III FSK 1166/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej C. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 736/24 w sprawie ze skargi C. W. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 lutego 2024 r., nr BON.III.4220.192.8.2023.MG w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od stycznia do lipca 2018 r. oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 17 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 736/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) oddalił skargę C. W. (dalej: Skarżący) na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister) z dnia 12 lutego 2024 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji orzekającej o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz z prezesem zarządu oraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne miesiące 2018 r.. Skargę kasacyjną wniósł Skarżący. Na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 2 P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a. w związku z poniższymi przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm., dalej: O.p.): a) art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 w związku z art. 219 O.p. wskutek niedostrzeżenia, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika dlaczego nie uwzględniono wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu i w czym miałoby się przejawiać jego zawinienie w niewniesieniu odwołania w terminie, skoro sam fakt doręczenia decyzji na prawidłowy adres nie czyni wniosku o przywrócenie terminu bezprzedmiotowym, a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż pozbawiło Skarżącego prawa do merytorycznego rozpoznania odwołania od zaskarżonej decyzji, a uwzględnienie tego zarzutu powinno skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia, a nie oddaleniem skargi; b) art. 162 § 1 i § 2 O.p. wskutek niedostrzeżenia, że organ odwoławczy nie miał podstaw, aby oddalić wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w jego wyniku Skarżący został pozbawiony prawa do rozpoznania wniesionego odwołania od decyzji orzekającej o jego odpowiedzialności jako osoby trzeciej za brak wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przez spółkę z o.o. B. [...]; 2) art. 141 § 4 P.p.s.a. wskutek tego, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika w jaki sposób Sąd skontrolował zarzut Skarżącego dotyczący braków uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, tj. zarzut, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika dlaczego organ nie uwzględnił wniosku o przywrócenie terminu oraz że organ nie wskazał w czym przejawiała się wina Skarżącego w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania lub wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia - wobec tego nie można ustalić czy Sąd w ogóle zarzut ten rozpoznał, a jeśli tak, to dlaczego go nie uwzględnił, a uchybienie to ma istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż istotą niniejszego postępowania jest odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i poprawność przesłanek, jakie legły u podstaw takiego rozstrzygnięcia, a wydany wyrok z powodu braku oceny przez sąd zasadniczego zarzutu Skarżącego, nie poddaje się kontroli, w tym instancyjnej; 3) art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm., dalej: P.u.s.a.) oraz w związku z art. 151 P.p.s.a. wskutek niewywiązania się z obowiązku skontrolowania zaskarżonego postanowienia pod kątem zasadniczych aspektów legalności wydanego postanowienia, do których należało ustalenie czy Skarżący ponosi winę w niewniesieniu odwołania w terminie i czy złożył wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia w ustawowym terminie, w sytuacji w której w ocenie sądu Skarżący nie sformułował w tym zakresie żadnych zarzutów, a sąd nie był związany granicami skargi, a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż prawidłowo przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy pominął w swojej ocenie kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy przesłanki, takie jak wina lub jej brak w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania oraz termin złożenia wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia, w związku z czym zaskarżone postanowienie powinno być uchylone, a skarga uwzględniona. Skarżący zarzucił też naruszenie przepisów prawa materialnego wskutek wadliwego zastosowania przepisów, tj. art. 2 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 2, art. 9 ust. 1, ust. 1b, ust. 1d, art. 5 ust. 5, art. 14a ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz. U. z 2022 r., poz. 2500 ze zm., dalej: ustawa o ewidencji), która to ustawa nie miała w sprawie zastosowania, gdyż Skarżący w toku prowadzonego postępowania nie miał statusu podatnika tylko osoby trzeciej, odpowiadającej za zobowiązania publicznoprawne innych osób uregulowanej w przepisach Rozdziału 15 Działu III Ordynacji podatkowej, a zastosowanie przepisów tej ustawy w stosunku do Skarżącego spowodowało oddaleniem skargi, podczas gdy powinna ona być uwzględniona na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o uchylenie postanowienia Ministra, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżący oświadczył, że zrzeka się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Do WSA zaskarżone zostało postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 2 lutego 2021 r. orzekającej o solidarnej odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od stycznia do lipca 2018 r. Zarówno we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, jak i w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji Skarżący twierdził, że decyzja z dnia 2 lutego 2021 r. nie została mu doręczona i w związku z tym należy przywrócić termin do wniesienia odwołania. Również w skardze kasacyjnej Skarżący wskazał, że "Sprawą zasadniczą w sporze z Organem jest przesądzenie, czy decyzja, od której Skarżący wniósł odwołanie z wnioskiem o przywrócenie terminu została w ogóle doręczona Skarżącemu". Tymczasem kwestia doręczenia tej decyzji została ostatecznie przesądzona. WSA wyrokiem z dnia 17 maja 2024 r. oddalił bowiem skargę Skarżącego na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lutego 2024 r. stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od ww. decyzji z dnia 2 lutego 2021 r., zaś wyrokiem z dnia 28 lutego 2025 r., III FSK 1165/24 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od tego wyroku WSA. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu, co wynika z Ordynacji podatkowej i o czym zaświadczają powyżej wskazane wyroki. Kwestia prawidłowości doręczenia decyzji jest rozstrzygana w ramach pierwszego z wymienionych postępowań. Drugie z tych postępowań ma sens, jeśli doszło do skutecznego doręczenia decyzji. Brak skutecznego doręczenia decyzji powoduje bowiem, że bieg terminu do wniesienia odwołania w ogóle nie rozpoczyna się, a w konsekwencji nie może on zostać przekroczony i tym samym przywrócony stosownie do postanowień art. 162 § 1 O.p. Jest oczywiste, iż nie można uchybić terminowi, który w ogóle nie rozpoczął swojego biegu. Inaczej mówiąc, jeśli decyzja nie zostanie doręczona zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, przyjmuje się że nie doszło do jej skutecznego doręczenia i tym samym termin do wniesienia odwołania w ogóle nie rozpoczyna biegu. Przesłanki przywrócenia terminu zostały określone w art. 162 § 1 i 2 O.p. Jedną z zasadniczych przesłanek jest brak winy w jego uchybieniu. Art. 162 § 1 O.p. stanowi bowiem, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Przywrócenie terminu nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa Natomiast uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych, co oznacza, iż uprawdopodobnienie wymaga wykazania danej okoliczności w stopniu mniejszym aniżeli jej udowodnienie, jednak ciężar takiego uprawdopodobnienia spoczywa na stronie, która wywodzi skutki prawne ze swoich twierdzeń. To strona, a nie organ podatkowy zna przyczynę, która uniemożliwiła jej dochowanie terminu i to rolą strony jest uprawdopodobnienie braku winy w niedochowaniu terminu. Organ podatkowy ocenia zaś, czy wskazana przez stronę przyczyna spełnia kryteria ustanowione w art. 162 § 1 O.p., w szczególności, czy rzeczywiście strona przy dochowaniu należytej staranności nie mogła dochować terminu. Nie ma więc racji Skarżący, że to organ odwoławczy (jako właściwy do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu) ma obowiązek zebrać materiał dowodowy na okoliczność przyczyn, dla których strona uchybiła terminowi. Tym samym niezasadny jest zarzut naruszenia art. 162 § i § O.p., których naruszenie skarżący upatruje w niezebraniu przez organ materiału dowodowego w omawianym zakresie. W niniejszej sprawie, zgodnie ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, Skarżący nie wskazał okoliczności, które stały się przyczyną uchybienia terminu, tym bardziej nie uprawdopodobnił, że do uchybienia terminu doszło bez jego winy. Jak już powiedziano, jedynym powodem uchybienia terminu podawanym przez Skarżącego było nieskuteczne, w jego ocenie, doręczenie decyzji. Jednak nie jest to argument zaświadczający o braku winy, a jedynie mający na celu wykazać, że termin do wniesienia odwołania w ogóle nie rozpoczął biegu. Jeśli zaś strona występuje z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, to raczej ma świadomość, iż termin ten przekroczyła i powinna uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu. Ponieważ Skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu, stanowisko organu i WSA zostało ograniczone do stwierdzenia właśnie tej okoliczności oraz wskazania skutku braku wykazania, że została spełniona przesłanka określona w art. 162 § 1 O.p. (omówiona powyżej), którym jest odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Sąd pierwszej instancji zbędnie zamieścił w zaskarżonym wyroku wywód dotyczący skuteczności doręczenia decyzji, bo jak już wyjaśniono, ten problem wykracza poza granice niniejszej sprawy i tym samym naruszył art. 134 § 1 P.p.s.a. Nie jest to jednak powód do uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyż zgodnie z art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, sentencja nie uległaby zmianie. Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznanej sprawie, jako że rozstrzygnięcie WSA jest prawidłowe, ale uzasadnienie tego rozstrzygnięcia jest częściowo błędne. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że żaden z przepisów wskazanych w petitum jako naruszone nie zasługuje na uwzględnienie. Mimo wadliwości uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi, o których stanowi art. 141 § 4 P.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną oddalenia skargi. Wyrok poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. sędzia D. Gajewski sędzia B. Dauter sędzia J. Sokołowska