I FZ 2/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. sp. z o.o. z siedzibą w W. reprezentowanej przez kuratora Z. B. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 686/23 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi W. sp. z o.o. z siedzibą w W. reprezentowanej przez kuratora Z. B. na decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej z dnia 30 sierpnia 2023 r., nr 308000-COP.4103.45.2023.9 w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2020 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 686/23, wydanym na podstawie art. 220 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej P.p.s.a.), wezwano W. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Spółka lub Skarżąca), reprezentowaną przez kuratora Z. B., do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej z dnia 30 sierpnia 2023 r. w kwocie 10.407 zł stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 535), w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. 2. W zażaleniu na to zarządzenie Spółka, reprezentowana przez kuratora, wniosła o jego uchylenie w całości i zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości na podstawie art. 239 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Przepis ten zwalnia bowiem od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych kuratora wyznaczonego przez sąd orzekający lub sąd opiekuńczy. W ocenie autora zażalenia nie sposób wskazać logicznego uzasadnienia, aby kurator ustanowiony przez sąd administracyjny na podstawie art. 30 P.p.s.a. do reprezentowania spółki w postępowaniu przed tym sądem był zwolniony od kosztów sądowych, natomiast kurator ustanowiony przez sąd rejestrowy do reprezentowania spółki w tym samym postępowaniu przed sądem administracyjnym od kosztów sądowych zwolniony nie był. Dodatkowo w zażaleniu domagano się, na podstawie art. 188 pkt 1 w związku z art. 191 Konstytucji RP, złożenia wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 239 P.p.s.a. z Konstytucją RP, w szczególności z jej art. 45, w zakresie, w jakim przepis ten nie przyznaje zwolnienia od kosztów sądowych kuratorowi ustanowionemu przez sąd rejestrowy na podstawie art. 42 Kodeksu cywilnego. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, albowiem zarządzenie prawu odpowiadało. 3.2. Zgodnie z art. 230 § 1 P.p.s.a. od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismem, o którym mowa w § 1, jest między innymi skarga (§ 2). Natomiast w świetle art. 231 P.p.s.a. wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. Z kolei według § 1 pkt 4 ww. rozporządzenia wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi w przypadku ponad 100.000 zł - 1 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 2.000 zł i nie więcej niż 100.000 zł. W sytuacji, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia to 1.040.670 zł, wpis wynosi 10.407 zł. Zgodnie z art. 220 § 1 P.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata; w przypadku nieopłaconej skargi przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem jej odrzucenia uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Stosownie do § 3 tego artykułu skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. 3.3. W zaskarżonym zarządzeniu wskazano w jakiej wysokości, a także w jaki sposób można uiścić wpis sądowy oraz w jakim terminie. Pouczono też Spółkę, że brak uiszczenia wpisu w terminie siedmiu dni od doręczenia odpisu zarządzenia skutkować będzie odrzuceniem skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu czyniło zadość obowiązującym przepisom. 3.4. Zasadniczo jednak w sprawie tej poza sporem była podstawa prawna zarządzenia, jak i wysokość wpisu ustalonego przez Przewodniczącego Wydziału. Skarżąca kwestionowała bowiem zasadność w ogóle ponoszenia wpisu sądowego przez kuratora reprezentującego Spółkę, uznając, że winien być on zwolniony od tego wpisu na podstawie art. 239 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Wyjaśnić zatem trzeba, że jakiekolwiek zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Zgodnie z nią strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia tego rodzaju kosztów w postępowaniu sądowoadministracyjnym może wynikać bezpośrednio z ustawy (art. 239 § 1 pkt 1-3 P.p.s.a.) albo z orzeczenia sądowego wydawanego na wniosek strony postępowania składany w przedmiocie przyznania prawa pomocy (art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). W myśl art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy. Przepis ten, jako wyjątek, należy interpretować ściśle. Skoro zatem odnosi się on do kuratorów strony wyznaczonych przez sąd orzekający stosownie do art. 30 i art. 78-81 P.p.s.a. lub sąd opiekuńczy na podst. art. 31 P.p.s.a., to nie można zawartego w nim zwolnienia rozszerzać na inne podmioty, w tym na kuratorów ustanowionych w innych postępowaniach przez inne sądy. Stanowisko takie prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide postanowienia NSA: z dnia 5 maja 2023 r., sygn. akt I FZ 108/23; z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt I GZ 131/23, z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt I FZ 316/23. 3.5. W świetle dokumentów dołączonych do akt sprawy (informacji z Krajowego Rejestru Sądowego) kurator występuje w sprawie ze skargi Spółki na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 5 października 2023 r. W postanowieniu tym rozszerzono zakresu uprawnień kuratora powołanego na podstawie art. 42 Kodeksu cywilnego postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia 21 września 2021 r. przez upoważnienie do podejmowania wszelkich czynności w związku z reprezentowaniem Spółki w postępowaniu podatkowym i postępowaniu odwoławczym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w sprawie skargi na decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej z dnia 30 sierpnia 2023 r. Oznacza to, że kurator Spółki nie został powołany ani przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 30 i art. 78-81 P.p.s.a., ani przez sąd opiekuńczy w myśl art. 31 P.p.s.a. W konsekwencji uznanie, że kurator działający w sprawie ze skargi Spółki nie jest kuratorem, o którym mowa w art. 239 § 1 pkt 3 P.p.s.a., prowadzić musiało do wniosku, że nie jest on zwolniony ex lege od ponoszenia kosztów sądowych. 3.6. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wątpliwości wyrażonych w zażaleniu odnośnie do niekonstytucyjności art. 239 § 1 pkt 3 P.p.s.a., zwłaszcza na tle zasady prawa do sądu, wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego, bowiem jego realizacja uzależniona jest od spełnienia szeregu wymogów, jak np. terminowość składania pism procesowych, uiszczanie opłat sądowych, czy sporządzenie pisma przez zawodowego pełnomocnika. Wymogi te służą zaś pełnej realizacji wskazanej gwarancji konstytucyjnej. To, że nie każdy kurator jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie odbiera stronie tej gwarancji. Jeżeli Spółka z uwagi na swoją sytuację oczekuje zwolnienia od kosztów sądowych, może poddać pod rozwagę złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (art. 246 P.p.s.a.). Podmioty, które nie są zwolnione ex lege od kosztów sądowych, mogą bowiem skorzystać ze zwolnienia na podstawie art. 239 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Natomiast sama okoliczność niemożności poniesienia kosztów postępowania, w tym przypadku z uwagi na brak organów Spółki, nie wpływa na prawidłowość zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu. 3.7. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 oraz art. 198 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.