wygaśnięciem zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych z kapitałów pieniężnych za rok 2009 w wyniku przedawnienia". W motywach wniosku podniesiono, że w sprawie nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia powyższego zobowiązania zgodnie z przepisami prawa, gdyż doręczając zawiadomienie dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia, organ pominął pełnomocnika ustanowionego przez stronę.
1.1. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2018 r., nr [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono, że kwestia przedawnienia zobowiązania była badana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który prawomocnym wyrokiem z dnia 17 maja 2017 r., o sygn. akt I SA/Po 1403/16 potwierdził, że bieg terminu przedawnienia tego zobowiązania został zawieszony z uwagi na wszczęcie wobec strony w dniu 30 czerwca 2015 r. dochodzenia w sprawie o przestępstwo karne skarbowe. O powyższym zobowiązana została poinformowana w dniu 14 października 2015 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], zgodnie z art. 70c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (obecnie Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm. - dalej w skrócie: "o.p.").
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik strony podtrzymał twierdzenie, że w sprawie nie nastąpiło "przerwanie" biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych z kapitałów pieniężnych za rok 2009 z uwagi na fakt, że zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 9 października 2015 r., nr [...], dotyczące zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego ciążącego na stronie z powyższego tytułu, na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 o.p., w związku ze wszczęciem postępowania karnego skarbowego, doręczono zobowiązanej, a nie ustanowionemu przez nią pełnomocnikowi. Strona podniosła ponadto, że wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie został rozpatrzony przez organ egzekucyjny niezwłocznie.
1.2. Postanowieniem z dnia 5 marca 2018 r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia strony. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wskazał, że istotą umorzenia jest przerwanie danego postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Przyczyny uzasadniające umorzenie zostały wymienione enumeratywnie w art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (obecnie Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a.") i mogą to być przeszkody zarówno natury prawnej, jak i faktycznej. Zaistnienie którejkolwiek z nich powoduje obligatoryjne umorzenie postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje tylko wtedy, gdy w jego toku zaistniały przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe i niecelowe. Podkreślono, że sporna kwestia przedawnienia zobowiązania podatkowego była już przedmiotem rozważań organu odwoławczego. Mianowicie w decyzji z dnia 27 lipca 2016 r., utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] z dnia 10 listopada 2015 r., określającej stronie zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych z kapitałów pieniężnych za 2009 r., organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 70 § 6 pkt 1 o.p., bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, a nie jak twierdzi strona przerwaniu, z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania. Stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zostało zaakceptowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w prawomocnym wyroku z dnia 17 maja 2017 r., o sygn. akt I SA/Po 1403/16, oddalającym skargę skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia 27 lipca 2016 r., w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z kapitałów pieniężnych za 2009 r.
1.3. W skardze z dnia 24 marca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca, reprezentowana przez doradcę podatkowego, wniosła o:
- uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej
w całości oraz postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 15 stycznia 2018 r.;
- uchylenie czynności egzekucyjnych i zabezpieczających, na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 33 § 1 pkt 1 i art. 60 § 1 u.p.e.a.;
- wydanie, na podstawie art. 155 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 - dalej w skrócie: "p.p.s.a."), postanowienia informującego Ministra Finansów o naruszeniach prawa procesowego dokonanych w przedmiotowej sprawie przez organy obu instancji;
- zasądzenie na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania sądowego.
