II SA/Rz 1453/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Karina Gniewek – Berezowska AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant sekretarz sądowy Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 19 lipca 2023 r. nr SKO.4111/657/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Decyzją z dnia 19 lipca 2023 r. nr SKO.4111/657/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: "Kolegium"), na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania P. K. (dalej; "Skarżący" / "Wnioskodawca") od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt"/"organ I instancji") z dnia 20 czerwca 2023 r., znak: GOPS-5231-22-O-5233-2022/23 w sprawie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że odmawiając wnioskowanego świadczenia Wójt wskazał na brak spełnienia przesłanki określonej przepisem art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r."), dotyczącej związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez Wnioskodawcę w celu sprawowania opieki nad matką. Ponadto zaistniała przeszkoda wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. – w orzeczeniu nie podano daty powstania inwalidztwa. W odwołaniu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedstawiając okoliczności dotyczące zaprzestania zatrudnienia spowodowane koniecznością sprawowania opieki naprowadził, że opieka ze strony siostry nie jest możliwa, gdyż siostra zajmuję się niepełnosprawnym ojcem. Kolegium rozpoznając odwołanie zacytowało przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego i stwierdziło, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepełnosprawnością matki wnioskodawcy i zakresem sprawowanej opieki i pomocy, a brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia przez Wnioskodawcę. Zebrane informacje dotyczące stanu zdrowia matki oraz opieki sprawowanej wynikają z wywiadu środowiskowego. Z wywiadu wynika, że matka Wnioskodawcy ze względu na schorzenia wymaga opieki polegającej głównie na robieniu zakupów, w tym leków i ich podawaniu, przygotowywaniu i podawaniu posiłków oraz dbaniu o czystość i higienę osobistą. Powyższe czynności w głównej mierze wykonuje córka (siostra Wnioskodawcy), która opiekuje się ojcem wymagającym stałej opieki. Siostra Wnioskodawcy z tytułu opieki nad ojcem pobiera świadczenie pielęgnacyjne, przy czym oboje rodzice zamieszkują wspólnie. Natomiast Skarżący pierze odzież, robi zakupy, załatwia czynności urzędowe a więc wykonuje zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wobec tego brak jest podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną opieką nad matką Wnioskodawca zrezygnował z aktywności zawodowej, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Niepodejmowanie zatrudnienia nie jest związane z koniecznością stałej opieki nad matką. W skardze zwanej "sprzeciwem" (zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji Kolegium), Skarżący wniósł o uchylnie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do wydania decyzji przyznającej Skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, ewentualnie – o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W obszernym uzasadnieniu zacytował przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego eksponując okoliczność, że Wójt stwierdził brak wystąpienia przesłanek negatywnych z art. 17 ust. 5 u.ś.r. Wskazał, że jest osobą bezrobotną i opiekuje się matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takim samym orzeczeniem legitymuje się ojciec, przy czym opiekę nad nim sprawuje siostra, pobierająca z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. Przyznając, że był kierowany na leczenie odwykowe stwierdził, że stara się prawidłowo prowadzić życie i sprawuje stałą oraz ciągłą opiekę nad matką. Podkreślił, że poddał się leczeniu odwykowemu, stara się poprawić relacje ze swoimi dziećmi, a obecnym priorytetem jest pomoc rodzicom. Z tego powodu nie może podjąć zatrudnienia. Jednocześnie Skarżący wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 naprowadzając, że brak daty powstania niepełnosprawności u matki nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z 20 kwietnia 2023 r. Skarżący zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Do wniosku załączył m.in. orzeczenie o niepełnosprawności matki oraz oświadczenia o wykonywanym uprzednio zatrudnieniu i sprawowanej opiece nad matką, jak również o stanie zdrowia ojca i sprawowanej nad nim przez siostrę opiece. Procedując w przedmiocie wniosku organ I instancji zgromadził dowody dotyczące uprzedniego zatrudnienia Wnioskodawcy oraz przeprowadził wywiad środowiskowy. Następnie zawiadomił Skarżącego w trybie art. 10 K.p.a., po czym decyzją z dnia 20 czerwca 2023 r., odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wójt wskazał, że brak jest przesłanek negatywnych wynikających z art. 17 ust. 5 u.ś.r., natomiast nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 i ust. 1b tej ustawy. Na skutek odwołania Skarżącego Kolegium decyzją z dnia 19 lipca 2023 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie to stanowi przedmiot skargi. II. Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jedną z przesłanek, którą musi spełniać osoba sprawująca opiekę, jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Jednocześnie przywołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nie każda rezygnacja (niepodejmowanie) zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą niepełnosprawną. III. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Skarżący w ramach opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką wykonuje czynności, które – zgodnie z załączonym do wniosku oświadczeniem z 20 kwietnia 2023 r. (k. 31 akt adm.) - obejmują "pomoc w ubieraniu, robienie posiłków, dawanie leków, wszelkie prace polowe". W podobny sposób zakres opieki określiła matka Wnioskodawcy. W oświadczeniu złożonym w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego podała, że syn sprawuje opiekę w formie przebierania, mycia, szykowania kanapek, gotowania, prania, koszenia trawy, palenia w centralnym, podawaniu leków. (oświadczenie – k. 8 akt adm.). Natomiast z wywiadu środowiskowego wynika, że matka Wnioskodawcy jest osobą chodzącą, nie korzysta z pampersów, jest w stanie sama się poruszać i załatwiać potrzeby fizjologiczne, a głównym problemem jest depresja, która sprawia, że osoba wymagająca opieki większość czasu spędza w łóżku. W utrzymaniu osobistej czystości (w myciu) matce pomaga córka, gdyż matka wstydzi się Skarżącego. Z wywiadu środowiskowego wynika również, że Skarżący zamieszkuje z matką i ojcem, który jest także osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga opieki. Opiekę na ojcem sprawuje córka (siostra Wnioskodawcy), która z tego tytułu pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Siostra Wnioskodawcy, poza opieką nad ojcem, dba o czystość w domu rodziców, wozi ich do lekarzy i robi zakupy, gdyż Skarżący nie jeździ samochodem. W tym stanie faktycznym zasadnie organy ustaliły, że zakres sprawowanej przez Skarżącego opieki nie jest na tyle absorbujący, aby uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia. Czynności, które Skarżący wykonuje należą bowiem do zwyczajnych spraw życia codziennego i same w sobie nie stanowią przeszkody w zatrudnieniu. Prowadzi to do wniosku, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Końcowo zaznaczyć należy, że Wójt nieprawidłowo jako przyczynę domowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego podał brak w orzeczeniu matki Skarżącego wskazania daty powstania niepełnosprawności, tj. brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stanowisko to jest oczywiście wadliwe, bowiem skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 jest to, że brak możliwości wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności nie skutkuje podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium w tym zakresie wprawdzie nie zajęło stanowiska, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro w stanie faktycznym odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zatem Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do przypisania organom naruszeń przepisów postępowania w stopniu, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm., dalej: "P.p.s.a."). Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.