III FSK 1630/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego [...] sp.j. z siedzibą w [...] (obecnie: zarządca w postępowaniu sanacyjnym [...] sp. z o. o. z siedzibą w [...]) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 września 2023 r. sygn. akt I SA/Po 372/23 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego [...] sp.j. z siedzibą w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 marca 2023 r. nr 3001-IEE.7113.43.2023 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od zarządcy w postępowaniu sanacyjnym [...] sp. z o. o. z siedzibą w [...] na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 7 września 2023 r., sygn. akt I SA/Po 372/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA) oddalił skargę Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego [...] sp.j. z siedzibą w K. (dalej: Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 23 marca 2023 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Skargę kasacyjną wniosła Skarżąca. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: K.p.a.) poprzez jego zastosowanie oraz art. 138 § 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie w związku z art. 144 K.p.a. i art. 8 K.p.a., polegające na oddaleniu skargi, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS z dnia 23 marca 2023 r. i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: Naczelnik) z dnia 19 stycznia 2023 r., w sytuacji gdy zdaniem Skarżącego i wbrew twierdzeniom organu zostały spełnione przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 56 § 1, § 3 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez niedostateczne rozważenie istnienia podstaw do zawieszenia postępowania, albowiem: - na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział II Karny z dnia 18 października 2021 r., sygn. akt [...] M. T. został uniewinniony od popełnienia przestępstwa skarbowego z art. 56 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2021 r., poz. 408 ze zm., dalej: k.k.s.) w związku z art. 61 § 1 k.k.s., art. 62 § 2 k.k.s., art. 7 § 2 k.k.s., art. 6 § 2 k.k.s., art. 38 § 2 pkt 1 k.k.s. i art. 9 § 3 k.k.s., co potwierdza niewinność osób działających w imieniu Skarżącego i zasadność skargi, - zajęte ruchomości Skarżącego zgłoszone są do statystyk Ministerstwa Obrony Narodowej w myśl obowiązku wynikającego z treści art. 30 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej, co w obliczu obecnej sytuacji na Ukrainie i kryzysu energetycznego, w której istnieje realne ryzyko żądania przez Ministerstwo Obrony Narodowej przekazania ww. rzeczy na cele obronne, czy też może zostać nałożony obowiązek oddania do używania posiadanych nieruchomości i rzeczy ruchomych na cele przygotowania obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych, likwidacji ich skutków oraz zarządzania kryzysowego, stosownie do wymogów art. 628 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny potwierdza zasadność skargi i konieczność zawieszenia postępowania egzekucyjnego oraz doniosłość charakteru przeznaczenia zajętych ruchomości, - Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej w związku z wyrządzeniem Spółce przez byłych jej pracowników szkody finansowej na kwotę kilku milionów złotych (fakt ten potwierdził m.in. Sąd Rejonowy w [...] w wyroku z dnia 7 sierpnia 2020 r., sygn. akt [...] oraz Sąd Okręgowy w [...] w wyroku z dnia 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt [...], - na skutek wydanych przez WSA wyroków z dnia 27 lipca 2023 r., sygn. I SA/Po 362/23 oraz I SA/Po 363/23 uchylających zaskarżone postanowienia Dyrektora IAS i poprzedzające postanowienia Naczelnika wciąż toczy się postępowanie w sprawie powołania kolejnego biegłego sądowego do wyceny ruchomości zajętych przez tutejszy organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko Skarżącej oraz w sprawie niezasadnego uwzględnienia wyceny biegłego inż. R. H. w tej sprawie, a tym samym nieprawidłowego niewyznaczenia kolejnego biegłego sądowego oraz niewstrzymania sprzedaży zajętych rzeczy i w konsekwencji niezawieszenie postępowania egzekucyjnego; 3) art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 P.p.s.a. poprzez błędną kontrolę sprawy przez WSA i błędne zastosowanie środków określonych w P.p.s.a. i nieuznanie skargi za zasadną w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie oraz je poprzedzające, naruszało wskazane w niniejszej sprawie przepisy postępowania; 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 17 § 2 u.p.e.a. oraz art. 23 § 6 u.p.e.a. poprzez uznanie przez WSA za słuszne niewstrzymanie postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika (potwierdzone postanowieniem Dyrektora IAS z dnia 23 marca 2023 r.) na skutek złożonego zażalenia przez Skarżącą; 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 11 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 78 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niedostrzeżenie przez WSA, że zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ drugiej instancji naruszyły w/w normy prawne poprzez prowadzenie postępowania w sposób nierespektujący przepisów K.p.a., zaniechanie prowadzenia postępowania dowodowego, przy uwzględnieniu słusznego interesu strony z pominięciem okoliczności towarzyszących wymienionych powyżej, co doprowadziło do prowadzenia przez te organy postępowania dowodowego w sposób dowolny i wybiórczy, w wyniku czego błędnie ustalono, że nie zachodzą przesłanki do zawieszenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji obu instancji, a także na treść wyroku WSA z dnia 7 września 2023 r.; 6) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób nieodpowiadający wymogom przepisów P.p.s.a., tj. poprzez lakoniczne wyjaśnienie podstawy prawnej zaskarżonego wyroku oraz poprzez niewystarczające ustosunkowanie się do podniesionych przez Skarżącą argumentów, niewyjaśnienie powodów dla których WSA uznał za słuszne stanowisko organu pierwszej i drugiej instancji, co nie pozwala na kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia; 7) art. 90 P.p.s.a. w związku z art. 122 P.p.s.a. i art. 119 pkt 3 P.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez WSA rozprawy w niniejszej sprawie i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, pomimo wystąpienia przesłanek przemawiających za koniecznością rozpoznania tej sprawy z udziałem stron na rozprawie, a także poprzez nieuwzględnienie wniosku Skarżącej w tym przedmiocie, co skutkowało wadliwym przeprowadzeniem rozpoznania sprawy przez WSA na posiedzeniu niejawnym, podczas gdy okoliczności niniejszej sprawy według Skarżącej warunkowały konieczność rozpoznania niniejszej sprawy na rozprawie celem dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności i ustalenia prawidłowego stanu faktycznego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS w całości i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu poniesionych niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pismem z dnia 7 lutego 2024 r., M. L. – Prezes Zarządu [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...], poinformował, że postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w [...], [...] Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych z dnia 5 lutego 2024 r., został ustanowiony zarządcą dla Skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Zważywszy na postawione w skardze kasacyjnej zarzuty oraz jej uzasadnienie, przede wszystkim wskazać należy na przedmiot rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym do Sądu pierwszej instancji postanowieniu, ponieważ to ten przedmiot wyznaczył zakres kontroli Sądu. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z wyjątkami niemającymi zastosowania w niniejszej sprawie). Z przepisu tego wynika, że sąd pierwszej instancji jest związany "granicami sprawy", a niezwiązany jest wyłącznie "granicami skargi". Termin "granice sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Takie stanowisko jest jednolicie prezentowane w orzecznictwie. Dla przykładu przywołać można uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 997 r., OPS 12/96 (ONSA 1997/3, poz. 104), w której stwierdzono, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym wprawdzie obowiązuje zasada niezwiązania sądu granicami skargi, jednakże nie oznacza ona, że sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność (tak też w wyrokach NSA np. z dnia z 28 maja 2018 r., II FSK 1698/17 oraz z dnia 13 października 2020 r. II FSK 1819/18; z dnia 28 października 2022 r., III FSK 819/22 – publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA). W rozpoznanej sprawie zaskarżone zostało postanowienie w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego i właśnie to rozstrzygnięcie wyznaczyło przedmiot i granice kontroli Sądu pierwszej instancji, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego. W związku z tym rozpoznaniu nie podlegają żadne inne kwestie podniesione na etapie postępowania sądowego, a więc i te podniesione w skardze kasacyjnej dotyczące szacowania ruchomości, trudnej sytuacji finansowej Skarżącej, braku wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Każda z tych kwestii może podlegać rozpoznaniu w postępowaniu egzekucyjnym, ale w odrębnym trybie przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odnośnie zaś do przedmiotu niniejszej sprawy, jak powiedziano, wyznaczonego zaskarżonym postanowieniem oraz wyrokiem WSA, Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że zamknięty katalog przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego jest określony w art. 56 § 1 i § 1b u.p.e.a. oraz że żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Zgodnie z § 1 przywołanego przepisu, postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części: 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a jest prowadzona egzekucja z rzeczy lub prawa majątkowego, które nie wygasło wskutek śmierci zobowiązanego; 3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 4) na żądanie wierzyciela; 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. § 1b art. 56 nie znajduje w rozpoznanej sprawie zastosowania, gdyż dotyczy zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko przedsiębiorstwu w spadku, a taka sytuacja nie występuje w tej sprawie. Ponieważ ani przytoczony przepis, ani żaden inny przepis nie uprawnia do zawieszenia postępowania egzekucyjnego z przyczyn wskazanych przez Skarżącą, tj. złożenie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji będącej podstawą wystawienia tytułów wykonawczych, istnienie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia 18 października 2021 r., sygn. akt [...] uniewinniającego M. T. od popełnienia przestępstwa, zgłoszenie do statystyk MON mienia podlegającego egzekucji, to wydaje się oczywistym, że organ nie mógł zawiesić prowadzonego wobec majątku Skarżącej postępowania egzekucyjnego. Zauważenia wymaga, że chociaż w skardze kasacyjnej wielokrotnie powtarzano, że postępowanie egzekucyjne powinno być zawieszone, to nie podano przepisu prawa, który uzasadniałby to twierdzenie. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że uzasadnienie skargi kasacyjnej jest równie ważnym jej elementem jak podstawy kasacyjne. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną. Zatem to skarżący wyznacza zakres kontroli, wskazując, które normy prawa i w jaki sposób zostały naruszone. Dlatego wnoszący skargę kasacyjną ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej i szczegółowo je uzasadnić. Argumenty uzasadnienia powinny pozostawać w rzeczowym związku z przedmiotem zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie decydować, jakich argumentów zamierzała użyć strona dla uzasadnienia stawianych zarzutów. Wynikającym z art. 176 § 1 w związku z art. 174 oraz art. 183 § 1 P.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Tak więc strona powinna wykazać, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji gdyby do nich nie doszło - wyrok sądu administracyjnego pierwszej instancji byłby inny. Natomiast w przypadku zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. wniesionego na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a., należy wskazać na czym polegała jego błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem prawnym zaskarżenia wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych, dlatego ustanowiono obowiązek sporządzania skargi kasacyjnej przez osoby mające odpowiednie przygotowanie zawodowe. Ustawodawca uznał, że od tych osób można oczekiwać dokładności, rzetelności i profesjonalizmu, a w szczególności jasnego i zgodnego z wymaganiami wynikającymi z Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sporządzenia skargi kasacyjnej. W skardze kasacyjnej nie uzasadniono zarzutów, zgodnie w wymogami przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prowadzono polemikę ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji z pominięciem argumentów prawnych podniesionych przez ten Sąd, tym samym nie obalając ich prawidłowości. Argumenty nie zostały zbudowane w oparciu o treść obowiązujących przepisów prawa, w tym przesłanek zawieszenia określonych w art. 56 § 1 u.p.e.a., przez co nie wykazano, aby WSA naruszył ten przepis, chociaż jego naruszenie zarzucono. Poza tym, nie wykazano wpływu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy – poprzestano na zbiorczym przywołaniu jednostek redakcyjnych tych przepisów. Wadliwość uzasadnienia powoduje, że zarzuty te uchylają się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Co najwyżej powiedzieć można, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nie narusza art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Przepis ten przewiduje rozpoznanie sprawy w tym trybie, jeśli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Postępowanie uproszczone jest odstępstwem od wyrażonej w art. 90 § 1 zasady, że sprawy są rozpatrywane przez sąd administracyjny na rozprawie. Wskazać też można, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 P.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną oddalenia skargi. Sąd pierwszej instancji wyczerpująco wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. Wyrok poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a. sędzia D. Gajewski sędzia S. Presnarowicz sędzia J. Sokołowska