II SA/Po 863/24
WyrokWSA w Poznaniu2025-02-27
Skład orzekający: Danuta Rzyminiak - Owczarczak, Edyta Podrazik, Robert Talaga
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy przedłużenie legalności pobytu obywateli Ukrainy na terytorium Polski do 30 września 2025 r. stanowi podstawę do automatycznego przedłużenia decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, która wygasła 30 czerwca 2024 r., czy też wymaga złożenia nowego wniosku i oceny prawa do świadczenia na podstawie przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2024 r.?Ratio decidendi
Sąd uznał, że przedłużenie legalności pobytu obywateli Ukrainy do 30 września 2025 r. stanowi podstawę do odpowiedniego przedłużenia lub zmiany wydanych wcześniej decyzji przyznających świadczenia rodzinne, nawet jeśli okres przyznania świadczenia w decyzji już upłynął. W związku z tym, organy administracji błędnie uznały, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wygasła 30 czerwca 2024 r. i odmówiły jego przyznania na podstawie przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. Należało zastosować przepisy przejściowe (art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym) i rozpatrzyć sprawę na podstawie przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.Stan faktyczny
Skarżąca, obywatelka Ukrainy, ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnoletnią córką. Decyzją z 15 lipca 2024 r. Burmistrz odmówił przyznania świadczenia, uznając, że prawo do niego wygasło 30 czerwca 2024 r. w związku z wygaśnięciem poprzedniej decyzji i wejściem w życie nowych przepisów od 1 stycznia 2024 r., które nie przewidują świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżąca argumentowała, że przedłużenie legalności pobytu obywateli Ukrainy do 30 września 2025 r. powinno skutkować przedłużeniem decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy M.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi O. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 18 listopada 2024 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy M. z dnia 15 lipca 2024 r. nr [...]
Burmistrz Miasta i Gminy M. (dalej powoływany jako Burmistrz) decyzją z dnia 15 lipca 2024 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 167 ze zm., dalej "u.p.o.U.") oraz art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2 i 3,4 art. 26 ust. 1 i ust. 2, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r. poz. 323, dalej "u.ś.r."), art. 63 ust. 1- 3, ust. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz.U. 2023 r. poz. 1429, dalej "u.ś.w.") oraz na podstawie § 2, § 11 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. 2023 r. poz. 1340), odmówił O. D. (dalej też jako skarżąca lub strona) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1, wnioskowanego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą z niepełnosprawnością - córką I. D..
W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia 12 grudnia 2022 r. nr [...] skarżąca nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką I. . W decyzji określono, że świadczenie zostało przyznane nie dłużej niż do ostatniego dnia uznawania pobytu wnioskodawcy za legalny, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.p.o.U. - do 23 sierpnia 2023 r. Decyzja była odpowiednio modyfikowana w związku ze zmianami u.p.o.U. dotyczącymi wydłużenia legalności pobytu obywateli Ukrainy - ostatnia decyzja ustalała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do 30 czerwca 2024 r. Organ wyjaśnił, że nie dokonał ponownie zmiany decyzji w związku z wydłużeniem ważności legalności pobytu obywateli Ukrainy do dnia 30 września 2025 r., gdyż ustawa wprowadzająca tę zmianę weszła w życie 1 lipca 2024 r., zaś decyzja przyznająca prawo do świadczenia wygasła w dniu 30 czerwca 2024 r. W sprawie O. D. konieczne stało się złożenie przez nią wniosku.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 63 ust. 2 u.ś.w. osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.
Stosownie do art. 63 ust. 3 u.ś.w.- osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.
W ocenie Burmistrza w sprawie skarżącej nie można zastosować art. 63 ust. 3 u.ś.w., gdyż nie mamy do czynienia z utratą ważności orzeczenia tylko zmianą zasad legalności pobytu obywateli Ukrainy. Sprawę O. D. należy zatem rozpatrzyć w oparciu o obowiązujące od miesiąca stycznia 2024 r. przepisy. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo - wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Organ wskazał, że córka skarżącej I. D. ma obecnie 28 lat, zatem nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego matce na gruncie obecnie obowiązującego art. 17 u.ś.r.