Zdaniem autora skargi, zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej narusza przepisy prawa procesowego, a mianowicie:
a) art. 59 § 1 pkt 2 w związku z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. oraz art. 70 § 1 i art. 70c o.p. poprzez niewydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, mimo że zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych z kapitałów pieniężnych za rok 2009 r. wygasło w wyniku przedawnienia, a postępowanie egzekucyjne wszczęto dopiero po wygaśnięciu powyżej wskazanego zobowiązania;
b) art. 70c w związku z art. 70 § 1 i art. 145 § 2 o.p., poprzez doręczenie skarżącej zawiadomienia z dnia 9 października 2015 r., dotyczącego zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego, ciążącego na stronie z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych z kapitałów pieniężnych za rok 2009, ze skutkiem na dzień 30 czerwca 2015 r. z pominięciem prawidłowo ustanowionego pełnomocnika;
c) art. 13 § 1 w związku z art. 70c, art. 120, art. 145 § 2 o.p. oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez niezastosowanie tego przepisu przez organ pierwszej instancji, tj. przesłanie zawiadomienia z dnia 9 października 2015 r., dotyczącego zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M., tj. organ do tego nieuprawniony oraz poprzez akceptację tego nieprawidłowego stanu sprawy przez organ drugiej instancji - pomimo istnienia obiektywnych okoliczności, które zobowiązywały organy obu instancji do jego prawidłowego interpretowania i zastosowania;
d) art. 144 § 5 w związku z art. 144 § 2 i art. 144a § 1 pkt 2 oraz art. 120 i art. 126 o.p. (odpowiednio: art. 14 § 1 i art. 391 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – obecnie Dz. U. z 2024 r., poz. 572 zm. - dalej w skrócie: "K.p.a.") organ drugiej instancji dokonał wadliwego doręczenia postanowienia z dnia 5 marca 2018 r., ponieważ ignorując obowiązek wyznaczony powyżej wskazanymi przepisami, wysłał pełnomocnikowi strony postanowienie w wersji papierowej za pośrednictwem operatora pocztowego ([...] S.A.), mimo, że z treści przedłożonego organowi pełnomocnictwa, skarżąca wskazała w pełnomocnictwie (obowiązkowy formularz PPS-1), iż pełnomocnik skarżącej (doradca podatkowy) do korespondencji z organem posiada elektroniczny adres do doręczeń (elektroniczna skrzynka podawcza na portalu [...]), a więc rzeczone postanowienie powinno być doręczone drogą elektroniczną;
e) art. 138 § 2 i § 2a w związku z art. 144 K.p.a. (odpowiednio art. 233 § 1 pkt 2a w związku z art. 239 o.p.) in fine, poprzez odmowę uchylenia w całości postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 15 stycznia 2018 r., odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z wygaśnięciem zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych z kapitałów pieniężnych za 2009 r. w wyniku przedawnienia.
W treści skargi pełnomocnik zamiennie powołuje się na instytucje przerwania biegu terminu przedawnienia oraz zawieszenia biegu tego terminu, powołując się na zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 9 października 2015 r. dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, ciążącego na zobowiązanej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych z kapitałów pieniężnych za rok 2009, na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 o.p., w związku z wszczęciem postępowania karnego skarbowego. Autor skargi konsekwentnie podnosi, że powyższe zawiadomienie doręczono nieprawidłowo bezpośrednio stronie, a nie ustanowionemu przez nią pełnomocnikowi.
1.4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym akcie.
2. Wyrokiem z dnia 13 września 2018 r., o sygn. akt I SA/Po 384/18, WSA w Poznaniu oddalił skargę strony wskazując, że okoliczność, mająca wpływać na nieskuteczność zawieszenia biegu terminu przedawnienia, miała miejsce przed wydaniem w dniu 27 lipca 2016 r. ostatecznej decyzji przez Dyrektora Izby Skarbowej w [...]. Kwestia przedawnienia zobowiązania podatkowego była przedmiotem analizy organu podatkowego w trakcie postępowania w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego, zakończonego wydaniem ostatecznej decyzji podatkowej, stanowiącej podstawę prawną egzekwowanego obowiązku. W powyższym orzeczeniu powołano się na wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 maja 2017 r., o sygn. akt I SA/Po 1403/16, z którego wynika, że bieg terminu przedawnienia zobowiązania został zawieszony z uwagi na wszczęcie wobec strony w dniu 30 czerwca 2015 r. dochodzenia w sprawie o przestępstwo karne skarbowe. O powyższym zobowiązana została poinformowana w dniu 14 października 2015 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], działającego na podstawie art. 70c o.p. Sąd przyjął, że organ egzekucyjny nie był właściwy do badania zasadności podstawy prawnej obowiązku, którego egzekucja była w toku. W toku postępowania egzekucyjnego nie można było bowiem podważyć prawidłowości rozstrzygnięcia zapadłego w odrębnym trybie, od którego służyły autonomiczne środki zaskarżenia. Rola organu egzekucyjnego sprowadza się do przymusowego wykonania obowiązku podatkowego stwierdzonego w decyzji wydanej przez właściwy organ w odpowiednim trybie. W oparciu o powyższe okoliczności, w wyroku z dnia 13 września 2018 r., o sygn. akt I SA/Po 384/18, nie uwzględniono zarzutów skargi, przyjmując, że postanowienia wydane przez organy obu instancji nie zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania.
2.1. W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej skarżącej od powyższego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 lutego 2023 r., o sygn. akt III FSK 1548/21, uchylił wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 września 2018 r., o sygn. akt I SA/Po 384/18, przekazując sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu judykatu NSA stwierdził, że wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 maja 2017 r.,
I SA/Po 1403/16, oddalał skargę podatniczki, a więc nie zawierał wiążących ocen prawnych i zaleceń prawnych co do dalszego postępowania w sprawie, o których mowa w art. 153 p.p.s.a. W rozważaniach uzasadnienia wyroku z dnia 17 maja 2017 r. nie stwierdzono, czy podatniczka w administracyjnym postępowaniu podatkowym działała z prawidłowo ustanowionym pełnomocnikiem oraz jaka jest ocena WSA w Poznaniu odnośnie przypadku, kiedy zawiadomienie o wszczęciu postępowania karnego doręczono podatniczce: pomimo tego, że działała ze zgodnie z prawem ustanowionym pełnomocnikiem. Nie można też zasadnie mówić o mocy formalnie wiążącej wskazań prawnych w sprawie w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego odnośnie do innego – odrębnego postępowania egzekucyjnego, które jest wszak postępowaniem w innej sprawie aniżeli sprawa wymiarowa. Sąd drugiej instancji wskazał także na wyrok z dnia 12 czerwca 2019 r., o sygn. akt II FSK 2538/17, w którym NSA oddalił skargę kasacyjną podatniczki, nie wypowiadając się w zakresie przedawnienia zobowiązania podatkowego. Treść tego ostatniego orzeczenia nie zawierała więc, w spornym przedmiocie, jakichkolwiek ocen prawnych lub zaleceń prawnych, prawnie znaczących w świetle treści art. 190 p.p.s.a. Wobec powyższego, w ocenie NSA, w przestawionych powyżej obszarach za niezbędne uznano dokładną analizę "historii i stanu sprawy" odnośnie do spornego przedawnienia, w szczególności ocena prawna w zakresie wykładni i uzasadnionych możliwości zastosowania unormowań wynikających z art. 269 § 1, art. 170 i art. 171 p.p.s.a.
2.2. WSA w Poznaniu, ponownie rozpoznając sprawę, wyrokiem z dnia 16 listopada
2023 r., o sygn. akt I SA/Po 300/23, oddalił skargę A. J. (dawniej: A. J.) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 5 marca 2018 r., w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. W motywach orzeczenia Sąd zaznaczył, że będąc związany oceną prawną sformułowaną w wyroku NSA z dnia 2 lutego 2023 r., o sygn. akt III FSK 1548/21, pogłębionej analizy i rozważenia wymagały unormowania wyrażone w art. 170, art. 171 oraz art. 269 § 1 p.p.s.a. Na gruncie tych regulacji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wydanie przez NSA uchwały nie jest w żadnej mierze okolicznością uzasadniającą wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu, czy też ostatecznych decyzji administracyjnych i podatkowych. Przyjęto, że skoro wydanie przez NSA uchwały rozstrzygającej odmiennie, niż prawomocny wyrok, dane zagadnienie prawne nie stanowi przesłanki wzruszenia tego orzeczenia, jak i objętej nim decyzji podatkowej, to okoliczność wydania uchwały nie może uzasadniać aprobaty na potrzeby postępowania egzekucyjnego poglądu prawnego niezgodnego z prawomocnym wyrokiem zapadłym w sprawie ze skargi na decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego. W oparciu o powyższe Sąd pierwszej instancji, powołując się na prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 maja 2017 r., zaaprobował zawarty w nim pogląd, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony, albowiem w dniu 30 czerwca 2015 r. zostało wszczęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] wobec skarżącej dochodzenie w sprawie o przestępstwo karne skarbowe, co potwierdza kopia zawiadomienia z dnia 9 października 2015 r., informującego skarżącą o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. oraz kopia potwierdzenia odbioru tego zawiadomienia przez stronę, o czym skarżąca została poinformowana w dniu 14 października 2015 r., na podstawie art. 70c o.p. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, z uwagi na uzyskanie przez wskazany wyrok z dnia 17 maja 2017 r. waloru prawomocności, w świetle postanowień art. 170 p.p.s.a., należy przyjąć, że kwestia zawieszenia biegu terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 1 o.p., kształtuje się tak jak zostało to stwierdzone w powołanym orzeczeniu. Dopóki zatem wskazany wyrok korzysta z waloru prawomocności za niedopuszczalne należy uznać kwestionowanie wystąpienia z dniem wszczęcia postępowania karnego skarbowego skutku, o którym stanowi art. 70 § 6 pkt 1 o.p. W konsekwencji WSA w Poznaniu, w toku ponownego rozpoznania sprawy, nie uwzględnił zarzutów skarżącej zmierzających do wykazania, że w dniu wszczęcia postępowania karnego skarbowego nie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia spornego zobowiązania podatkowego. Tym samym zaakceptowano stanowisko organu egzekucyjnego, poparte prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 17 maja 2017 r., o sygn. akt I SA/Po 1403/16, że w sprawie doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia spornego zobowiązania podatkowego.
2.3. Na skutek kolejnej skargi kasacyjnej skarżącej od wyroku WSA w Poznaniu
z dnia 16 listopada 2023 r., o sygn. akt I SA/Po 300/23, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 września 2024 r., o sygn. akt III FSK 129/24, uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu. W uzasadnieniu judykatu NSA wskazał, że w zaskarżonym wyroku WSA w Poznaniu nie zastosował się w pełni do oceny prawnej tej sprawy, wyrażonej w wyroku NSA
z dnia 2 lutego 2023 r., o sygn. akt III FSK 1548/21. Wprawdzie Sąd pierwszej instancji, zgodnie z zaleceniem NSA, podjął się analizy art. 170, art. 171 i art. 269 § 1 p.p.s.a., jednak wyciągnięte z niej wnioski kłócą się ze stanowiskiem NSA. Powtórzono, że prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 maja 2017 r., o sygn. akt I SA/Po 1403/16, oddalał skargę strony, a więc nie zawierał wiążących ocen prawnych i zaleceń prawnych co do dalszego postępowania w sprawie. Także w wyroku NSA z dnia 12 czerwca 2019 r., o sygn. akt II FSK 2538/17, oddalającym skargę kasacyjną strony od powyższego orzeczenia, Sąd drugiej instancji nie wypowiedział się w zakresie przedawnienia zobowiązania podatkowego. Treść tego wyroku nie zawierała więc w spornym przedmiocie jakichkolwiek ocen prawnych lub zaleceń prawnych, prawnie znaczących, w świetle treści art. 190 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy NSA wprost stwierdził, że "nie można też zasadnie mówić o mocy formalnie wiążącej wskazań prawnych w sprawie w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego odnośnie do innego – odrębnego postępowania egzekucyjnego, które jest wszak postępowaniem w innej sprawie aniżeli sprawa wymiarowa" i wypowiedzią tą związany był WSA w Poznaniu. W konkluzji orzeczenia NSA uznał, że doszło do zignorowania przez Sąd pierwszej instancji ocen i wykładni prawa dokonanych przez NSA w wyroku z dnia 2 lutego 2023 r., o sygn. akt III FSK 1548/21.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
po ponownym rozpoznaniu sprawy rozważył, co następuje:
3. Skargę należało uwzględnić, w świetle związania wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2024 r., o sygn. akt III FSK 129/24.
Stosownie do art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd w składzie orzekającym, rozpoznający obecnie skargę, miał na uwadze dyspozycję art. 170 P.p.s.a., który stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Kluczowe znaczenie ma również regulacja z art. 153 P.p.s.a., z której wynika, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, co nie miało miejsca na gruncie niniejszej sprawy.
Związanie WSA w Poznaniu wykładnią prawa, czy oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, w toku ponownego rozpoznania sprawy, w rozumieniu powyższych przepisów oznacza, że nie można formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem NSA w wyroku z dnia 25 września 2024 r., o sygn. akt III FSK 129/24, lecz obecny skład orzekający WSA w Poznaniu zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., o sygn. akt I OSK 426/08). Wobec powyższego stanowisko Sądu, który obecnie rozpoznaje skargę A. J. - następcy prawnego A. J. (dawniej: A. J.), A. M.-J. - następcy prawnego A. J. (dawniej: A. J.) na postanowienie z dnia 5 marca 2018 r., w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, winno co do zasady uwzględniać wykładnię prawa i wskazania wyrażone w orzeczeniu NSA z dnia 25 września 2024 r., o sygn. akt III FSK 129/24. Przepis art. 153 P.p.s.a. ma bowiem charakter bezwzględnie obowiązujący, a uregulowania w nim zawarte mają zapobiec sytuacji, w której określona kwestia byłaby odmiennie oceniana w kolejnych orzeczeniach sądu w tożsamej sprawie.
3.1. Mając na względzie powyższe należy zwrócić szczególną uwagę na okoliczność, podkreślaną w orzeczeniu NSA z dnia 25 września 2024 r., o sygn. akt III FSK 129/24, że w niniejszej sprawie nie ustalono ponad wszelką wątpliwość, "czy skarżąca podatniczka w administracyjnym postępowaniu podatkowym działała z prawidłowo ustanowionym pełnomocnikiem, a jeżeli tak, to komu w takim przypadku należało doręczać zawiadomienia w przedmiocie zawieszającego bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego wszczęcia postępowania karnego; okoliczności tej nie zbadał również sąd pierwszej instancji orzekający w sprawie niniejszej, które to zaniechanie może mieć istotne znaczenie dla sprawy". W ocenie NSA powyższe ustalenia nie wynikają także z prawomocnego wyroku z dnia 17 maja 2017 r., o sygn. akt I SA/Po 1403/16, oddalającego skargę skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia 27 lipca 2016 r., w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z kapitałów pieniężnych za 2009 r. oraz z wyroku NSA z dnia 12 czerwca 2019 r., o sygn. akt II FSK 2538/17, w którym NSA oddalił skargę kasacyjną podatniczki od powyższego orzeczenia. Przy czym należy zauważyć, że brak wypowiedzi w kwestii spornego przedawnienia zobowiązania podatkowego w ostatnio powołanym orzeczeniu NSA, mógł być wynikiem zaniechania sformułowania stosownych zarzutów w tym zakresie w skardze kasacyjnej, czego nie sposób pomijać, w świetle art. 183 § 1 i art. 174 p.p.s.a.
Uwzględniając rozważania zawarte w wyroku NSA z dnia 25 września 2024 r., o sygn. akt III FSK 129/24, Sąd stwierdza, że zachodzi konieczność zbadania i przedstawienia przez organ egzekucyjny, "czy skarżąca podatniczka w administracyjnym postępowaniu podatkowym działała z prawidłowo ustanowionym pełnomocnikiem, a jeżeli tak, to komu w takim przypadku należało doręczać zawiadomienia w przedmiocie zawieszającego bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego wszczęcia postępowania karnego". Sąd obecnie rozpatrujący sprawę, nie dysponuje kompletnymi aktami postępowania podatkowego, o którym to postępowaniu wspomina NSA w orzeczeniu z dnia 25 września 2024 r., o sygn. akt III FSK 129/24 i nie ma też możliwości rozstrzygać samodzielnie w tym zakresie. Co więcej dla skontrolowania zgodności z prawem działania organów egzekucyjnych konieczne jest także poznanie stanowiska tychże organów co do prawidłowości doręczenia i jego skutków na tle spornej kwestii zawieszenia biegu terminu przedawnienia.
Stosując się zatem do wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu NSA, przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organ egzekucyjny drugiej instancji winien uzupełnić akta postępowania egzekucyjnego i precyzyjnie wskazać na podstawie akt sprawy podatkowej dokumenty, z których będzie jednoznacznie wynikało, "czy skarżąca podatniczka w administracyjnym postępowaniu podatkowym działała z prawidłowo ustanowionym pełnomocnikiem, a jeżeli tak, to komu w takim przypadku należało doręczać zawiadomienia w przedmiocie zawieszającego bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego wszczęcia postępowania karnego", z uwzględnieniem obowiązującego wówczas stanu prawnego.
3.2. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, uznając konieczność uzupełnienia postępowania i zajęcia przez organ stanowiska w spornej kwestii zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz jego skutków na przebieg postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo Sąd nie wyklucza dopuszczalności wypowiedzenia się przez organ odwoławczy, w toku ponownego rozpoznania sprawy, w przedmiocie możliwości stosowania i relacji w niniejszej sprawie regulacji zawartych w art. 170 i art. 171 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy rozpoznanie pozostałych zarzutów skargi uznano za przedwczesne.
W przedmiocie kosztów postępowania sądowego (obejmujących wpis sądowy od skargi i wynagrodzenie pełnomocnika) orzeczono w oparciu o treść art. 200, art. 209 i art. 205 § 4 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 września 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1687).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło