III SAB/Gl 759/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w B. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę. Wnioskiem z 20 sierpnia 2024 r. M. S. (dalej jako "Skarżący") zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego w B. (dalej jako "Organ" lub "Prezes Sądu") o udostępnienie informacji publicznej w postaci zanonimizowanych kserokopii wyroków wraz z uzasadnieniami i protokołami rozpraw z tych spraw wydanych przez Sąd Rejonowy w B. w latach 2023-2024, w sprawach o czyn z art. 203 lub art. 2024 k.k. W odpowiedzi na wniosek Organ 2 września 2024 r. przesłał kserokopie wyroku wydanego we wskazanej we wniosku sprawie wraz z jego pisemnym uzasadnieniem oraz protokołami rozpraw. Organ jednocześnie poinformował, że anonimizacji poddano część wyroku, pisemnego uzasadnienia w zakresie, w jakim możliwa byłaby identyfikacja poszczególnych osób. Protokoły rozprawy podlegały natomiast anonimizacji w zakresie, w jakim zawierają wyjaśnienia osoby oskarżonej oraz zeznania świadków bowiem zdaniem Organu nie są one informacją publiczną. Wyjaśnienia i depozycje świadków, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, dotykają wyłącznie prywatnej i intymnej sfery życia. Tego rodzaju informacje, zdaniem Organu, nie posiadają waloru publicznego nawet wówczas, gdy zostały utrwalone na nośniku (w protokole) o publicznym charakterze. Depozycje tych osób dotyczą kwestii zarzucanego przestępstwa, okoliczności jego popełnienia, które nie mają żadnego związku z funkcjonowaniem organu władzy publicznej i nie został popełniony przez osobę pełniącą funkcję publiczną. Treść przesłanych protokołów poszczególnych terminów rozprawy pozwala natomiast ustalić, jakie czynności podejmował sąd na danym terminie rozprawy, jakie wydawał decyzje procesowe i w tym zakresie, jako dotyczące działalności sądu są informacją publiczną. Pismem z 3 października 2024 r. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Prezesa Sądu zarzucając naruszenie: 1. art. 61 Konstytucji RP poprzez błędne zastosowanie polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek, 2. art. 61 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez błędne zastosowanie polegające na ograniczeniu konstytucyjnego prawa, które to ograniczenie nie spełnia przesłanek konieczności i proporcjonalności, a ponadto nie znajduje uzasadnienia w potrzebie ochrony wskazanego art. 61 ust. 1 Konstytucji wartości prawnie chronionych, 3. art. 1 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 902, ze zm., dalej jako: "u.d.i.p.") poprzez błędne zastosowanie polegające na nieprawidłowym, tylko częściowym zrealizowaniu wniosku Skarżącego. W oparciu o wskazane zarzuty Skarżący wniósł o stwierdzenie, że Organ dopuścił się bezczynności, zobowiązanie Organu do załatwienia wniosku w zakresie protokołów rozpraw, a ponadto o rozpoznanie sprawy na rozprawie i zasądzenie kosztów postępowania obejmujących koszty znaczka pocztowego oraz koperty. Skarżący zakwestionował argumentację Organu, zgodnie z którą wyjaśnienia stron i uczestników postepowania nie stanowią informacji publicznej. Pewna ich treść z oczywistych względów podlega stosownej anonimizacji, ale nie może się to odbywać automatycznie i w sposób arbitralny, tak jak w niniejszej sprawie uczynił Organ usuwając całe fragmenty treści. Ponadto zaakcentował, że te same dane, które Organ usunął z treści protokołów następnie udostępnił w uzasadnieniu wyroku. Świadczy to o nielogicznym i wręcz absurdalnym postępowaniu Organu. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo zwrócił uwagę, że w treści udostępnionego Skarżącemu pisemnego uzasadnienia wyroku omówione zostały także wyjaśnienia i zeznania przesłuchiwanych w sprawie osób wraz z dokonaną przez sąd oceną, jednakże nie budzi wątpliwości, że pisemne uzasadnienie wyroku karnego jest dokumentem sporządzonym przez funkcjonariusza publicznego, nierozerwalnie związanym ze sprawowaniem przez sąd wymiaru sprawiedliwości i pozostaje w ścisłym związku z realizacją funkcji publicznej tego organu i po anonimizacji podlega udostępnieniu w trybie informacji publicznej. Co innego treść protokołu rozprawy, w zakresie w jakim obejmuje depozycje przesłuchiwanych osób, te pochodzą od tych osób nie od sędziego. Sędzia jest jedynie odbiorcą tych wypowiedzi i polecił ich zaprotokołowanie. Organ podkreślił również, że dostęp do protokołu rozprawy w postępowaniu karnym został uregulowany w art. 156 i następne ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 46, dalej: k.p.k.). Jest to zatem regulacja szczegółowa w stosunku do regulacji zawartej w ustawie o dostępie do informacji publicznej. W świetle tej regulacji akta sprawy, a więc również protokoły rozprawy mogą być udostępnione osobom, które nie są stronami. Konieczna jest tutaj zgoda prezesa sądu jednak prezes sądu nie ma takiego obowiązku i może wniosku nie uwzględnić. Niczego w powyższej ocenie nie zmienia, zdaniem Prezesa, również to, że jawność procedowania przez sąd, a więc pozyskanie informacji o działaniu sądu w konkretnej sprawie, może materializować się poprzez udział w rozprawie. Jest to bowiem uprawnienie, które wynika z innych regulacji, niż prawo dostępu do informacji publicznej (przepisy kodeksu postępowania karnego przewidują jawność rozprawy). Bierny udział w rozprawie w charakterze publiczności pozwala uzyskać wiedzę o składanych zeznaniach/wyjaśnieniach, które są odnotowywane w protokołach rozprawy, ale powyższe uprawnienie jest rodzajowo czym zupełnie odmiennym (zależnym od stawiennictwa w danym miejscu i czasie) od żądania uzyskania kopii tych protokołów w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej (a więc prawa nie warunkowanego stawiennictwem w konkretnym czasie i miejscu przeprowadzanej czynności procesowej) i nie stanowi samo przez się, że protokoły te w pełnym zakresie uzyskują przymiot informacji publicznej, która może być udostępniana w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Bezczynność podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej ma miejsce w sytuacji, gdy organ zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie informacji publicznej nie podejmuje takiej czynności ani nie wydaje decyzji o odmowie udzielenia informacji publicznej, bądź decyzji o umorzeniu postępowania (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Jedynie w przypadku, gdy żądana informacja nie ma charakteru informacji publicznej, załatwienie sprawy może nastąpić przez pisemne poinformowanie wnioskodawcy o przyczynach uzasadniających nieudostępnienie informacji. Udostępnienie informacji publicznej na wniosek, co do zasady, następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.). Co za tym idzie, w sprawach dostępu do informacji publicznej bezczynność może mieć miejsce nie tylko wtedy, gdy podmiot zobowiązany nie reaguje na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, lecz również, gdy powstaje spór co do charakteru żądanej informacji lub możliwości jej udostępnienia w trybie u.d.i.p. W takim przypadku właściwym trybem dla zakwestionowania stanowiska podmiotu zobowiązanego jest skarga na jego bezczynność, przy rozpoznaniu której sąd administracyjny zobowiązany jest ocenić, czy podmiot taki prawidłowo uznał, że żądana informacja nie ma charakteru informacji publicznej, bądź też – pomimo posiadania takiego charakteru – nie może zostać udostępniona w trybie u.d.i.p. ze względu na odmienny tryb dostępu, czy też źle ocenił jej charakter lub błędnie uznał, że jest ona dostępna w innym trybie niż uregulowany w u.d.i.p., a przez to nie załatwił wniosku o udostępnienie informacji w sposób prawidłowy i tym samym pozostaje wobec niego bezczynny. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że Prezes Sądy jako adresat wniosku jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej. Stosownie zaś do art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 334 ze zm.) organem sądu rejonowego jest prezes tego sądu. Prezes sądu należy zatem do organów władzy publicznej, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. i z tego względu jest obowiązany do udostępniania informacji publicznych będących w jego posiadaniu. Skarżący nie kwestionuje również załatwienia jego wniosku w zakresie żądanego wyroku wraz z uzasadnieniem w sprawie o czyn z art. 204 k.k. lub art. 203 k.k. Wyroki sądów wraz z ich uzasadnieniami mają niewątpliwie status informacji publicznej. Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2018 r., sygn. I OSK 784/16 oraz z 14 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 7229/21, wszystkie powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie Skarżący wnioskował o udostępnienie wyroków wydanych w określonych kategoriach spraw wraz z uzasadnieniami, co też Organ uczynił w przewidzianym przepisami terminie, po usunięciu danych identyfikujących osoby oraz inne prawnie chronione. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest natomiast to, czy protokoły rozpraw w części obejmującej wyjaśnienia oskarżonego, zeznania świadków oraz stanowisko oskarżyciela stanowią informację publiczną. Zdaniem Skarżącego protokoły rozpraw zawierają informacje o danych publicznych i są dokumentami urzędowymi co oznacza, że podlegają udostępnieniu w trybie ustawy dostępu do informacji publicznej. Zasadność zakwalifikowania protokołów rozprawy jako informacji publicznej w rozumieniu art. 1 u.d.i.p., w zakresie w jakim zawierają wyjaśnienia osoby oskarżonej oraz zeznania świadków, kwestionuje natomiast Prezes Sądy. Dodatkowo w odpowiedzi na skargę Organ wyraził stanowisko, że przedmiotowa informacja jest dostępna dla wnioskodawcy w innym trybie tj. art. 156 § 1 k.p.k., co zgodnie z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. wyłącza możliwość jej udostępnienia na zasadach określonych w tej ustawie. Ustawodawca w art. 6 ust. 2 u.d.i.p., definiując pojęcie dokumentu urzędowego, stwierdza, że jest to treść oświadczenia woli lub wiedzy utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego w ramach jego kompetencji, skierowaną do innego podmiotu lub złożoną do akt sprawy. Jak wynika natomiast z art. 115 § 13 Kodeksu karnego, funkcjonariuszem publicznym jest między innymi sędzia. W świetle powołanej definicji protokół rozprawy w zakończonym postępowaniu karnym ma walor dokumentu urzędowego albowiem pochodzi od osoby mającej status funkcjonariusza publicznego (sędziego), który podpisując protokół potwierdza przeprowadzenie i przebieg czynności procesowych. Protokół rozprawy jest zatem nośnikiem informacji publicznej w zakresie jakim określone czynności procesowe zostały przed sądem zrealizowane i jaki był ich przebieg. Jednak z faktu sporządzenia w przepisanej prawem formie - protokołu z przebiegu czynności procesowych nie można wywodzić charakteru informacji publicznej, co do treści samych zeznań świadków czy wyjaśnień oskarżonego. Zeznania świadka i wyjaśnienia oskarżonego przez samą formę ich zapisania w formie protokołu urzędowego charakteru informacji w tym zakresie nie uzyskują (por. wyrok WSA z 22 października 2024 r. sygn. akt III SAB/GI 516/24). W tym zakresie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku WSA w Szczecinie z 22 czerwca 2016 r. sygn. akt II SAB/Sz 57/16, zgodnie z którym możliwe jest uzyskanie w trybie u.d.i.p. takich informacji wynikających z protokołu rozprawy jak skład orzekający, miejsce, termin rozpoczęcia i zakończenia posiedzenia, bowiem informacje te związane są z funkcjonowaniem danego sądu i wykonywaniem przez sędziego funkcji publicznej. W ocenie Sądu udostępnienie zatem Skarżącemu protokołów z 22 września 2023 r., 20 października 2023 r. i 22 listopada 2023 r. ujawniających czynności sądu podejmowane na rozprawie spełniło zapisy ustawy o dostępie do informacji publicznej. Przesłane kopie protokołów rozprawy zawierają takie dane jak: oznaczenie sprawy (poprzez podanie sygn. akt), termin przeprowadzenia danego terminu rozprawy, skład sądu, godzina rozpoczęcia i zakończenia danego terminu rozprawy oraz podjęte w toku rozprawy postanowienia sądu. Sądowi znane jest odmienne stanowisko prezentowane w orzeczeniach sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Łodzi z 20 lutego 2025 r. sygn. akt II SAB/Łd 126/24, wyrok WSA w Krakowie z 29 listopada 2023 r. sygn. akt II SAB/Kr 201/23). W orzeczeniach tych podkreśla się, że zeznania świadków i wyjaśnienia oskarżonych wypowiedziane w toku rozprawy i tak w rezultacie znajdują swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku, co do którego nie ma wątpliwości, że posiada on status informacji publicznej. Jednakże na co słusznie zwrócił uwagę Organ, w przeciwieństwie do uzasadnienia wyroku treść protokołu rozprawy w zakresie obejmującym depozycje przesłuchiwanych osób pochodzi nie od sędziego, a od tych osób. Sędzia jest jedynie odbiorcą tych wypowiedzi i zleca ich zaprotokołowanie. Zeznania świadka, czy też wyjaśnienia oskarżonego przez samą formę ich zapisania w postaci protokołu urzędowego charakteru informacji publicznej tym zakresie nie uzyskują. Również możliwość biernego udział w posiedzeniu sądowym dla osób nie uczestniczących w nim w sensie procesowym i możliwość uzyskania przez te osoby wiedzy o treściach odnotowywanych w protokole rozprawy, zdaniem Sądu nie uzasadnia żądania udostępnienia pełnej treści protokołu rozprawy w ramach dostępu do informacji publicznej. W ocenie Sądu prawidłowe jest również stanowisko Organu, wedle którego żądana przez Skarżącego informacja w zakresie zeznań świadków i wyjaśnień oskarżonego zawartych w protokołach rozpraw podlegać może udostępnieniu wyłącznie na zasadach przewidzianych w art. 156 k.p.k. Kwestia relacji między regulacjami prawnymi zawartymi w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. w związku z art. 156 k.p.k. była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowanych w szczególności w wyrokach z dnia 18 stycznia 2023 r., III OSK 6466/21; z dnia 21 listopada 2023 r., III OSK 2305/22, z dnia 29 maja 2024 r., III OSK 1170/22 i z dnia 14 listopada 2024 r., III OSK 1866/23. W powołanych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że argumenty pozwalające zająć właściwe stanowisko wobec zakresu stosowania art. 1 ust. 2 u.d.i.p. w zw. z art. 156 k.p.k. znajdują się w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 9 grudnia 2013 r., I OPS 7/13. Uchwała ta dotyczyła wprawdzie kwestii dopuszczalności żądania udostępnienia przez prokuratora akt sprawy jako zbioru materiałów zakończonego postępowania przygotowawczego, ale z uwagi pogłębiony i uniwersalny charakter powołanych w jej uzasadnieniu ocen prawnych powinna być uwzględniana w zakresie szerszym niż ten, do którego odnosiło się pytanie prawne. We wskazanej uchwale NSA podkreślił, że art. 1 ust. 2 u.d.i.p. stanowi, że przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Przepisów u.d.i.p. nie stosuje się zatem wyłącznie wtedy, gdy są one nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej. Przepisem takim jest art. 156 § k.p.k., który prawo dostępu do akt sprawy sądowej oraz możność sporządzania odpisów przyznaje stronom, obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym i podmiotowi określonemu w art. 416 k.p.k. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępniane również innym osobom. Chociaż przepis nie stanowi tego expresis verbis, to należy przyjąć, że dotyczy on akt sądowych zarówno toczącego się, jak i zakończonego postępowania. Przepisy art. 156 §§ 1, 5 i 5a k.p.k. w stosunku do wszystkich, a nie tylko wobec stron postępowania, w odniesieniu do tych dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych spraw karnych i aktach trwającego postępowania przygotowawczego - są przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. i nie ma do nich zastosowania u.d.i.p. Przyjęcie, że w pozostałych przypadkach strona postępowania, której żywotnych interesów dotyczy sprawa uzyskuje dostęp do akt na innych zasadach, bardziej sformalizowanych niż osoby działające w oparciu o art. 10 u.d.i.p., byłoby naruszeniem zasady równości zapisanej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wobec tego nawet jeżeli osoba zainteresowana domaga się wydania konkretnych dokumentów z akt sprawy karnej, to choćby miały one status informacji publicznych, w tym dokumentów urzędowych, również w tym zakresie zasady ich udostępniania uregulowane są przepisami k.p.k. Każdy taki dokument należy bowiem traktować przede wszystkim w kategoriach odpisu (kopii) wydawanej z akt sprawy, niekoniecznie zaś informacji publicznej w nich się znajdującej. Przepisy k.p.k., które w sposób pełny regulują kwestie dostępu do akt, w tym także do poszczególnych dokumentów w nich zawartych - wyłączają w tym zakresie stosowanie trybu i formy z u.d.i.p. Żądanie Skarżącego udostępnienia protokołów z rozpraw dotyczących określonych przestępstw jest żądaniem udostępnienia całego zbioru różnorodnych informacji, zaś prawo do informacji dotyczy informacji o sprawie publicznej, a więc informacji o faktach, a nie udostępnienia całego zbioru informacji o różnorodnym charakterze jako takiego. Wobec tego rację ma Prezes Sądu twierdząc, że żądany dostęp do protokołów przebiegu rozprawy realizowany jest w trybie określonym art. 156 § 1 k.p.k. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Organ nie dopuścił się bezczynności w postępowaniu i dlatego skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. w Dz. U. z 2024 r., poz. 935).