O. D. wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że od urodzenia opiekuje się córką, która jest ubezwłasnowolniona. Skarżąca podkreśliła, że zakres opieki i czynności jakie wykonuje przy córce jest taki sam, jak w poprzednich decyzjach.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 18 listopada 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium wskazało, że w dniu 8 lipca 2024 r. O. D. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką I. D.. Zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 3 listopada 2022 r. I. D. (ur. [...] kwietnia 1996 r.) została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, a orzeczenie wydaje się do 30 listopada 2024 r.
Zgodnie z art. 26 ust. 1 u.p.o.U. obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo m.in. do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Artykuł 2 u.p.o.U. stanowi, iż: Jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zd. pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Kolegium wskazało, że decyzją z dnia 12 grudnia 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] orzekł o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na rzecz córki - I. D.. Świadczenie zostało przyznane nie dłużej niż do ostatniego dnia uznawania pobytu wnioskodawcy za legalny, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. - wówczas do 23 sierpnia 2023 r.
Decyzja ta była zmieniana odpowiednio z dokonywanymi zmianami dotyczącymi wydłużenia legalności pobytu obywateli Ukrainy. Ostatnia decyzja ustalała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do 30 czerwca 2024 r. Organ I instancji nie dokonał ponownie zmiany decyzji w związku z wydłużeniem ważności legalności pobytu obywateli Ukrainy do dnia 30 września 2025 r. bowiem ustawa wprowadzająca tę zmianę weszła w życie 1 lipca 2024 r., zaś decyzja przyznająca prawo do świadczenia wygasła w dniu 30 czerwca 2024 r.
Kolegium podzieliło stanowisko Burmistrza, że art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym nie może być zastosowany w przedmiotowej sprawie, ponieważ dotyczy kwestii ważności orzeczenia. W rozpatrywanej sprawie nie mamy do czynienia z utratą ważności orzeczenia, tylko zmianą zasad legalności pobytu obywateli Ukrainy.
Nadto, stosownie do treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązującego z dniem 1 stycznia 2024 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje już w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną. Jak wskazał organ I instancji, córka skarżącej I. D. ma obecnie 28 lat, zatem nie ma podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2024 r.
W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo odmówił zatem przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Ośrodek słusznie nie dokonał zmiany decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne w związku z wydłużeniem ważności legalności pobytu obywateli Ukrainy, gdyż ustawa wprowadzająca tę zmianę weszła w życie 1 lipca 2024r., zaś decyzja przyznająca prawo do świadczenia wygasła w dniu 30 czerwca 2024 r.
O. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18.11.2024 r., nr [...], żądając jej uchylenia.
Skarżąca argumentowała, że ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, znowelizowała ustawę "pomocową", w tym jej art. 2 ust. 1, który po wejściu w życie, czyli dnia 1 lipca 2024 r. otrzymał nowe brzmienie: "art. 2 ust. 1. Jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie, w którym matka, ojciec, albo dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczypospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej."
Przedmiotowa nowelizacja ustawy pomocowej z dnia 9 lutego 2024 r. wprowadziła przedłużenie do 30 czerwca 2024 r. legalności pobytu uchodźców wojennych z Ukrainy oraz wydłużenie do 30 września 2025 r. prawa do legalnego pobytu obywateli Ukrainy. Burmistrz MiG [...] na tej podstawie wydał stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do 30 czerwca 2024 r. (decyzja nr [...] z 04.03.2024 r.). Kolejną nowelizacją ustawy pomocowej z dnia 15 maja 2024 r. przedłużono legalność pobytu uchodźców wojennych z Ukrainy na terytorium Polski do dnia 30 września 2025 r.
Skarżąca podniosła, że jak wskazało Ministerstwo Rodziny, Pracy i P. Społecznej w materiale informacyjnym o zasadach przyznawania świadczeń rodzinnych obywatelom Ukrainy przebywającym na terytorium Polski w związku z toczącymi się działaniami wojennymi - opublikowanym na stronie www.gov.pl/web/rodzina (cyt.) "wydłużenie, na mocy ww. znowelizowanego przepisu art. 2 ust. 1, prawa do legalnego pobytu ww. uchodźcom wojennym z Ukrainy do 30 września 2025 r., stanowi dla organu właściwego, analogicznie jak to miało miejsce na podstawie przedłużenia dokonanego w bieżącym roku na podstawie ustawy z dnia 9 lutego 2024 r., podstawę do odpowiedniego przedłużenia/zmiany wydanych wcześniej na okres do dnia 30 czerwca 2024 r. decyzji przyznających świadczenia rodzinne. Powinna to być zmiana decyzji dokonywana przez organ właściwy z urzędu na podstawie art. 32 ust. 1 - 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych (...). Istotne jest, że maksymalną datą do której organ właściwy może przedłużyć przyznane wcześniej świadczenia rodzinne jest 30 września 2025 r. Przed zmianą decyzji i przedłużeniem świadczeń (tak samo jak i przed ich przyznaniem na wniosek strony) organ właściwy musi obowiązkowo zweryfikować w rejestrze Straży Granicznej informację o dacie końcowej legalnego pobytu na terytorium RP. Mając na uwadze fakt, że omawiana nowelizacja ustawy została już opublikowana w Dzienniku Ustaw, organ właściwy jak najbardziej może dokonać opisanych zmian w decyzjach przed wejściem w życie nowych przepisów ustawy pomocowej z dniem 1 lipca 2024 r. Podkreślić również należy, że nie ma żadnych ograniczeń, które uniemożliwiałyby organowi właściwemu dokonać pisanego wyżej przedłużenia prawa do określonego świadczenia rodzinnego także w sytuacji, gdy upłynął już wskazany w zmienionej decyzji okres, na który dane świadczenie było w tej decyzji przyznane.
Czyli jak najbardziej np.15 lipca 2024r. organ właściwy może zmienić z urzędu decyzję przyznającą osobie X zasiłek pielęgnacyjny, w której okres przyznania tego zasiłku był określony do dnia 30 czerwca 2024r. (poprzednia data końcowego pobytu obywatela Ukrainy na terytorium RP), poprzez odpowiednią zmianę tej decyzji polegającą na wydłużeniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego do 30 września 2025r.
Nie istnieją bowiem żadne ograniczenia czasowe w zakresie decyzji podlegających na jego podstawie odpowiedniej zmianie. Powyższa procedura dotyczy również odpowiedniego przedłużenia prawa uchodźcom wojennym z Ukrainy decyzji przyznających tzw. stałe świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy przy uwzględnieniu przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. w związku z art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym".
Skarżąca wyjaśniła, że w związku z powyższym w dniu 08 lipca 2024 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad córką na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., licząc na ocenę stanu faktycznego oraz prawidłowe ustalenie istoty sprawy przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w M. . Jej zamiarem było odzyskanie utraconych uprawnień do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego do 30 listopada 2024r., na podstawie terminu ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności córki. Składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skarżąca spełniała przesłanki do nabycia tego prawa do 30 listopada 2024 r. wynikające z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca podała, że nie można jej było przyznać świadczenia do tej daty, gdyż legalność pobytu uchodźców z Ukrainy na terytorium Polski określona była do 04 marca 2024 r. a następnie do 30 czerwca 2024r. Tym samym, jedyną okolicznością, od której zależało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, było stwierdzenie daty legalności pobytu w Polsce. Data ta ostatnią nowelizacją została przedłużona do 30 września 2025r. Zdaniem skarżącej w świetle przytoczonych przepisów jej uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wynika wyłącznie z przedłużenia okresu legalności pobytu (art. 26 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa).
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą utrzymana została w mocy decyzja Burmistrza MiG M. odmawiająca przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad córką, zarówno na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., jak i obowiązujących od 1 stycznia 2024 r.
W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie tych decyzji z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły zarówno przepisy art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (Dz.U. z 2024 r., poz. 323) w związku z art. 63 u.ś.w., jak i przepisy art. 63 ust. 1- 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz.U. 2023 r. poz. 1429, dalej u.ś.w.). Ponieważ skarżąca jest obywatelką Ukrainy, która wraz z córką przyjechała do Polski w 2022 roku w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, w sprawie zastosowanie miała również ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 167 ze zm., dalej u.p.o.U.).
W sprawie istotnym jest, że na treść wydanych w sprawie decyzji zasadniczy wpływ miała ocena legalności pobytu skarżącej w Polsce po dniu 30 czerwca 2024 r., bowiem w decyzji Burmistrza z dnia 12 grudnia 2022 r. nr [...] o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określono, że świadczenie zostało przyznane nie dłużej niż do ostatniego dnia uznawania pobytu wnioskodawcy za legalny, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.p.o.U. Pierwotnie była to data 23 sierpnia 2023 r., która następnie była zmieniona w wyniku nowelizacji tej ustawy. Zdaniem organów ostatnia wiążąca zmiana skutecznie wydłużająca okres legalnego pobytu skarżącej w Polsce, a przez to i prawo do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących w dacie nabycia przez nią uprawnienia, obejmowała okres do 30 czerwca 2024 r. Po tej dacie decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne wygasła, bowiem kolejna nowelizacja u.p.o.U., którą wydłużono okres legalnego pobytu obywateli Ukrainy w Polsce, weszła w życie dopiero w dniu 1 lipca 2024 r. W konsekwencji organy uznały, że o ile w związku z tą ostatnią nowelizacją pobyt skarżącej w Polsce nadal jest legalny, to jej uprawnienie do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego musi być oceniane na podstawie przepisów obowiązujących od miesiąca stycznia 2024 r., co wobec faktu, że córka skarżącej jest pełnoletnia (28 lat) nie pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a skarżąca powinna złożyć wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym.
Jednocześnie organy uznały, że w sprawie skarżącej nie można zastosować przepisów przejściowych - art. 63 ust. 3 u.ś.w., gdyż nie mamy do czynienia z utratą ważności orzeczenia tylko zmianą zasad legalności pobytu obywateli Ukrainy. W konsekwencji uznano, że brak było podstaw do zmiany decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne w związku z wydłużeniem ważności legalności pobytu obywateli Ukrainy, gdyż ustawa wprowadzająca ostatnią zmianę (do 30 września 2025 r.) weszła w życie 1 lipca 2024 r., zaś decyzja przyznająca prawo do świadczenia wygasła w dniu 30 czerwca 2024 r.
W opinii Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę stanowiska tego nie sposób podzielić.
Faktem jest, że ustawa z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw została opublikowana została w Dzienniku Ustaw w dniu 14 czerwca 2024 r. pod pozycją 854, przez co zgodnie art. 35 weszła w życie w dniu 1 lipca 2024 r. Nie oznacza to jednak, że z upływem godziny 24:00 dnia 30 czerwca 2024 r. pobyt skarżącej oraz jej córki na terytorium Polski stał się w jakimkolwiek momencie nielegalny. Od 1 lipca 2024 r. godziny 0:00:01 (słownie: godzina zero minut jeden) pobyt ten jest legalny do dnia 30 września 2025 r. Mamy zatem do czynienia z ciągłością legalnego pobytu skarżącej w Polsce, a to oznacza, że z dniem 30 czerwca 2024 r. nie wygasła decyzja o nabyciu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 12 grudnia 2022 r. nr [...], zmieniana kolejnym decyzjami organu I instancji, jak organy obu instancji przyjęły.
Sąd podziela w większości stanowisko przedstawione na stronie internetowej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, na które skarżąca powołała się w swojej skardze. Zgodnie z tym stanowiskiem wydłużenie, na mocy znowelizowanego przepisu art. 2 ust. 1 u.p.o.U prawa do legalnego pobytu uchodźcom wojennym z Ukrainy do 30 września 2025 r., stanowi dla organu właściwego, analogicznie jak to miało miejsce na podstawie wcześniejszej nowelizacji ustawy, podstawę do odpowiedniego przedłużenia/zmiany wydanych wcześniej decyzji przyznających świadczenia rodzinne. Powinna to być zmiana decyzji dokonywana na podstawie art. 32 ust. 1-1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie argumentowano, że nie ma żadnych ograniczeń, które uniemożliwiałyby organowi właściwemu dokonać opisanego wyżej przedłużenia prawa do określonego świadczenia rodzinnego także w sytuacji, gdy upłynął już wskazany w zmienianej decyzji okres, na który dane świadczenie było w tej decyzji przyznane. Istotne jest, że maksymalną datą, do której organ właściwy może przedłużyć przyznane wcześniej świadczenia rodzinne, jest 30 września 2025 r.
Oznacza to, że także po 1 lipca 2024 r. organ właściwy mógł zmienić z urzędu decyzję przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, w której okres przyznania tego świadczenia był określony do dnia 30 czerwca 2024 r., poprzez odpowiednią zmianę tej decyzji, polegającą na wydłużeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do 30 września 2025 r. W opinii Sądu nie ma przeszkód, aby stosować opisane zasady.
Należy mieć na uwadze, że akty normatywne nie wchodzą w życie w próżni, lecz w momencie, kiedy cały czas trwają skutki określonych zdarzeń, które miały miejsce w przeszłości, trwają określone postępowania, utrzymują się określone stosunki prawne. Do uregulowania kwestii intertemporalnych, czyli kwestii tego, jak wchodzący w życie nowy akt normatywny wpływa na istniejące w danym momencie stosunki prawne, służą przepisy przejściowe. Takie przepisy przejściowe, istotne dla oceny uprawnień skarżącej, ustawodawca zawarł w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, lecz rozpatrując sprawę skarżącej organy administracji niewłaściwie przepisy te zastosowały. W konsekwencji uznania, że decyzja na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła w dniu 30 czerwca 2024 r., organy przyjęły, że sprawy nie można rozpatrzeć z uwzględnieniem przepisów art. 63 u.ś.w. Uznano, że art. 63 ust. 1- 3 u.ś.w. nie znajduje zastosowania w tej sprawie, gdyż sprawa dotyczy oceny legalności pobytu skarżącej po 30 czerwca 2024 r.
Sąd z wyżej przedstawionych przyczyn stanowiska tego nie podziela. Błędne było bowiem uznanie, iż decyzja o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła. Rozpatrując sprawę skarżącej należało zastosować się do normy zawartej w art. 63 ust. 2 u.ś.w. Przepis ten stanowi, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane. Oznacza to, że w odniesieniu do skarżącej należy zastosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.
W konsekwencji przyjętego stanowiska wadliwe zastosowano w sprawie przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., co spowodowało odmowę przyznania świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanek tam wymienionych. To z kolei przełożyło się na brak dokonania oceny okoliczności sprawy na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
Podsumowując, w sprawie miało miejsce naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 63 u.ś.w. oraz art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (zarówno w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. poprzez jego niezastosowanie, jak i w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r. poprzez jego zastosowanie), a także przepisów postępowania, przede wszystkim art. 7 (zasada prawdy obiektywnej) i art. 8 (zasada wzbudzania zaufania do władzy publicznej), jak i szczegółowych przepisów dotyczących ustalania i rozpatrywania materiału dowodowego, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Z powyższych względów należało uznać, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przywołanych przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, co uzasadnia ich uchylenie.
Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji uwzględnią wyżej przedstawione stanowisko Sądu i z uwzględnieniem art. 63 ust. 2 u.ś.w. sprawę uprawnienia skarżącej do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego rozpatrzą przy zastosowaniu przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2024 r.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło