II SA/Gl 214/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi T. sp. z. o. o. w Ostrożnicy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 26 marca 2020 r. nr SKO.V/428/1408/56/2020 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz strony skarżącej 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia 6 września 2019 r. Wójt Gminy C. (dalej "Wójt" lub "organ"), działając na podstawie art. 26 ust. 1, 2 i 6 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2019 r., poz. 701 ze zm.) – dalej "u.o.", nakazał T. sp. z o.o. w O. (dalej: "Spółka" lub "Skarżąca") usunięcie odpadów niebezpiecznych, zgromadzonych w beczkach i innych pojemnikach, z terenu działki nr [...] przy ul. [...] w C.. Wykaz odpadów wymieniono w tabeli. Nadto, decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz.U z 2024 r. poz. 572) - dalej "k.p.a.". W uzasadnieniu decyzji organ podał, że Skarżąca jest użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej własność Skarbu Państwa. Zatem jako władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem znajdujących się tam odpadów. Na podstawie opinii, sporządzonej przez biegłych sądowych na użytek postepowania karnego, organ ustalił, że są to odpady niebezpieczne. Decyzją z dnia 1 października 2012 r. Starosta [...] udzielił firmie E. [...] zezwolenia na zbieranie odpadów na działce nr [...] (poprzednio). Decyzja ta wygasła jednak na podstawie kolejnej decyzji z dnia 20 lutego 2017 r. wobec śmierci przedsiębiorcy. W ocenie organu Skarżąca zobowiązana była do usunięcia odpadów jako ich posiadacz. W odwołaniu od decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 26 ust. 1, 2 i 6 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o odpadach – poprzez błędne przyjęcie, że jest posiadaczem przedmiotowych odpadów, które były składowane przez inny podmiot na podstawie zezwolenia, 2) brak upoważnienia do wydania decyzji przez organ I instancji, 3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa – z powodu nieustalenia spadkobierców właściciela firmy składującej odpady. Na tej podstawie Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania. Decyzją z dnia 10 lutego 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") uchyliło decyzję organu I instancji i umorzyło postępowanie w sprawie. Zdaniem Kolegium, Wójt Gminy nie był organem właściwym w niniejszej sprawie zgodnie z art. 26 ust. 2 u.o., bowiem obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o wygaszeniu zezwolenia – trwałego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej z powodu zgonu przedsiębiorcy. Skargę na decyzję ostateczną wniósł do sądu administracyjnego Prokurator Okręgowy w Bielsku-Białej, zarzucając naruszenie art. 26 ust. 2 i art. 26a ust. 2 pkt 2 u.o. Prokurator podniósł, że w niniejszej sprawie nie zachodzi tożsamość podmiotu zobowiązanego do usunięcia odpadów z podmiotem, któremu udzielono zezwolenia. W niniejszej sprawie doszło bowiem do stwierdzenia wygaśnięcia zezwolenia z uwagi na zgon przedsiębiorcy. Zatem do wydania nakazu usunięcia odpadów przez ich posiadacza władny jest Wójt Gminy, zgodnie z art. 26 ust. 2 pkt 3 u.o. Skarga Prokuratora zawisła pod sygn. akt II SA/Gl 431/20. Zaskarżoną decyzją Kolegium uwzględniając skargę, orzekło o uchyleniu własnej decyzji i utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Po zrelacjonowaniu przebiegu postępowania Kolegium stwierdziło bowiem, że organ I instancji był właściwy do wydania decyzji o nakazie usunięcia odpadów, bowiem obowiązek ten wynika z domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy, którego Spółka nie podważyła. W wyniku kontroli WIOŚ w K. z dnia 2 kwietnia 2019 r. nie ustalono podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów. Zawarcie umowy dzierżawy nastąpiło przez poprzednika prawnego Spółki, lecz z uwagi na tożsamość członka zarządu obu Spółek, zdaniem Kolegium obecny użytkownik wieczysty nieruchomości musiał mieć wiedzę o zbieranych na niej odpadach. W konsekwencji, Spółka jako posiadacz nieruchomości ma obowiązek usunięcia odpadów na podstawie art. 26 ust. 1 u.o. Skargę na decyzję Kolegium, wydaną w trybie autokontroli, wniosła Skarżąca będąca adresatem nakazu, domagając się jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła rażące naruszenie: 1) art. 26a ust. 2 pkt 2 u.o., 2) art. 26 ust. 1, 2 i 6 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o., 3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., 4) art. 54 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., 5) art. 2, art. 7, art. 87 ust. 1 i art. 91 Konstytucji RP w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu skargi Skarżąca ponowiła dotychczasową argumentację co do braku udziału w postępowaniu spadkobierców właściciela odpadów gromadzonych na jej nieruchomości oraz niewłaściwość organu I instancji. Nadto, zarzuciła, że zaskarżona decyzja została wydana przez tych samych członków Kolegium, którzy brali udział w postępowaniu zakończonym uchyloną decyzją, będącą przedmiotem skargi Prokuratora. Tymczasem podlegali oni wyłączeniu (vide: uchwała NSA z dnia 18 lutego 2013 r., sygn. akt II GPS 4/12). W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. Zdaniem Kolegium, wydanie decyzji w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a., mogło nastąpić w dotychczasowym składzie osobowym. Wyrokiem z dnia 26 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 716/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że prawidłowo Kolegium stwierdziło, że Skarżąca jest posiadaczem odpadów zgromadzonych na terenie nieruchomości, której jest użytkownikiem wieczystym, zobligowanym do ich usunięcia na podstawie art. 26 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach (obecnie Dz. U. z 2020 r., poz. 797). Faktem jest, że odpady te były składowane na podstawie stosownego zezwolenia przez inny podmiot gospodarczy, będący dzierżawcą działki. Jednak śmierć przedsiębiorcy, będącego osobą fizyczną, spowodowała wygaśnięcie zezwolenia jako skutek trwałego zaprzestania działalności. Wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej nastąpiło w 2014 r. z mocy ówcześnie obowiązującego przepisu art. 37 ust. 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2017 r., poz, 2168). Ustawa ta nie przewidywała wprost skutków prawnych śmierci przedsiębiorcy. Zatem spadkobiercy przedsiębiorcy nie są ani wytwórcami odpadów, ani też ich posiadaczami w świetle ustawowej definicji z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy. Jest bowiem oczywiste, że nie władają oni przedmiotową działką. Skarżąca jako użytkownik wieczysty nigdy takiego zarzutu nie podniosła. Ewentualni spadkobiercy przedsiębiorcy, będącego dzierżawcą działki i legitymującego się zezwoleniem na zbieranie i składowanie odpadów, nie są zatem ich posiadaczami w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy. Brak było więc podstaw do ich powiadomienia o wszczęciu postępowania, skoro nie mogli być adresatami nakazu ich usunięcia. Według Sądu chybiony jest zarzut naruszenia art. 7, art. 7, art. 87 ust. 1 i art. 91 Konstytucji RP w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. W skardze kasacyjnej Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika na podstawie art. 173 i art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zaskarżyła w całości powyższy wyrok Sądu. W trybie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie: I. przepisów prawa materialnego: 1. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 26a, ust. 2 pkt 2 u.o. i z art. 232 ust. 2 u.o. przez jego niewłaściwe zastosowanie, gdyż wobec składowania przez firmę "E." [...] odpadów na terenie działki [...] (przed zmianą numeracji działka nr [...]) położonej w C. przy ul. [...] w oparciu o decyzją nr [...] z 1 października 2012 r. Starosty [...] brak jest upoważnienia ustawowego do wydania zaskarżonej decyzji przez Wójta; 2. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 26 ust. 1, 2 i 6 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o., przez błędną wykładnię i przyjęcie, że posiadaczem odpadów jest Skarżąca, gdy tymczasem odpady wskazane w decyzji Wójta z 6 września 2019 r. nr [...] zostały składowane przez firmę "E." [...] w oparciu o decyzją nr [...] z 1 października 2012 r. Starosty [...]; II. przepisów postępowania: 1. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., ponieważ decyzja, wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej z 26 marca 2020 r. w sprawie: SKO.V/428/l408/56/2020 na podstawie art. 54 § 3 k.p.a., w ramach autokontroli, wydana została w składzie, w którym udział brało dwoje członków Kolegium, biorących także udział w wydaniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z 10 lutego 2020 r. uchylającej decyzję Wójta Gminy C. z 6 września 2019 r, nr [...], a byli oni wyłączeni na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Podnosząc powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; 2. zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego; 3. wyznaczenie i przeprowadzenie rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie zarzutów skargi kasacyjnej. Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2025 r. sygn. akt III OSK 5012/21 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądził od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 577 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując ponownie sprawę i realizując wyrok Naczelnego Sądu administracyjnego zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Kierując się stanowiskiem zawartym w wyroku NSA z 14 stycznia 2025 r. Sąd stwierdza, że Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 26 ust. 1, 2 i 6 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach przyjmując, że posiadaczem odpadów jest Skarżąca, gdy tymczasem odpady wskazane w decyzji Wójta z 6 września 2019 r. były składowane przez firmę "E." [...] w oparciu o decyzję z 1 października 2012 r. Starosty [...]. Również błędnie Kolegium przyjęło, że spadkobiercy przedsiębiorcy nie są ani wytwórcami odpadów, ani też ich posiadaczami w świetle ustawowej definicji z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o. Kolegium wydając zaskarżoną decyzję nie zbadało zastosowania wobec spadkobierców domniemania wynikającego z treści tego przepisu. W ocenie NSA "Status prawny posiadacza odpadów (art. 3 pkt 19 u.o.) związany jest domniemaniem, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Z akt sprawy nie wynika również, czy Kolegium zbadało czy spadkobiercy B. M. dziedziczyli posiadanie nieruchomości obejmującej działkę nr [...] przy ul. [...] w C.. W orzecznictwie NSA ugruntowany jest pogląd, (...), że "Domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach może nastąpić tylko przez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot, przy czym ciężar przeprowadzenia dowodu w tym zakresie spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie można ustalić podmiotu ponoszącego odpowiedzialność za odpady, obowiązuje domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Jeśli domniemanie nie zostanie obalone, odpowiedzialność za odpady będzie ponosił władający powierzchnią ziemi, na której odpady się znajdują" (zob. wyrok NSA z 14.11.2023 r., III OSK 2670/22, LEX nr 3650771). Przesłanką odpowiedzialności posiadacza odpadów wynikającą z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy jest przede wszystkim władanie powierzchnią ziemi. Kolegium nie oceniło, czy spadkobiercy byli władającymi powierzchnią ziemi obejmującą teren działki nr [...] przy ul. [...] w C. w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o." Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie może pozostać w obiegu prawnym i dlatego na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Orzekając ponownie Kolegium uwzględni stanowisko Sądu wynikające z realizacji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2025 r.