VI SA/Wa 40/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wegner Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz A. L. kwotę 1017 zł (słownie: tysiąc siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej "GITD" lub "organ") decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], na podstawie art. 104 w zw. z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.), dalej "k.p.a", art. 13k ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 4, ust. 6 pkt 1, ust. 9 oraz art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 470 z późn. zm.), dalej "u.d.p.", rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 890 z późn. zm.), dalej "rozporządzenie w sprawie wysokości stawek", art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2140 z późn. zm.), za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, nałożył na A. L. (dalej "skarżący", "użytkownik" lub "strona") karę pieniężną w wysokości 1.500 zł. Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 25 listopada 2019 r. zarejestrowano przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...] (rodzaj: ciągnik samochodowy) przez urządzenie kontrolne o godzinie 23:22:52, na odcinku drogi krajowej nr [...] węzeł M. – węzeł N. W wyniku dokonanej kontroli stacjonarnej stwierdzono, iż w ww. pojeździe znajdowało się urządzenie pokładowe viaBox służące do uiszczania opłat elektronicznych, którego użytkownik posiada podpisaną z pobierającym opłatę umowę w trybie przedpłaconym. Ponadto ustalono, iż w chwili przejazdu na koncie użytkownika w systemie viaToll nie znajdowały się dostępne środki na pokrycie należnej opłaty. Na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, iż dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu wynosiła 18000 kg. W oparciu o dane zgromadzone w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz informacje przekazane przez A. Sp. z o.o. organ ustalił, iż posiadaczem pojazdu samochodowego w dniu odnotowania naruszenia był skarżący. Mając na uwadze stwierdzone naruszenie, GITD wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu, które zakończyło się wydaniem decyzji o nałożeniu na stronę kary pieniężnej w wysokości 1.500 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że okolicznością bezsporną w rozpoznawanej sprawie jest to, że pojazd, którego dopuszczalna masa całkowita przekraczała 3,5 tony, poruszał się w dniu 25 listopada 2019 r. po płatnym odcinku drogi krajowej, zaś z informacji pochodzących z systemu elektronicznego poboru opłat jednoznacznie wynika, iż za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna, ponieważ na koncie jego użytkownika w systemie viaToll nie znajdowały się dostępne środki na pokrycie należnej opłaty. Ponadto umowa między pobierającym opłatę a użytkownikiem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty po dokonaniu przejazdu. Tym samym doszło naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Organ podkreślił, że w przypadku podpisania umowy z operatorem systemu elektronicznego poboru opłat w formie pre-pay konieczne jest posiadanie środków na koncie przed dokonaniem przejazdu w wysokości pozwalającej uiścić opłaty elektroniczne za przejazd w całości. Właściciele/posiadacze pojazdów samochodowych mają obowiązek znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych, co bezpośrednio wynika z treści art. 83 Konstytucji. Na decyzję GITD skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie: 1. art. 13 n u.d.p. poprzez jego niezastosowanie, bowiem zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, skuteczne zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, choć datowane było na dzień 19 maja 2020 r., to miało w rzeczywistości miejsce w dniu 4 września 2020 r., albowiem w tym dniu zawiadomienie zostało uznane za doręczone w trybie art. 44 k.p.a., a więc upłynął 6 miesięczny termin na wszczęcie postępowania, 2. art. 44 § 3 k.p.a. poprzez doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w ciągu prawie 4 miesięcy, a nie jak wynika z przywołanego przepisu w ciągu 14 dni, 3. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewskazanie w decyzji takich informacji jak: a. poprawność sposobu oznaczenia drogi; b. stan konta w urządzeniu viaBOX skarżącego, co uzasadniałoby wykazanie zasadności nałożenia kary poprzez uwzględnienie czy brak wystarczających środków jest wynikiem roztargnienia skarżącego czy też nie dokonał on tej opłaty z premedytacją; c. opinii biegłego co do poprawności działania urządzenia odpowiadającego za pobranie informacji z czytnika viaBOX posiadanego przez skarżącego - okoliczność ta jest istotna bowiem mogły wystąpić utrudnienia bądź też awaria, która spowodowała niepoprawność pobranych informacji; d. niewykazanie przez organ by skarżący został powiadomiony o wszczęciu postępowania za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. W związku z powyższymi zarzutami strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, a w tym kosztów zastępstwa procesowego przez pełnomocnika wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy oraz prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1308), zwanej dalej "p.p.s.a.". W myśl z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. korzystanie z dróg publicznych przez pojazdy samochodowe, w tym zespoły pojazdów o dopuszczalnej masie powyżej 3,5 tony podlega obowiązkowi poniesienia opłaty. Jego naruszenie obciążone jest odpowiedzialnością karno-administracyjną, o której mowa w art. 13 k ust. 1 pkt 1 i 2 u.d.p. Przy czym, zgodnie z art. 13 n u.d.p. możliwość wszczęcia postępowania w przedmiocie nałożenia kary ograniczona jest sześciomiesięcznym terminem od dnia popełnienia naruszenia. Upływ tego terminu należy traktować jako bezwzględną przeszkodę wszczęcia postępowania jurysdykcyjnego, opisywaną w nauce także jako ujemną przesłankę procesowę, blokującą dopuszczalność wszczęcia postępowania administracyjnego, a w przypadku jego uruchomienia – obligującą do umorzenia procesu (zob. M. Cieślak [w:] S. Waltoś (red.) Marian Cieślak. Dzieła wybrane, t. II, Polska procedura karna. Podstawowe założenia teoretyczne, Kraków 2011, t. 2, s. 353; T. Grzegorczyk, J. Tylman, Polskie postępowanie karne, Warszawa 2014, s. 176, A. Marciniak (w:) W. Broniewicz, I. Kunicki, A. Marciniak, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2016, s. 232 – 235, Z. Resich/J. Lapierre (w:) J. Lapierre, J. Jodłowski, Z. Resich, T. Misiuk-Jodłowska, K. Weitz, Postępowanie cywilne, Warszawa 2016, s. 70 – 74). Wprawdzie przepisy prawa nie definiują wprost momentu wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu, jednak w nauce i orzecznictwie nie budzi wątpliwości pogląd, iż w świetle wynikającego z art. 61 § 4 k. p. a. obowiązku zawiadomienia wszystkich stron o wszczęciu procesu, etap ten rozpoczyna się wraz z pierwszą czynnością, o której strona została zawiadomiona (zob. szerzej B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017, s. 378). Biorąc pod uwagę wynikającą z art. 8 § 1 k. p. a. zasadę budowy zaufania jednostki do organu oraz funkcję gwarancyjną uregulowania ustanawiającego termin maksymalny wszczęcia postępowania z urzędu przyjąć należy, że prawnie znaczące dla ustalenia terminu wszczęcia postępowania jest doręczenie zawiadomienia o tym stronie. Podjęcie przez organ czynności procesowej nie jest zatem samoistnie wystarczające do uznania, że ów termin się otworzył. Odmienny rezultat wykładni mógłby stwarzać ryzyko nadużycia władzy przysługującej administracji, z uszczerbkiem rzecz jasna dla praw jednostki, a także bezpieczeństwa obrotu. Po pierwsze wprowadzałby niepewność w zakresie ustalenia rzeczywistego momentu wszczęcia postępowania, a po drugie – w skrajnych przypadkach znacząca nawet rozbieżność czasowa pomiędzy podjęciem czynności procesowej a zawiadomieniem o niej mogłaby być rozstrzygana na niekorzyść jednostki. O ile przepis prawa nie stanowi wyraźnie inaczej, to uzewnętrznienie i zakomunikowanie czynności organu stronie jest warunkiem niezbędnym do stwierdzenia, że wywołała w stosunku do tej strony skutki prawne, zwłaszcza wówczas gdy te ostatnie wiążą się z ukształtowaniem materialnych praw lub obowiązków jednostki. Podobne stanowisko wybrzmiewa z uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2008 r. sygn. akt II GPS 4/08, ONSAiWSA 2009/1/1 oraz uchwały całej Izby Finansowej NSA z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt II FPS 7/09, ONSAiWSA 2010/3/38, zob. też J. Brolik, Urzędowe interpretacje prawa podatkowego, Warszawa 2010, s.108 – 140. W sprawie niniejszej naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej zostało zarejestrowane w dniu 25 listopada 2019 r. Natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało uznane za doręczone skarżącemu dopiero 8 czerwca 2020 r. a więc po upływie sześciomiesięcznego terminu ustanowionego w art. 13 n u.d.p. W takiej sytuacji, wobec ziszczenia się negatywnej przesłanki procesu jurysdykcyjnego obowiązkiem organu było umorzenie postępowania. Wydanie w tych warunkach decyzji administracyjnej obligowało Sąd do jej uchylenia, jako wydanej z naruszeniem art. 13 n u.d.p. i art. 61 § 1 k.p.a., które to uchybienia bezsprzecznie miało wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji, eliminując z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję obu instancji. Z kolei dostrzegając wskazaną podstawę umorzenia postępowania administracyjnego, Sąd na podstawie art. 145 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozstrzygnął o tym w punkcie drugim wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie 200 p.p.s.a., § 14 ust.1 pkt 1 lit.a w związku z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz.1800 ) zasądzając na rzecz skarżącego zwrot uiszczonego wpisu sądowego, w wysokości 100 zł, wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika-adwokata w kwocie 900 zł oraz kwotę 17 zł z tytułu uiszczonej opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.