I OSK 687/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 21 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 681/23 w sprawie ze skargi W.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 25 września 2023 r. znak: SKO.PS/80/4655/2632/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia 11 kwietnia 2023 r. znak: OPS.524.82a.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz W.P. kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 21 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 681/23, oddalił skargę W.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 25 września 2023 r., znak: SKO.PS/80/4655/2632/2023, w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że skarżąca jest posiadaczem gospodarstwa rolnego i jest zarejestrowana w systemie ewidencji producentów rolnych ARiMR. Powołano się na pismo Burmistrza Miasta i Gminy O. z 7 grudnia 2022 r., z którego wynika, że skarżąca figuruje jako podatnik podatku rolnego z gruntów stanowiących gospodarstwo rolne o powierzchni 3,9750 ha oraz 2,7502 ha przeliczeniowych i nigdy nie ubiegała się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego w produkcji rolnej. Treść pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 8 grudnia 2022 r. i 31 marca 2023 r. stanowi natomiast, że skarżąca jest zarejestrowana jako producent rolny, nie prowadzi jednak hodowli zwierząt i nie ubiegała się o żadne płatności. Z kolei mąż skarżącej – A.P. jest zarejestrowany jako producent rolny i nie ubiegał się o płatności od 2009 r. Z zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 5 kwietnia 2023 r. wynika, że skarżąca od 2002 r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik. W piśmie z 6 września 2023 r. skarżąca poinformowała organ, że nie posiada decyzji z ARiMR o wyrejestrowaniu z ewidencji producentów rolnych. W świetle tych okoliczności podkreślono, że z akt administracyjnych nie wynika, aby na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy skarżąca dokonała zmiany w ewidencji producentów rolnych. Ponadto w toku postępowania skarżąca nie wykazywała gotowości do wyrejestrowania z ewidencji producentów rolnych. Tym samym uznano, że jest potencjalnym beneficjentem dopłat. W ocenie sądu pierwszej instancji słusznie Kolegium uznało, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, a w konsekwencji prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie mogło zostać jej przyznane. Skargę kasacyjną od wyroku złożyła skarżąca, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj.: przepisu art. 17b ust. 1 pkt 1 i 2 poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, iż fakt istnienia wpisu strony skarżącej w ewidencji producentów rolnych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stanowi o niezaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym i uznanie, iż dla spełnienia ww. przesłanek konieczne jest wyrejestrowanie strony skarżącej z ewidencji producentów rolnych, podczas gdy przy prawidłowej wykładni ww. przepisu należałoby przyjąć, że fakt zarejestrowania strony skarżącej w ewidencji producentów rolnych pozostaje bez wpływu na spełnienie przez stronę skarżącą przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, w szczególności w przypadku, w którym nie złożyła ona wniosku o przyznanie dopłat do posiadanego przez nią gospodarstwa rolnego w 2023 roku. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., a także zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zrzeczono się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024, poz. 935), dalej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Analiza wskazanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, albowiem podniesiony w niej zarzut przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach okazał się trafny. Na wstępie należy poczynić uwagę porządkującą, bowiem choć skarga kasacyjna formułuje jedynie zarzut naruszenia "art. 17b ust. 1 pkt 1 i 2", to analiza treści skargi kasacyjnej doprowadziła Sąd do wniosku, że zarzut ten dotyczy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Dz.U. z 2023, poz. 390 – dalej jako: "u.ś.r.") i w tak wytyczonym zakresie Sąd skargę kasacyjną rozpoznał. Istota sporu w sprawie dotyczy spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez W.P., co w jej przypadku oznacza rezygnację z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a także pracy w nim. Kwestia ta była przedmiotem weryfikacji organu odwoławczego. W dniach 1 grudnia 2022 r. i 21 marca 2023 r. W.P. oświadczyła, że nie jest rolnikiem ani małżonkiem lub domownikiem rolnika, a posiadane przez nią grunty nie są uprawiane, nie są wydzierżawione i stanowią jej własność. W toku postępowania ustalono jednak, że skarżąca pozostaje zarejestrowana jako producent rolny, choć od 2009 r. nie ubiega się o płatności. Ustalono również, że od 2002 r. skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik. W ocenie Kolegium, skoro W.P. jest zarejestrowana w systemie ewidencji producentów rolnych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nie można przyjąć, że zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego. Figurowanie w systemie ewidencji producentów rolnych świadczy, że prowadzi ona działalność rolniczą. Stanowisko Kolegium zaaprobował Sąd I instancji. Z powyższym stanowiskiem nie zgadza się skarżąca kasacyjnie, słusznie zarzucając błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 17b ust. 1 pkt 1 i 2 u.ś.r. Zasadniczą przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowanie tych form aktywności w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 u.ś.r., ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: - rolnikom – w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, - małżonkom rolników lub domownikom – w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (art. 17b ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu z daty podjęcia zaskarżonej decyzji). Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, w rozumieniu art. 17b ust. 1 u.ś.r., potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r. w brzmieniu z daty podjęcia zaskarżonej decyzji). Szeroko na temat kryterium zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 września 2024 r., sygn. I OSK 2359/23, wskazując, że jakkolwiek przesłanka ta nie została zdefiniowana w przepisach u.ś.r., to nie powinno budzić wątpliwości, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego oznacza brak faktycznych działań związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego określonego typu. Chodzi przy tym o wszelkie czynności z tym związane, w tym także o charakterze zarządczym. Samo posiadanie gospodarstwa lub jego własność nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Również posiadanie statusu rolnika na gruncie regulacji prawa krajowego lub wspólnotowego nie może być utożsamiane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jeżeli nie jest źródłem rzeczywistych korzyści wynikających z przyznanych płatności. Zatem dopiero fakt pobierania dopłat, jako korzyści finansowych wynikających z prowadzenia gospodarstwa rolnego, stanowi przeszkodę w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne. Owe płatności stanowią bowiem dowód prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego. W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje, że skarżąca kasacyjnie złożyła oświadczenie w formie określonej w art. 17b u.ś.r., wskazując, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa. Wiarygodność złożonego przez skarżącą oświadczenia nie została skutecznie podważona. Świadczenia rodzinne stanowią odrębną od pomocy społecznej instytucję mającą służyć wspieraniu rodziny w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Z uwzględnieniem tych celów należy interpretować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie bez znaczenia pozostaje przy tym kontekst historyczny samego świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to powołano do życia w celu zabezpieczenia rodziców rezygnujących z aktywności zawodowej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem (por. uzasadnienie do projektu ustawy Sejmu RP IV kadencji o świadczeniach rodzinnych, druk nr 1555, www.sejm.gov.pl). Jakkolwiek sytuacja uległa diametralnej zmianie wraz z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który zakwestionował powiązanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z momentem powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, to genezę i istotę świadczenia pielęgnacyjnego trzeba uwzględniać również przy ocenie zaistnienia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. W gronie beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego znajdują się osoby najbliższe osobom niepełnosprawnym, które faktycznie zdecydowały się nie wykonywać działalności zawodowej z uwagi na potrzebę stałego współudziału w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Zasadnie wobec powyższego autor kasacji zarzucił naruszenie art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 i art. 193 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.