I OSK 1445/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 1295/23 w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 25 września 2023 r., nr SKO-4111/1423/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 19 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 1295/23, oddalił skargę E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z 25 września 2023 r., nr SKO-4111/1423/23, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Bydgoszczy z 2 sierpnia 2023 r., nr 13262/23, o odmowie przyznania E. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ciotką Z. B. (jej męża ojca siostrą). Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodła E. B. (dalej – skarżąca, skarżąca kasacyjnie), zastępowana przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na postawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej - p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi: I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez brak jakiegokolwiek merytorycznego rozpoznania każdego z zarzutów zawartych w skardze – pkt 1 i 2 skargi do WSA, a nawet brak opisania choćby w części historycznej uzasadnienia wyroku zarzutów pkt 1 i 2 skargi do WSA zarzutów zawartych w skardze; brak merytorycznego rozpoznania wszystkich zarzutów skarżących miał istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd I instancji naruszył powyższe przepisy postępowania sądowoadministracyjnego i nie rozpoznał prawidłowo sprawy w wymaganym zakresie, co skutkowało bezpośrednio oddaleniem skargi, zamiast jej uwzględnieniem, a zatem miało istotny wpływ na wynik sprawy; 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wadliwą konstrukcję uzasadnienia wyroku i brak jakiegokolwiek merytorycznego odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do zarzutów zawartych w skardze pkt 1 i 2, brak opisania choćby w uzasadnieniu wyroku wskazanych powyżej zarzutów zawartych w skardze; brak merytorycznego rozpoznania wszystkich zarzutów skarżących miał istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd I instancji nie rozpoznał prawidłowo sprawy w wymaganym zakresie, co skutkowało naruszeniem powyższych przepisów postępowania sądowoadministracyjnego i miało istotny wpływ na wynik sprawy bezpośrednio oddaleniem skargi, zamiast jej uwzględnieniem; II. naruszenie prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej – u.ś.r., poprzez nieprawidłową interpretację i uznanie, że skarżąca nie spełnia przewidzianych prawem warunków, w tym nie jest osobą uprawnioną w świetle obowiązujących przepisów do sprawowania opieki nad Z. B. – błędne zastosowanie powyżej wskazanego przepisu oraz brak zastosowania przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r., z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom niespokrewnionym w sytuacji opisanej w przywołanym przepisie. Podkreślenia wymaga, że Z. B. jest panną i nie posiada osób, na których by spoczywał obowiązek alimentacyjny, które mogłyby sprawować opiekę nad nią w sytuacji gdy jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie, zrzekając się rozprawy, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej - p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem zarówno pełnomocnik skarżącej kasacyjnie, jak i organ, wnieśli o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej i orzeka w tych granicach. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Skarga kasacyjna została oparta na obu określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. podstawach kasacyjnych, tj. naruszeniu prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w rozpoznawanej sprawie zarzuty te w sposób bezpośredni związane są z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd też ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny podnoszonego naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do poprawności dokonanej przez Sąd Wojewódzki wykładni prawa materialnego. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny, czy w świetle przepisów u.ś.r. skarżącej sprawującej opiekę nad siostrą ojca jej męża przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r., regulujące warunki i zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powołanych wyżej przepisów wynika, że spełnienie przesłanki sprawowania rzeczywistej opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest jedynym warunkiem do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepisy te wprowadzają bowiem również wymóg polegający na istnieniu obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), dalej – k.r.o. Obowiązek alimentacyjny został uregulowany w tytule II dziale III art. 128 – 1441 k.r.o. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do art. 129 § 1 i 2 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (§ 1). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2). Wynika z tego zatem, że ustawodawca ściśle powiązał ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym, który został uregulowany w art. 128 k.r.o. Z treści tego przepisu jasno wynika, że obowiązek alimentacyjny ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zauważyć trzeba, że w myśl art. 617 § 1 i 2 k.r.o. – definiującego pojęcie pokrewieństwa – krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (§ 1). Stopień pokrewieństwa określa się według liczy urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). W świetle powyższego nie może ulegać wątpliwości, że skarżąca kasacyjnie, sprawując opiekę nad siostrą ojca jej męża, nie sprawuje opieki nad osobą wobec której ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art. 128 k.r.o. Zgodnie bowiem z tym przepisem obowiązek ten spoczywa jedynie na krewnych w linii prostej (wstępnych i zstępnych) i rodzeństwie, nie obciąża tym bardziej powinowatych. Wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 618 § 1 i 2 – definiującym pojęcie powinowactwa – z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Trwa ono mimo ustania małżeństwa (§ 1). Linię i stopień powinowactwa określa się według linii i stopnia pokrewieństwa (§ 2). Biorąc pod uwagę relację między osobą wymagającą opieki, a skarżącą, stwierdzić trzeba, że między nimi występuje stosunek powinowactwa. Zatem bezsprzecznie skarżąca nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym względem wymagającej opieki siostry ojca jej męża. A to oznacza, że nie jest osobą, o której stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc nie znajduje do niej zastosowania również art. 17 ust. 1a u.ś.r. Podkreślić należy, że w wydanej w dniu 9 grudnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 5/13 uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzono, że osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Wskazania również wymaga, że powstania obowiązku alimentacyjnego po stronie skarżącej nie można doszukiwać się w art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Skarżąca, pozostając z osobą wymagającą opieki w stosunku powinowactwa, nie może zostać uznana za zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności w rozumieniu tego przepisu. Jak bowiem wyżej wskazano, krąg osób zobowiązanych do alimentacji określony został przez ustawodawcę w art. 128 k.r.o., który nie wymienia powinowatych jako osób zobowiązanych do alimentacji. W świetle powyższych rozważań nieusprawiedliwione okazały się sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., błędnego zastosowania tego przepisu i niezastosowania art. 17 ust. 1a u.ś.r. Nie mogły odnieść zamierzonego skutku sformułowane w pkt 1 i 2 zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Wskazać trzeba, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny ustalił lub przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyroki NSA z 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1605/09; z 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1479/09). Sformułowany przez skarżąca kasacyjnie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest trafny, ponieważ uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymagane tym przepisem elementy. Sąd I instancji przedstawił bowiem stan faktyczny sprawy, zarzuty skargi, wnioski zawarte w skardze, podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Wprawdzie Sąd nie przedstawił zawartego w odpowiedzi na skargę stanowiska organu, jednak uchybienie to nie miało istotnego wpływ na wynik sprawy, tym bardziej, że - jak wynika z akt sprawy - w dniu 23 listopada 2023 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie odpis odpowiedzi na skargę. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku jasno wynika, czym kierował się Sąd oddalając skargę. Treść uzasadnienia pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na prześledzenie toku rozumowania Sądu I instancji i poznanie racji, które stały u podstaw rozstrzygnięcia Sądu. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji na stronie 3 i 4 uzasadnienia wyroku przytoczył sformułowane w punkcie 1 i 2 zarzuty skargi. .Z analizy uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji wprawdzie nie odniósł się do zarzutu sformułowanego wobec decyzji II instancji co do jej prawidłowości względem art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a., jednakże to nie oznacza, że nie dokonał kontroli tej decyzji w tym aspekcie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżona decyzja organu odwoławczego spełnia wszystkie wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a., a zwłaszcza nie budzą zastrzeżeń podpisy członków składu orzekającego Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożone pod zaskarżoną decyzją. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. decyzja administracyjna zawiera podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Z tego wynika, że sam podpis jest tylko jednym z elementów łącznie identyfikujących osobę działającą w imieniu organu administracji publicznej, upoważnioną do wydania decyzji administracyjnej. Prowadzi to do wniosku, że złożenie podpisu nie musi polegać na nakreśleniu pełnego imienia i nazwiska składającego podpis (czytelnego podpisu), lecz także może polegać na własnoręcznym nakreśleniu skróconego znaku osoby podpisującej w taki sposób, jaki zwykle to czyni. Wobec tego dopuszczalne jest złożenie podpisu w sposób nieczytelny, o ile w decyzji podano również pełne imię i nazwisko tej osoby napisane np. maszynowo (komputerowo) oraz wskazano stanowisko służbowe. Jak bowiem przyjmuje judykatura nieczytelny podpis pod decyzją, jeżeli w decyzji podano pieczęć z imieniem, nazwiskiem i stanowiskiem służbowym osoby podpisującej, pozwala ustalić kto podpisał decyzję i zweryfikować tę osobę (por. wyrok NSA z 12 marca 2024 r., sygn. akt II OSK 23/23 i powołane tam orzecznictwo). Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 134 § 1 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., albowiem treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje na to, iż Sąd I instancji rozpoznając skargę wniesioną przez skarżącą kasacyjnie rozstrzygał w granicach sprawy wyznaczonych przez granice sprawy administracyjnej zainicjowanej wnioskiem skarżącej kasacyjnie o ustalenie dla niej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną Z. B. Z akt sprawy nie wynika, aby Sąd I instancji uczynił przedmiotem kontroli inną sprawę administracyjną niż ta, w której wniesiono skargę. Niewątpliwie Sąd I instancji orzekał również na podstawie akt sprawy, biorąc pod uwagę całokształt zgromadzonego materiału dokumentacyjnego. Wobec tego uznać należy, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.