III FSK 895/23

Sygn. akt III FSK 895/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 kwietnia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski Sędzia NSA Sędzia NSA Protokolant Wojciech Stachurski Bogusław Woźniak (sprawozdawca) starszy asystent sędziego Jakub Witan po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Wr 570/22 w sprawie ze skargi D. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 30 maja 2022 r., nr SKO 4121/29/2022 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2) uchyla zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 30 maja 2022 r., nr SKO 4121/29/2022 w całości; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu na rzecz D. G. kwotę 680 (słownie: sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym wyrokiem z 16 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Wr 570/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę D. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z 30 maja 2022 r., nr SKO 4121/29/2022 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a." Sąd I instancji przedstawił następujący stan sprawy. Burmistrz S. decyzją z 10 listopada 2021 r. uchylił w części swoją ostateczną decyzję z 5 lutego 2019 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r. i ustalił wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2019 r. w kwocie 8 152,00 zł. Decyzja ta uznana została za doręczoną w dniu 29 listopada 2021 r. Pismem z 11 stycznia 2022 r. skarżący złożył, wraz z odwołaniem od decyzji, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 10 listopada 2021 r. W uzasadnieniu wskazał, że o wydaniu decyzji dowiedział się 11 stycznia 2022 r. od pracownika organu podatkowego. Decyzja nie została mu doręczona i nie otrzymał awizacji jakiejkolwiek przesyłki listowej. W piśmie z 18 marca 2022 r., wyjaśniono dodatkowo, że możliwe, że ewentualne awizo pozostawione w skrzynce na listy zostało zniszczone lub zabrane przez niewiadomą osobę. W tym okresie skrzynka na listy została uszkodzona, co podatnik zgłaszał na komisariacie Policji w L. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu postanowieniem z 30 maja 2022 r. odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił naruszenie art. 162 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021, poz. 1540 ze zm., dalej jako: "o.p."). W odpowiedzi na skargę organ podatkowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę. Sąd I instancji przytoczył treść art. 163 § 2 o.p. oraz art. 162 § 1 i § 2 o.p. i wskazał, że spór koncentruje się wokół przesłanki uprawdopodobnienia braku winy wnioskującego. Następnie wyjaśnił, że o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie tej przesłanki należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie określonej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Sąd podał, że przeszkodą uzasadniającą przywrócenie terminu do złożenia odwołania może być siła wyższa, np. powódź, odcięcie od świata na skutek ataku ostrej zimy oraz niektóre zdarzenia losowe, np. przerwy w komunikacji, poważny wypadek samochodowy, związany z hospitalizowaniem w ostatnich dniach upływu terminu itp. Odnosząc się do wyjaśnień strony Sąd I instancji stwierdził, że nie sposób przyjąć, aby skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Z akt sprawy wynika, że 15 listopada 2021 r. zatrudniona na stanowisku gońca pracownica organu próbowała dostarczyć przesyłkę dla skarżącego jednak nikogo nie było w domu a awizo pozostawiono w skrzynce pocztowej adresata, która znajdowała się na bramie wjazdowej na posesję. Drugie awizo miało miejsce 22 listopada 2021 r. Stwierdzenie skarżącego, że awizo nie było w skrzynce z uwagi na powszechny dostęp do niej i jej zły stan techniczny może być uznana jedynie za przypuszczenie. Natomiast, aby przyznać mu charakter faktu, adresat przesyłki musi uprawdopodobnić, że tak było rzeczywiście i że uszkodzenie to trwało w czasie awizacji. Dołączona na późniejszym etapie postępowania informacja o zgłoszeniu tego faktu na komisariacie Policji nie potwierdza okresu trwania ewentualnego uszkodzenia. Skarżący zaś podnosząc ten argument jako okoliczność ekskulpującą go od winy w uchybieniu terminu nie podjął żadnych działań, aby naprawić uszkodzoną skrzynkę. Gdyby nawet przyjąć, że uszkodzona skrzynka była przyczyną nie odebrania przez skarżącego kierowanej do niego przesyłki, to i tak niedbalstwo strony w zaniechaniu przeciwdziałania takiej sytuacji przemawia na jego niekorzyść. Miał on bowiem świadomość uszkodzenia skrzynki, nie podjął jednak żadnych działań, aby ją naprawić. Wiedział o toczącym się postępowaniu w jego sprawie, o tym, że jest ono na końcowym etapie, w związku z tym mógł i powinien liczyć się z możliwością skierowania do niego przez organ korespondencji. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł D. G. zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: - art. 162 § 1 o.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy, podczas gdy skarżący wykazał, że nie otrzymał żadnego z awiz, ani pierwszego, ani też drugiego, zaś skrzynka pocztowa została zniszczona w dniu 22 listopada 2021 r. (zdarzenie losowe), co znajduje potwierdzenie w informacji z Komisariatu Policji z 16 lutego 2022 r. - naruszenie art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego polegające na błędnym przyjęciu, że do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania doszło na skutek niedbalstwa w postaci zaniechania naprawienia uszkodzonej skrzynki. Skarżący wniósł o: (-) uchylenie wyroku WSA we Wrocławiu w całości oraz (-) o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Kwestią sporną w sprawie jest, czy Sąd I instancji zasadnie zaakceptował ocenę Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Zgodnie z art. 162 § 1 o.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Na wstępie należy odnotować, że Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znane są prezentowane w orzecznictwie poglądy, na które powołał się Sąd I instancji, w których przyjmuje się rygorystyczne stanowisko co do wykazania przesłanek przywrócenia terminu. Brak winy utożsamia się w zasadzie z działaniem siły wyższej oraz z niektórymi zdarzeniami losowymi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie tak dalece idący rygoryzm nie znajduje dostatecznego uzasadnienia w brzmieniu art. 162 § 1 o.p. Należy bowiem podkreślić, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "braku winy", zatem każdorazowo obowiązkiem organu podatkowe jest rekonstruowanie tego pojęcia z uwzględnieniem wszystkich okoliczności przedstawionych przez stronę. Nie jest zatem poprawne przyjęcie z góry pewnego katalogu zdarzeń, które uzasadniają brak winy. Gdyby intencją ustawodawcy było zawężenie pojęcia braku winy, dokonałby tego chociażby poprzez egzemplifikację przypadków uzasadniających brak winy, co niewątpliwie ukierunkowywałoby proces wykładni tego przepisu. Tymczasem ustawodawca poprzestał na przesłance polegającej na "uprawdopodobnieniu braku winy". Rozpatrując zatem wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, organ powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy mogą one uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe organ, mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, powinien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżącą działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw poprzez uniemożliwianie złożenia odwołania. Ponadto należy mieć na uwadze, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść wyrażonej w art. 78 Konstytucji RP zasady dwuinstancyjności postępowania, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej. Należy zatem odrzucić wynik wykładni zbyt rygorystycznej, jako zamykający stronie drogę do ponownego rozpoznania jej sprawy a w konsekwencji także do rozpoznania sprawy przez sąd. Uwzględniając powyższe uwagi, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszczalne jest przyjęcie, że uszkodzenie (zniszczenie) oddawczej skrzynki pocztowej uprawdopodabnia, że skarżący z przyczyn obiektywnych, od siebie niezależnych mógł nie mieć wiedzy o pozostawionym awizo. Zgłoszenie tego faktu na Policję i przyjęcie zgłoszenia przez Policję uprawdopodabnia zaś fakt zniszczenia skrzynki pocztowej. Trzeba tutaj podkreślić, że zgłoszenie zdarzenia na Policję miało miejsce 22 listopada 2021 r., a więc w czasie kiedy skarżący mógł jeszcze przesyłkę odebrać z urzędu pocztowego. Należy także uwzględnić, że informację o wydaniu decyzję skarżący uzyskał 11 stycznia 2022 r. Nie można zatem zasadnie czynić skarżącemu zarzutu, że zgłoszenia dokonano ex post w celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Negując te wyjaśniania, a więc podważając brak winy strony w zachowaniu terminu, organ powinien to czynić w aspekcie konkretnych okoliczności przedstawionych przez stronę, a nie zestawiając te okoliczności z działaniem siły wyższej oraz niektórymi zdarzeniami losowymi. Jak wyżej wskazano ustawodawca nie przesądził jakie konkretnie okoliczności (zachowania podatnika) stanowią o braku winy w uchybieniu terminu. Brak zatem zrelatywizowanych przez organ ocen do konkretnych wyjaśnień strony uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu stanowi o naruszeniu art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p., czego Sąd I instancji wadliwie nie dostrzegł. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza ponadto, że przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumenty mające przemawiać za oddaleniem skargi nie są przekonujące. Nie wiadomo, Sąd I instancji tego nie wyjaśnił, w oparciu o jakie przesłanki Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie podjął żadnych działań aby naprawić skrzynkę. Co ważniejsze jednak Sąd I instancji nie wyjaśnił, jakie znaczenie dla oceny braku winy w okolicznościach faktycznych sprawy mogła mieć sprawność naprawienia skrzynki pocztowej. Wszelako organ podatkowy nie złożyłby do naprawionej skrzynko kolejnego awizo skoro dokonał już podwójnego awizowania. Z drugiej strony jej niezwłoczne naprawienie, abstrahując od oczekiwanego sposobu wykazania tej okoliczności, trudno uznać za okoliczność uprawdopodobniająca brak winy w uchybieniu terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zrozumiała wypowiedź Sądu I instancji, że skarżący wiedział o toczącym się postępowaniu w jego sprawie, o tym że jest ono na końcowym etapie, w związku z tym mógł i powinien liczyć się z możliwością skierowania do niego przez organ korespondencji. Nie wiadomo, czy intencją Sądu było stwierdzenie, że w takiej sytuacji strona postępowania ma jakiś szczególny obowiązek oczekiwania na spodziewaną korespondencję czy też taka sytuacja sama w sobie stanowi, że wszelkie zdarzenia powodujące uchybienie terminu do złożenia odwołania, poza wymienionymi przez Sąd obciążają stronę. Ze względu na wyżej przedstawione uwagi Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zasadne okazały się zarzut naruszenia art. 162 § 1 o.p., a także art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, uznając zaś, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. Bogusław Woźniak Krzysztof Winiarski Wojciech Stachurski