I OSK 1103/23
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-04-10
Skład orzekający: Elżbieta Kremer, Maciej Dybowski, Joanna Skiba
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy do uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, konieczne jest ustalenie winy strony (świadomości nienależnego pobrania świadczenia)?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że dla uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wystarczające jest obiektywne zaistnienie przesłanek wskazanych w tym przepisie, tj. wypłacenie świadczenia w sytuacji, gdy osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, a następnie uchylono decyzję przyznającą świadczenie. Nie jest wymagane ustalanie subiektywnej winy strony ani jej świadomości nienależnego pobrania świadczenia.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Wójt Gminy pierwotnie przyznał świadczenie, następnie je uchylił z uwagi na zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ojciec dziecka pracował w Norwegii). Wojewoda Mazowiecki przyznał dodatek dyferencyjny, a następnie wydał decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Minister Rodziny i Polityki Społecznej uchylił decyzję Wojewody i ustalił zwrot świadczenia bez odsetek. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił obie decyzje, uznając, że organy nie zbadały, czy świadczenie zostało pobrane świadomie. Minister Rodziny i Polityki Społecznej złożył skargę kasacyjną.Rozstrzygnięcie
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i oddalił skargę J.W. Odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2229/22 w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1) uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2) odstępuje od zasądzenia od J.W. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwrotu kosztów postępowania sądowego w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2023r. sygn. akt I SA/Wa 2229/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.W. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego
1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...];
2. umorzył postępowanie administracyjne.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wójt Gminy Z. decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] przyznał świadczenie wychowawcze na dziecko K.W. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.
Następnie Wójt Gminy Z. decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] uchylił ustalone w dniu [...] sierpnia 2016 r. prawo do świadczenia wychowawczego za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., wskazując w uzasadnieniu, że nie jest organem właściwym w tej sprawie. Wskazał, że do Urzędu Gminy Z. wpłynęło pismo z Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie, z którego wynika, że w związku z przebywaniem I.W., w badanym okresie poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w sprawie.
W dniu [...] czerwca 2020 r. Wojewoda Mazowiecki przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na dziecko K.W. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2018 r. w kwocie 51,79 zł miesięcznie, tj. w wysokości różnicy między kwotą norweskiego świadczenia a kwotą świadczenia wychowawczego przewidzianego ustawodawstwem polskim, o czym poinformował pismem nr [...].
W uzasadnieniu ww. pisma, Wojewoda Mazowiecki podkreślił, że z uwagi na zatrudnienie ojca dziecka – I.W. na terytorium Królestwa Norwegii w sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 kwietnia 2016 r. Wojewoda Mazowiecki wskazał ponadto, iż w ww. okresie skarżąca była osobą nieaktywną zawodowo, w związku z czym pierwszeństwo do wypłaty świadczeń za ww. okres leżało po stronie Norwegii.
Wojewoda Mazowiecki w konsekwencji powyższego rozstrzygnięcia decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...]. uznał, że świadczenie wychowawcze w kwocie 8067,78 zł, wypłacone za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. na dziecko K.W. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia i wezwał skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania zaskarżonej decyzji wynosiły 2806,65 zł.
W uzasadnieniu ww. decyzji Wojewoda Mazowiecki powołał się na pismo z dnia 4 czerwca 2020 r. dotyczące przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego. Wojewoda Mazowiecki podkreślił, że z uwagi na pierwszeństwo do wypłaty świadczeń po stronie norweskiej, świadczenie w Polsce zostało wypłacone mimo braku prawa do niego, zatem świadczenie wychowawcze za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. na dziecko K.W. w Polsce, jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą świadczenia pobranego (9000,00 zł), a kwotą przyznanego przez Wojewodę Mazowieckiego świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego (18 X 51,79 = 932,22 zł) tj. 8067,78 zł.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła w przewidzianym terminie odwołanie wskazując, że nie zgadza się z wydaną decyzją. Podkreśliła, że składając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego wskazała, że mąż I.W. jest zatrudniony w Norwegii.
Minister Rodziny i Polityki Społecznej, po rozpatrzeniu odwołania J.W., decyzją z [...] czerwca 2022 r. uchylił w całości decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] kwietnia 2022 r., nr [...], oraz ustalił, że świadczenie wychowawcze pobrane na dziecko K.W. za okres od 1 kwietnia 2016r. do 30 września 2017 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał J.W. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 8067,78 zł bez naliczania odsetek od nienależnie pobranego świadczenia.
Organ odwoławczy podkreślił, że w przedmiotowym postępowaniu nie bada kwestii związanych z ustaleniem uprawnienia do świadczenia wychowawczego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone rozstrzygnięciem Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2020 r.
W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo natomiast wskazał, że w związku z przyznaniem skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. świadczenie wychowawcze wypłacone za ww. okres jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi w wysokości różnicy pomiędzy kwotą wypłaconego świadczenia, a kwotą przyznanego świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego. Jednakże, z uwagi na błędne działanie urzędu, zgodnie z art. 25 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, od powyższej kwoty nie należy naliczać odsetek ustawowych za opóźnienie. Z powyższego względu, zaskarżona decyzja Wojewody Mazowieckiego została uchylona przez organ II instancji i skorygowana.
Powyższa decyzję zaskarżyła J.W. domagając się jej uchylenia.
We wspomnianym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił obie decyzje wydane w sprawie.
W ocenie Sądu I instancji dla wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy, w rozpoznawanej sprawie nie jest wystarczające samo uprzednie przyznanie i wypłacenie świadczenia oraz ustalenie przez wojewodę, że w konkretnym stanie faktycznym znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i uchylenie z tej przyczyny przez wójta swojej decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, w przedmiotowej sprawie istotne dla oceny legalności kontrolowanych decyzji jest to, że organy w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy nie odniosły się do zasadniczej kwestii a mianowicie czy świadczenie to miało charakter nienależnie pobranego. Inaczej mówiąc, organy nie dokonały oceny czy strona była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy.
W niniejszej sprawie oba organy miały wiedzę wynikającą z materiału dowodowego mianowicie, iż skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego wskazała, że jej mąż I.W. zamieszkuje w Norwegii, zakreśliła odpowiednią rubrykę wskazując wprost, że przebywa w państwie w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i na dowód tego załączyła umowę o pracę I.W. w Norwegii.
Organ odwoławczy nie ocenił, wbrew dyspozycji art. art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy, czy w odniesieniu do tej sytuacji tj. udzielenia wszelkich niezbędnych informacji dotyczących przebywania i zatrudnienia męża w Norwegii, skarżąca nienależnie pobrała świadczenie.
Organ odwoławczy wskazał wprost, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, tj. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 11 maja 2016 r. wynika, że skarżąca oświadczyła , iż jej mąż I.W. przebywa w Norwegii, jak również zwrócił uwagę, że Wójt Gminy Z. uznał się za organ właściwy do przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. bez uprzedniego ustalenia czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że strona nie może ponosić ujemnych konsekwencji błędów organów wobec czego orzekł jak na wstępie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister Rodziny i Polityki Społecznej zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucono:
1. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. niniejszemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577, z późn. zm., dalej "ustawa"), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uznanie na podstawie tego przepisu świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane, wymaga nie tylko stwierdzenia przez organy obu instancji, że w konkretnym stanie faktycznym po przyznaniu świadczenia wychowawczego znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ale konieczne jest także ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" Strony, tj. w wyniku jej świadomego działania a w konsekwencji ustalenia, czy zaistniała przesłanka subiektywnej świadomości Strony co do "nienależności" świadczenia, która wyraża się w celowym działaniu lub zaniechaniu dążącym do nabycia nielegalnie pomocy finansowej ze środków publicznych;
2) art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 oraz ust. 3 i 9 ustawy o pomocy w zw. z art. 16 ust. 6 i 10 ustawy, poprzez ich niezastosowanie oraz uznanie, iż nie mają one zastosowania w przedmiotowej sprawie w zakresie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego przez Skarżącą świadczenia wychowawczego na dziecko z uwagi, że zdaniem WSA w Warszawie nie został spełniony warunek uznania tych świadczeń za nienależnie pobranych co skutkowało umorzeniem postępowania.
2. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. niniejszemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z późn. zm., dalej "k.p.a."), poprzez błędne uznanie, że zaskarżona decyzja Ministra oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody Mazowieckiego zostały wydane z naruszeniem ww. przepisów K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zaniechanie ustalenia, czy zaistniała przesłanka subiektywna świadomości strony co do "nienależności" świadczenia, która wyraża się w celowym działaniu lub zaniechaniu dążącym do nabycia nielegalnie pomocy finansowej ze środków publicznych;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez ich zastosowanie w sytuacji, gdy faktycznym powodem uchylenia decyzji organów obu instancji było przyjęcie przez WSA w Warszawie odmiennej wykładni przepisów prawa art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z ust. 3 ustawy o pomocy poprzez ich niezastosowanie.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 176 p.p.s.a. wnoszę o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku WSA Warszawie w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. albo ewentualnie
2) uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.
Ponadto wnoszę o:
1) rozpoznanie sprawy na rozprawie;
2) zasądzenie zwrotu od Skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.
Z treści skargi kasacyjnej wynika, że jej zarzuty zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tym niemniej, z uwagi na istotę sporu, celowym było odniesienie się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia prawa materialnego.
Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia, determinowaną zarzutem błędnej wykładni art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 ze. zm. dalej ustawa) było ustalenie, czy dla uznania na podstawie tego przepisu świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane, konieczna jest również - jak przyjął to Sąd I instancji - ocena, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, tj. w wyniku jej świadomego działania lub zaniechania, a w tym zakresie zbadanie stanu świadomości strony co do tego, że świadczenie jej się nie należy. Przepis ten miał zastosowanie w badanej sprawie na podstawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 26 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981 z późn. zm.), zgodnie z którym sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych (obowiązujących do 1 stycznia 2022 r.).
W związku z tym wyjaśnić należy, że obowiązek zwrotu pobranego nienależnie świadczenia wychowawczego uregulowany został w art. 25 ust. 1 ww. ustawy. Ww. przepis stanowił, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Po myśli natomiast art. 25 ust. 4 i ust. 6 ustawy, ustalenie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i orzeczenie o jego zwrocie następuje w drodze decyzji, przy czym obie te kwestie rozstrzygane są w tym samym postępowaniu, jedną decyzją. Z kolei katalog przypadków, z jakimi ustawodawca wiąże uznanie świadczenia za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi, określony został w art. 25 ust. 2 ustawy. Nadto kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi zgodnie z art. 25 ust. 9 ustawy.
W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja Ministra Rodziny i Polityki Społecznej podjęta została na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Przypadek określony w art. 16 ust. 6 ustawy związany jest natomiast z ustaleniem przez Wojewodę, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i uchyleniem z tej przyczyny przez właściwy organ decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze za okres, w którym osoba uprawniona do świadczenia wychowawczego lub członek rodziny tej osoby, przebywający poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w tym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Chodzi tu więc o sytuację, gdy osoba uprawniona do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 4 ust. 2 ustawy lub członek jej rodziny w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania przebywają poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Kompetencja wojewody do dokonania takich ustaleń została określona w art. 16 ust. 4 ustawy. Ich pozytywny wynik, zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy, stanowi z kolei obligatoryjną przesłankę do uchylenia przez właściwy organ decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu innego państwa w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Z konstrukcji powołanych przepisów wynika więc, że decyzja orzekająca w powyższym zakresie nie jest decyzją uznaniową, lecz - jak słusznie zauważa skarżący kasacyjnie organ - jest aktem administracyjnym związanym ze stanem faktycznym, na który składają się trzy elementy:
1) przyznanie przez właściwy organ świadczenia wychowawczego;
2) stwierdzenie przez wojewodę, że w konkretnym stanie faktycznym po przyznaniu świadczenia wychowawczego znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;
3) uchylenie z tej przyczyny przez właściwy organ swojej wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.
Zatem sam fakt, że świadczenie wychowawcze zostało wypłacone stronie w warunkach opisanych w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy stanowi podstawę uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane.
Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy należy uznać, że organy prawidłowo uznały, że świadczenie wychowawcze pobrane na K.W. od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. W przedmiotowej sprawie, pismem z dnia 18 września 2017 r., Wojewoda Mazowiecki poinformował właściwy organ, że w sprawie świadczenia wychowawczego przyznanego skarżącej na okres zasiłkowy 2016/2017 mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Wójt Gminy Z. mając to na uwadze, decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na K.W. za przedmiotowy okres. Następnie w dniu [...] czerwca 2020 r. Wojewoda Mazowiecki przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na dziecko K.W. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2018 r. w kwocie 51,79 zł miesięcznie, tj. w wysokości różnicy między kwotą norweskiego świadczenia a kwotą świadczenia wychowawczego przewidzianego ustawodawstwem polskim.
Z powyższego wynika, że świadczenia wychowawcze przyznane skarżącej za ww. okres decyzją Wójta Gminy Z. z [...] sierpnia 2016 r. zostały wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W tych okolicznościach organy prawidłowo uznały, iż świadczenie wychowawcze w powyższym okresie stanowiły świadczenia nienależne pobrane, gdyż wobec stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia, skarżąca nie była uprawniona do ich pobierania. Konsekwencją powyższego było więc rozstrzygnięcie o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w kwocie wskazanej w zaskarżonej decyzji Sąd zwraca uwagę, że decyzja wydana w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy była decyzją wykonawczą w stosunku do ostatecznej decyzji Wójta Gminy Z. z dnia [...] lipca 2019 r., wydanej na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy. Ostateczne uchylenie ze skutkiem wstecznym decyzji z 2016 r. przyznającej świadczenia wychowawcze spowodowało bowiem taki stan, że świadczenia wychowawcze przyznane J.W. w 2016 r. w wymienionym tam okresie, utraciły swą podstawę prawną (tytuł ich przyznania) i dlatego podlegały zwrotowi jako nienależnie pobrane świadczenia. Ta obiektywna okoliczność sama w sobie stanowi podstawę zwrotu świadczeń przyznanych decyzją z 2016 r. Należy przy tym zauważyć, że organ II instancji uwzględnił w sprawie okoliczność błędnego działania organu pomocowego w 2016 r., który mimo informacji podanej przez skarżącą o wykonywaniu pracy przez jej męża na terytorium Norwegii, uznał swoją właściwość w sprawie przyznania wnioskowanego świadczenia. Znalazło to odzwierciedlenie w treści zaskarżonej decyzji, w której wskazano na brak podstaw do żądania od skarżącej odsetek ustawowych od wnioskowanego do zwrotu świadczenia.
Powyższe prowadzi więc do wniosku, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy spełniły się obligatoryjne przesłanki: po pierwsze, dla stwierdzenia, że świadczenie wychowawcze wypłacone wnioskodawcy za wskazany wyżej okres było świadczeniem nienależnie pobranym i po drugie, orzeczenia obowiązku jego zwrotu. Należy bowiem jeszcze raz podkreślić, że dla wydania przez Wojewodę decyzji w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego jedyną i jednocześnie obligatoryjną przesłanką jest sam fakt zaistnienia okoliczności określonych w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy.
Tym samym zgodzić się należy ze skarżącym kasacyjnie organem, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku nieprawidłowo przyjął, że dla spełnienia wymogów art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy konieczne jest dodatkowo przeprowadzenie postępowania celem wyjaśnienia okoliczności związanych z ustaleniem, czy strona była świadoma tego, że dane świadczenie jej się nie należy, a także czy wystarczająco zrozumiała pouczenie i czy miała dostateczną świadomość o grożących jej konsekwencjach zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Z tych więc wyżej wskazanych względów, skład orzekający podzielił zarzut kasacyjny błędnej wykładni art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy jak i zarzut naruszenia art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 oraz ust. 3 i 9 ustawy.
Końcowo należy wskazać, że Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu wyroku odwoływał się do regulacji z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie. Jednak ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie wskazywali tej regulacji jako podstawy zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
W konsekwencji zasadne okazały się również zarzuty procesowe w postaci naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., jak i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że organy administracji zaniechały ustalenia, czy zaistniała przesłanka subiektywna świadomości strony co do "nienależności" świadczeń oraz czy skarżąca była należycie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń. Jak bowiem wyżej wskazano, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, pozwalał bowiem na ustalenie, że zostały spełnione przesłanki określone wart. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy, tj. doszło do wypłacania świadczenia wychowawczego w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 ustawy za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Wobec powyższego Sąd Wojewódzki nieprawidłowo uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 p.p.s.a. i umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.
Biorąc powyższe pod uwagę i uznając jednocześnie, że istota sprawy została w tym przypadku dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny - na zasadzie art. 188 w zw. z art. 151 w zw. z art. 193 p.p.s.a.- orzekł jak w pkt 1 sentencji.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 207 § 2 p.p.s.a. z uwagi na charakter sprawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło