I OZ 215/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 2302/24 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia skargi w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2024 r. nr KOC/782/Op/2024 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 2302/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "Sąd I instancji"), na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), odmówił S. M. (dalej: "Skarżący") przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej: "Kolegium") z 19 kwietnia 2024 r. nr KOC/782/Op/2024 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W ocenie Sądu I instancji argumentacja wniosku nie zasługiwała na uwzględnienie. W uzasadnieniu podano, że w rozpatrywanej sprawie Skarżący przed złożeniem skargi na powyższą decyzję wystąpił do Sądu I instancji o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem Sądu I instancji z 3 lipca 2024 r., sygn. akt I SPP/Wa 155/24 przyznano Skarżącemu pełnomocnika z urzędu, który o ustanowieniu go pełnomocnikiem dla Skarżącego, jak sam podał dowiedział się 3 września 2024 r. Zdaniem Sądu I instancji, w związku z powyższym 30 dniowy termin na wniesienie skargi na powyższą decyzję Kolegium zaczął biec dla pełnomocnika Skarżącego od daty zawiadomienia pełnomocnika o fakcie ustanowienia go pełnomocnikiem z urzędu, czyli od daty 3 września 2024 r. W konstatacji Sąd I instancji podał, że skoro termin na wniesienie skargi zaczął biec 3 września 2024 r., to upływał on 3 października 2024 r. W związku z powyższym skarga wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia winna zostać złożona najpóźniej 10 października 2024 r., tymczasem powyższe pełnomocnik Skarżącego dokonał dopiero 15 października 2024 r. W ocenie Sądu I instancji, pełnomocnik Skarżącego nie sprostał wynikającemu z art. 87 § 1 p.p.s.a. obowiązkowi złożenia wniosku w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia. Jednocześnie Sąd I instancji nie dał wiary argumentacji wniosku o rzekomym wprowadzeniu pełnomocnika Skarżącego w błąd przez pracownika Kolegium. Zdaniem, bowiem Sądu I instancji z postanowienia Sądu I instancji o przyznaniu prawa pomocy wynikało wprost do jakiej sprawy ze wskazaniem numeru decyzji i daty jej wydania został on ustanowiony. W ocenie Sądu I instancji, nie było wobec powyższego potrzeby "poszukiwania" akt spawy w archiwum organu, wystarczyło zażądać wydania konkretnych akt powołując się na wskazane w postanowieniu dane identyfikujące rozstrzygnięcie organu. Sąd i instancji podał także, że z przedłożonych wraz z wnioskiem dokumentów wynika, że Skarżący od 8 września do 20 września 2024 r. przebywał w szpitalu, ale oznacza to, że już 21 września 2024 r. pełnomocnik mógł skontaktować się ze Skarżącym i przy zastosowaniu argumentacji mniej korzystnej dla wnioskodawcy – przyjąć, że w zasadzie już wtedy ustała przeszkoda uniemożliwiająca złożenie skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz błędy w ustaleniach faktycznych mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj.: 1. naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że pełnomocnik nie uzasadnił w dostatecznym stopniu okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminowi, podczas gdy wniosek został złożony przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu i zawierał okoliczności wskazujące na brak winy zarówno Skarżącego, jak i pełnomocnika w niedochowaniu terminu, w sytuacji, gdy pełnomocnik podjął szereg działań świadczących o dochowaniu podwyższonej staranności, a niedochowanie terminu wynikało z braku winy, tylko z wprowadzenia w błąd przez organ administracji publicznej, który jest przeciwnikiem procesowym w ramach niniejszej sprawy administracyjnej; 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez przyjęcie, że termin do złożenia skargi mijał 3 października 2024 r., podczas gdy z prawidłowo ustalonych okoliczności faktycznych wynika, iż pracownik Kolegium wprowadził w błąd pełnomocnika Skarżącego, co do prawomocnego zakończenia sprawy i możliwości wglądu do akt, a w konsekwencji początek biegu terminu do złożenia skargi należałoby liczyć nie wcześniej niż od 21 września 2024 r., gdy Skarżący wyszedł ze szpitala; 3. art. 87 § 1 p.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, że wniosek pełnomocnika ustanowionego z urzędu okazał się spóźniony, bowiem powinien zostać złożony najpóźniej 10 października 2024 r., podczas gdy z prawidłowo ocenionego materiału dowodowego wynikało, że dopiero 8 października 2024 r. Kolegium odszukało w archiwum i udostępniło do przeglądu akta sprawy pełnomocnikowi Skarżącego, stąd skarga i wniosek o przywrócenie terminu zostały złożone 15 października 2024 r. z dochowaniem terminu, o którym mowa ww. przepisie; 4. błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, poprzez pominięcie kluczowej okoliczności, iż Kolegium przedwcześnie uznało sprawę za zakończoną, zwróciło akta do organu pierwszej instancji, a swoje akta skierowało do archiwum - już w lipcu 2024 r., co jak wynika z dalszych okoliczności sprawy, gdyby nie takie błędne działanie, pracownik Kolegium nie poinformowałby pełnomocnika o zakończeniu sprawy, a akta mogłyby być "znalezione" czy też przejrzane wcześniej. W konsekwencji powyższego działania, Kolegium swoim błędem przyczyniło się do braku możliwości kontroli instancyjnej swojej decyzji, co narusza interes Skarżącego. Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Ustanowiony w powołanym przepisie termin jest terminem ustawowym, procesowym i prekluzyjnym. Oznacza to, że niedopuszczalne jest jego skracanie lub przedłużanie, zaś dokonanie czynności procesowej po jego upływie pozostaje bezskuteczne. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sposób wyraźny i nie budzący wątpliwości określa zarówno początek biegu terminu do zaskarżenia (dzień doręczenia rozstrzygnięcia w sprawie), jak i konsekwencje złożenia skargi po jego upływie. Stosownie bowiem do art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skargę spóźnioną sąd jest zobowiązany odrzucić. Bez znaczenia dla upływu terminu do wniesienia skargi pozostaje fakt ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu. W świetle przepisów ustawy regulującej postępowanie przed sądami administracyjnymi brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że w momencie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu termin do zaskarżenia decyzji "otwiera się na nowo". Taka interpretacja przeczyłaby jednoznacznej treści art. 53 § 1 p.p.s.a. nakazującemu liczenie terminu do wniesienia skargi od dnia doręczenia stronie rozstrzygnięcia. Zaskarżenie decyzji po upływie trzydziestodniowego terminu jest więc możliwe wyłącznie w przypadku, gdy przywrócono termin do dokonania danej czynności procesowej. Stosownie natomiast do art. 86 § 1 i 87 § 2 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek złożony w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie przyjmuje się, że w przypadku wyznaczenia pełnomocnika z urzędu przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi ustaje w dniu, w którym adwokat (radca prawny, doradca podatkowy, rzecznik patentowy) miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (tak m.in. wyrok NSA z 26 kwietnia 2013 r., II FSK 435/13). Jak wynika z akt sprawy skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej: "Kolegium") z 19 kwietnia 2024 r. nr KOC/782/Op/2024 została doręczona 9 maja 2024 r. Po jej otrzymaniu Skarżący zwrócił się do Sądu I instancji o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie zakończonej ww. decyzją. Postanowieniem z 3 lipca 2024 r., sygn. akt I SPP/Wa 155/24 przyznano Skarżącemu pełnomocnika z urzędu, wskazując ww. numer sprawy Kolegium. Jak wynika z akt sprawy dotyczących przyznanego prawa pomocy o sygn. akt I SPP/Wa 155/24 Okręgowa Izba Radców Prawnych w piśmie z 10 września 2024 r. podała, że pełnomocnik z urzędu odebrał zawiadomienie o ustanowieniu go pełnomocnikiem 27 sierpnia 2024 r.. Pełnomocnik natomiast we wniosku o przywrócenie terminu podał, że zawiadomienie o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu otrzymał 3 września 2024 r., którą to datę (korzystniejszą) przyjął również Sąd I instancji. Mając na uwadze powyższe regulacje oraz stan faktyczny sprawy stwierdzić należy, że skoro pełnomocnik z urzędu, jak podał we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi dowiedział się o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu 3 września 2024 r., to od tej daty należy liczyć 30 dniowy termin na wniesienie skargi. Tak też zrobił Sąd I instancji, który w zaskarżonym postanowieniu podał, że termin na wniesienie skargi na decyzję Kolegium upłynął dla pełnomocnika z urzędu 3 października 2024 r. Z tak wyliczonym terminem na złożenie skargi dla ustanowionego z urzędu pełnomocnika należy w pełni się zgodzić. W konsekwencji zgodzić się również należy z Sądem I instancji, że skarga wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia winna zostać złożona najpóźniej 10 października 2024 r. Z akt sprawy wynika natomiast, że pełnomocnik z urzędu skargę na decyzję Kolegium wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu nadał w placówce operatora pocztowego dopiero 15 października 2024 r. W ocenie Naczelnego, Sądu Administracyjnego, słusznie zatem Sąd I instancji podał, że pełnomocnik Skarżącego nie sprostał wynikającemu z art. 87 § 1 p.p.s.a. obowiązkowi złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia. W tym względzie dodać należy, że nie mają przy tym znaczenia okoliczności wskazane w zażaleniu, a mianowicie, to, że dopiero 8 października 2024 r., jak twierdzi pełnomocnik - Kolegium odszukało i udostępniło mu akta sprawy. Powyższe nie wynika również z dokumentów złożonych przy wniosku o przywrócenie terminu. Pomimo jednak powyższej konstatacji Sądu I instancji odmówiono Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi, uznając, że pełnomocnik z urzędu nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu na wniesienie skargi (rozpoznano wniosek merytorycznie). W tym kontekście, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazać należy, że Sąd I instancji uznając zresztą słusznie, że wniosek pełnomocnika z urzędu został złożony po upływie siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a., winien złożony wniosek odrzucić, jako spóźniony, na podstawie art. 88 p.p.s.a.. Stwierdzone uchybienie spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia i odrzucenia wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Z powyższej przyczyny Naczelny Sąd Administracyjny nie odnosił się do argumentacji zażalenia dotyczącej braku winy pełnomocnika Skarżącego w uchybieniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 189 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 88 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu.