II SA/Gd 1288/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Starszy asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Słupsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 30 października 2024 r. nr SKO.421.196.2024 w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę. Prokurator Rejonowy w Słupsku wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z 19 listopada 2019 r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Słupska, przyznał D. J. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 11 stycznia 2019 r. do 30 września 2020 r. Pismem z 19 listopada 2019 r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku poinformował K. J. o przyznaniu na dziecko D. J. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie poinformowano o wysokości wypłaconych świadczeń i zaliczek alimentacyjnych. W piśmie zawarto pouczenie o obowiązku informowania o zmianie adresu i skutkach zaniedbania tego obowiązku, a także o obowiązku wskazania adresu do doręczeń w przypadku braku miejsca zamieszkania lub pobytu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Pismo zostało nadane przesyłką za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na adres ul. [...] w S. i po dwukrotnym awizowaniu - zwrócone nadawcy. Pismem z 16 grudnia 2019 r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPR w Słupsku, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, wezwał K. J. do osobistego stawienia się w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i dostarczenia: dokumentu potwierdzającego tożsamość, zaświadczenia o zarobkach, decyzji przyznającej rentę, emeryturę lub świadczenie przedemerytalne, decyzji dofinansowania czynszu, wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, orzeczenia o niepełnosprawności – w przypadku niepełnosprawności. Zgodnie z załączoną do akt sprawy kopertą nadawczą, przesyłka zawierająca wezwanie, po jej dwukrotnym awizowaniu w dniach 20 grudnia 2019 r. i 30 grudnia 2019 r., w dniu 7 stycznia 2020 r. została zwrócona nadawcy. Pismem z 30 stycznia 2020 r. Prezydent Miasta poinformował o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie uznania K. J. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz D. J. Zgodnie z kopertą nadawczą przesyłki nie doręczono, gdyż adresat nie podjął przesyłki w terminie. Na kopercie zawarto adnotację, że adresat "nie mieszka i nie jest już zameldowany". W dniu 6 lutego 2020 r. wpłynęło pismo Komornika Sądowego o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. Decyzją z 25 lutego 2020 r., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie uznał K. J. za uchylającego się od zobowiązań na rzecz osoby uprawnionej D. J. Na kopercie nadawczej zawierającej przesyłkę decyzji sporządzono adnotację "wyprowadził się". W dniu 27 lutego 2024 r. (data stempla pocztowego) Prokurator Rejonowy w Słupsku wniósł sprzeciw od tak wydanej decyzji, zarzucając jej rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), a mianowicie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, polegające na niezastosowaniu tego przepisu, przejawiające się uznaniem K. J. za uchylającego się od alimentów mimo niewystąpienia przesłanek, o jakich mowa w tym przepisie. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 184 § 1 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. wniesiono o stwierdzenie nieważności decyzji z 25 lutego 2020 r. Pismem z 8 marca 2024 r. zawiadomiono o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 25 lutego 2020 r. Pismem z 29 kwietnia 2024 r. Urząd Miejski w Słupsku poinformował, że K. J. wymeldował się z adresu stałego i brak jest aktualnego adresu stałego i czasowego. W toku postępowania ustalono, że K. J. nie przebywa w areszcie ani w zakładzie karnym na terenie kraju (pismo z 9 maja 2024 r.). Pismem z 17 lipca 2024 r. MOPR w Słupsku poinformował, że obecny adres K. J. jest nieznany. Decyzją z 30 października 2024 r. Kolegium, wskazując na art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z 25 lutego 2020 r. argumentując, że sprzeciw nie przekonuje, iż w sprawie doszło w sposób oczywisty i niedwuznaczny do naruszenia przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem Kolegium nie ma mowy, aby decyzja naruszała przepisy, zwłaszcza rażąco. Nie ma też mowy, by wydanie decyzji niosło dla strony nieodwracalne skutki. Nadto w ocenie organu jasnym jest, że decyzję wydał organ właściwy, ma ona uzasadnioną podstawę, nie dotyczy sprawy rozstrzygniętej już decyzją ostateczną, została ona skierowana do osoby będącej stroną, była wykonalna, jej wykonanie nie narażało na czyn zagrożony karą, nie ma tez przepisu szczególnego obligującego do stwierdzenia nieważności z mocy prawa. W skardze na tak wydaną decyzję Prokurator podał adres K. J.: ul. [...] w S., tożsamy ze wskazywanym w korespondencji w postępowaniach administracyjnych. Prokurator zarzucił naruszenie prawa materialnego art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, polegające na niezastosowaniu tego przepisu, przejawiające się uznaniem K. J. za uchylającego się od alimentów mimo niewystąpienia przesłanek, o jakich mowa w tym przepisie. Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Prokurator nie zgodził się ze stanowiskiem Kolegium, że organ pierwszej instancji po niestawieniu się dłużnika alimentacyjnego, słusznie uznał, że jego zachowanie spowodowało brak możliwości przeprowadzenia wywiadu, co jest równoznaczne z uniemożliwieniem jego przeprowadzenia. W ocenie Prokuratora tymczasem użycie przez ustawodawcę słowa "uniemożliwia" w sposób oczywisty wskazuje, że chodzi o świadome działanie lub zaniechanie dłużnika alimentacyjnego. Przemawia za tym nie tylko stanowisko sądów ale przede wszystkim znaczenie tego słowa. Nie można bowiem w znaczeniu prawnym czegoś uczynić niemożliwym, jeżeli nie ma się świadomości, ze coś się dzieje. Z treści art. 5 ust. 3 ustawy wynika wprost, że to działanie dłużnika alimentacyjnego musi uniemożliwiać przeprowadzenie wywiadu. Zdaniem Prokuratora trudno za takie działanie uznać sytuację, gdy dłużnik nie wie, że organ miał zamiar przeprowadzić wywiad. Konsekwencją uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu jest wydanie decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (art. 5 ust. 3 i 3a ustawy). Ustawodawca posługuje się przy tym czasownikiem o znaczeniu "rozmyślnie nie wypełnić czegoś" (Słownik Języka Polskiego PWN), wskazującym na intencjonalne działanie dłużnika alimentacyjnego. Zdaniem Prokuratora, zasady logicznego rozumowania wskazują, że nie można uznać dłużnika alimentacyjnego za rozmyślnie niewypełniającego obowiązku alimentacyjnego, jeśli w sposób nieświadomy spowodował, że organ wywiadu nie mógł przeprowadzić. Ustawodawca w art. 5 ust. 3 wyraźnie wskazuje, że wszczęcie postępowania następuje w wyniku intencjonalnego zachowania dłużnika polegającego m.in. na odmowie pewnych działań. W ocenie Prokuratora treść przepisów nie budzi wątpliwości i nie dopuszcza innej interpretacji, a wyciąganie innych wniosków ze znaczenia słów "uniemożliwia" czy "uchyla się" trąci dowolnością i nie jest kwestią odmiennej interpretacji ich znaczenia. Przy takim rozumowaniu można każde słowo interpretować według własnego pojmowania jego znaczenia niezależnie od jego znaczenia jako środka komunikacji. Prokurator nie zgodził się także z argumentacją Kolegium, że nie mogło być przedmiotem rozpoznania, czy postępowanie prowadzone przez Prezydenta Miasta dostarczyło danych pozwalających na wydanie decyzji o kwestionowanej przez skarżącego treści – zdaniem Kolegium wykracza to bowiem poza zakres postępowania unieważnieniowego. Prokurator podkreślił, że decyzja Prezydenta Miasta została wydana na podstawie poczynienia ustaleń faktycznych niepozwalających na wydanie decyzji tej treści, przy czym zostało to spowodowane ustaleniem przesłanek w sposób sprzeczny z literalnym brzmieniem art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia, gdy organ zastosował przepis do stanu faktycznego wbrew literalnemu brzmieniu. Prokurator argumentował, ze Prezydent Miasta nie przeprowadził dowodów zmierzających do ustalenia zamiaru dłużnika alimentacyjnego w zniweczeniu działań organu nie dlatego, że rozważając ich przeprowadzenie jednak tego zaniechał, lecz dlatego, że uznał podobnie jak Kolegium, że ich przeprowadzenie nie jest konieczne, bo samo nieodebranie korespondencji przez dłużnika oznacza uniemożliwienie przez niego przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Na takie rozumienie przesłanek wskazuje treść uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta. Dlatego organ pierwszej instancji wydając decyzję z 25 lutego 2020 r. obraził przepis art. 5 ust. 3 a nie dopuścił się zaniechania w zakresie zbierania dowodów. Skarżący nie zgodził się także z sugerowanym przez Kolegium stanowiskiem, że podstawą wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest jedynie poczynienie ustaleń, o jakich mowa w art. 5 ust. 3a ustawy. Skarżący podkreślił także, że konsekwencją spornej decyzji z 25 lutego 2020 r. było uruchomienie procedury denuncjacji skutkującej karnym postępowaniem przygotowawczym. Tym samym miało wpływ na życie dłużnika alimentacyjnego, gdyż naraziło go na konsekwencje wynikające z odpowiedzialności karnej. W ocenie Prokuratora, Kolegium wydając decyzję z 30 października 2024 r. powieliło oczywiste błędy interpretacji obowiązujących przepisów, popełnione przez organ pierwszej instancji, rażąco naruszając art. 5 ust. 3 ustawy. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była, wydana na skutek wniesienia sprzeciwu przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Słupsku, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 25 października 2024 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z 25 lutego 2020 r. w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z art. 184 § 1 k.p.a. prokuratorowi służy prawo wniesienia sprzeciwu od decyzji ostatecznej, jeżeli przepisy kodeksu lub przepisy szczególne przewidują wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji albo jej uchylenie lub zmianę. W świetle art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest rozstrzygnięcie o tym, czy określony akt stosowania prawa kończący postępowanie zwykłe lub nadzwyczajne zawiera kwalifikowane wady prawne wyliczone w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu tym organ nie przechodzi natomiast do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej. Tak więc ocena dokonywana przez organ administracji w postępowaniu nieważnościowym dotyczy wyłącznie zbadania, czy kwestionowana wnioskiem nieważnościowym (tu: sprzeciwem) decyzja została dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Nie jest natomiast przedmiotem postępowania nieważnościowego ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która już została rozstrzygnięta decyzją kontrolowaną. W postępowaniu nieważnościowym działanie organu nadzoru winno być zatem nakierowane wyłącznie na poszukiwanie najcięższych (kwalifikowanych) wad prawnych w kontrolowanej decyzji, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. To zaś oznacza, że żadne inne uchybienia, nawet jeśli zostaną ujawnione, nie mogą być w postępowaniu nieważnościowym uwzględnione, bowiem nie mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia (wyrok NSA z 13 lutego 2025 r. sygn. akt I OSK 86/22). Wymóg ścisłego rozumienia przesłanek nieważności, określonych w art. 156 § 1 k.p.a. oznacza w konsekwencji, że niedopuszczalna jest wykładnia przesłanki rażącego naruszenia prawa w kontekście dodatkowych okoliczności nie przewidzianych wprost w ustawie, jak np. skutków społeczno-gospodarczych wywołanych przez decyzję, czy też błędu, winy, należytej staranności, dobrej wiary etc. Uwzględnienie tego rodzaju okoliczności w procesie wykładni danego pojęcia stanowiłoby bowiem przejaw bezpodstawnego wykreowania przesłanki pozaustawowej, ograniczającej możliwość stosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Procedując w trybie nadzorczym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organ administracji dysponuje kompetencją stricte kasacyjną, a co więcej - zawężoną katalogiem podstaw nieważnościowych. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy wskazania wymaga, że decyzją z 25 lutego 2020 r. Prezydent Miasta uznał K. J. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz D. J. Prezydent uwzględnił przy tym, że K. J. nie stawił się na wywiad alimentacyjny, nadto przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W aktach postępowania znajduje się przy tym zaświadczenie Komornika Sądowego o bezskuteczności egzekucji oraz skierowane do K. J. wezwanie do stawienia się w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, zawierające także wezwanie do przedłożenia określonych dokumentów. Jednocześnie w wezwaniu pouczono stronę o treści art. 5 ust. 3 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2025 r., poz. 438 ze zm., dalej jako u.p.o.u.a.). Wezwanie to zostało nadane za zwrotnym potwierdzeniem odbioru i po dwukrotnym awizowaniu - zostało zwrócone nadawcy. Tym samym na podstawie art. 44 k.p.a. należało uznać je za doręczone w dniu 3 stycznia 2020 r. (piątek). W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przepis art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. stanowi natomiast, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Decyzja z 25 lutego 2020 r. w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych została nadana przesyłką za zwrotnym potwierdzeniem odbioru i zwrócona nadawcy z adnotacją, że adresat wyprowadził się. Podkreślić jednak należy, że w piśmie z 19 listopada 2019 r. pouczono K. J. o treści art. 40 § 4 i § 5 oraz art. 41 k.p.a. Zgodnie z art. 40 § 4 k.p.a., strona, która nie ma miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedziby w Rzeczypospolitej Polskiej, innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w Rzeczypospolitej Polskiej i nie działa za pośrednictwem konsula Rzeczypospolitej Polskiej, jest obowiązana wskazać w Rzeczypospolitej Polskiej pełnomocnika do doręczeń, chyba że doręczenie następuje usługą rejestrowanego doręczenia elektronicznego. Z art. 40 § 5 wynika natomiast, że w razie niewskazania pełnomocnika do doręczeń przeznaczone dla tej strony pisma pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Stronę należy o tym pouczyć przy pierwszym doręczeniu. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.a. w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu. Natomiast art. 41 § 2 wskazuje, że w razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny. Wobec niedochowania obowiązku poinformowania o zmianie adresu i niezłożenia odwołania, decyzję z 25 lutego 2020 r. należało uznać za prawidłowo doręczoną, a następnie uzyskała ona walor ostateczności. Z akt postępowania wynika przy tym bezspornie, że K. J. nie udał się do siedziby organu w celu sporządzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji z 25 lutego 2020 r., zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., nie zgadzając się przy tym ze stanowiskiem Kolegium, iż organ pierwszej instancji - po niestawieniu się dłużnika alimentacyjnego - słusznie uznał, że to jego zachowanie spowodowało brak możliwości przeprowadzenia wywiadu, co jest równoznaczne z uniemożliwieniem jego przeprowadzenia. W ocenie bowiem Prokuratora użycie przez ustawodawcę słowa "uniemożliwia" w sposób oczywisty wskazuje, że chodzi o świadome działanie lub zaniechanie dłużnika alimentacyjnego. Tymczasem dłużnik nie widział o działaniach organu, więc jego zachowanie nie cechuje element intencjonalności. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2022 r., sygn. I OSK 555/20, w którym wskazano, że prowadzenie postępowania nadzorczego o stwierdzenie nieważności nie może sprowadzić się do powtórnego rozpoznania sprawy rozstrzygniętej decyzją dotychczasową i ponownej oceny okoliczności faktycznych. Organ nadzoru nie działa bowiem jako organ II instancji w trybie odwoławczym, nie orzeka w sprawie merytorycznie, lecz weryfikuje, czy wydana decyzja dotknięta jest wadą kwalifikowaną. Ponieważ katalog tych wad jest zamknięty, muszą być interpretowane ściśle, a podstawą do stwierdzenia nieważności mogą być tylko okoliczności w sposób oczywisty stanowiące o zaistnieniu przesłanki nieważności. W przypadku wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa przesłanką jest kwalifikowany, oczywisty stan naruszenia prawa, o którym nie świadczą rozstrzygnięcia mieszczące się w granicach dopuszczalnej wykładni przepisów. Stanowisko takie jest ugruntowane w doktrynie i judykaturze (zob. M. Jaśkowska (w:) M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 156). O stwierdzeniu nieważności decyzji (ze skutkiem ex tunc) nie mogą zatem decydować zmiany czy rozbieżności w interpretacji przepisu. Gdy takowe rozbieżności istnieją, strona postępowania administracyjnego w polskich realiach ma dość środków do kwestionowania przyjmowanej interpretacji przepisów w ramach dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego i następnie dwuinstancyjnego postępowania sądowego. O rażącym naruszeniu prawa nie stanowi też ocena okoliczności faktycznych, jeżeli mieści się w granicach swobody oceny materiału dowodowego przysługującej organowi. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym nie są skuteczne zarzuty naruszenia prawa materialnego tj. art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., który wskazuje na przesłanki wszczęcia postępowania w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W sprawie przepis ten nie może być rozważany z pominięciem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż nie chodzi o kontrolę jego zastosowania, ale kontrolę uznania, że nie doszło do jego rażącego naruszenia, co istotnie modyfikuje kryterium tej kontroli. Z akt postępowania wynika, że K. J. jest dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a. Wobec zaświadczenia komornika o bezskuteczności egzekucji alimentów, osobom uprawnionym do alimentów zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji w trybie art. 4 u.p.o.u.a. podjęte zostały działania wobec dłużnika. Ich celem jest ustalenie sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej. Za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych można bowiem uznać osobę, w przypadku której bezskuteczność egzekucji nie znajduje usprawiedliwienia. Z tego powodu organ bada sytuację dłużnika. Przesłanki określone w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. określają, w jakim przypadku możliwe jest wszczęcie postępowania w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań i należy do nich uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego (pkt 1 tego rpzepisu). W okolicznościach sprawy, w trybie art. 4 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 5 u.p.o.u.a. pismem z 16 grudnia 2019 r. K. J. został wezwany do osobistego stawiennictwa celem złożenia oświadczenia majątkowego i przeprowadzenia wywiadu. Na tym etapie postępowanie administracyjne nie było jeszcze wszczęte. Wezwanie to nie zostało odebrane osobiście przez skarżącego i podlegało dwukrotnemu awizowaniu, a następnie zwrotowi do organu. W konsekwencji organ pismem z 30 stycznia 2020 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie można uznać, że wszczęcie postępowania w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się od alimentów rażąco naruszało prawo i nastąpiło bez zaistnienia ustawowej przesłanki. Podkreślenia wymaga, że K. J. miał wiedzę o ciążącym na nim obowiązku alimentacyjnym. W dniu 25 marca 2002 r. zawarł bowiem przed Sądem Rejonowym w Słupsku IV Wydział Rodzinny i Nieletnich ugodę, w której zobowiązał się łożyć na D. J. kwotę 400 zł miesięcznie z 20% w razie zwłoki w płatności. Zasądzone alimenty podwyższono wyrokiem z 11 czerwca 2019 r., sygn. akt III RC 121/19. Sąd podziela stanowisko orzecznictwa, że skoro dłużnik nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, powinien zadbać o kontakt z organami pomocy społecznej, które za niego ten obowiązek wykonywały. Nieodbieranie zaś korespondencji do niego kierowanej nie może zostać uznane za okoliczność uniemożliwiającą wydanie decyzji w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (por. wyrok WSA w Warszawie z 9 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2429/21). Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 761 § 3 k.p.c. dłużnik, który został zawiadomiony o wszczęciu egzekucji (a takim niewątpliwie jest K. J.), obowiązany jest do powiadomienia w terminie 7 dni organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc. O obowiązku tym oraz o skutkach jego zaniedbania poucza się dłużnika przy zawiadomieniu go o wszczęciu egzekucji. W konsekwencji, wysyłając wezwania w zwyczajnym postępowaniu administracyjnym na adres wskazany przez komornika organ nie uchybił przepisom postępowania, a skoro dłużnik ich nie odbierał – zaktualizowała się możliwość uznania ich za doręczone w trybie art. 44 k.p.a. W konsekwencji, organ przeprowadził czynności procesowe bez aktywnego udziału strony ze względu na postawę skarżącego. K. J. nie zadbał o kontakt z organami pomocy społecznej, nie odbierał korespondencji. Na marginesie zwrócić już należy uwagę, że organy kierowały korespondencję na adres skarżącego tożsamy z adresem wskazanym także w skardze złożonej przez Prokuratora. Sąd zwrócił uwagę na stanowisko sądów administracyjnych wskazujące, że dla stwierdzenia, iż skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego nie jest wystarczającą podstawą niestawiennictwo na wezwanie organu, w sytuacji, w której wezwanie to zostało uznane za doręczone w trybie art. 44 k.p.a. (por. wyrok WSA w Krakowie z 29 marca 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1160/18). Powyższe stanowisko sformułowane zostało jednak w realiach sprawy, toczącej się w zwyczajnym postepowaniu administracyjnym, w której dłużnikowi doręczano pisma w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w tym zawiadomienie o wszczęciu postępowania i który wniósł odwołanie od decyzji pierwszej instancji. Tym samym dłużnik dbał o kontakt z organami pomocy społecznej. W ocenie Sądu przyjęcie ww. stanowiska na gruncie niniejszej sprawy prowadziłoby do sytuacji, w której nie istniałaby możliwość uznania za uchylającego się od zobowiązań dłużnika mającego wiedzę o ciążącym na nim obowiązku alimentacyjnym, nie wywiązującego się z tego obowiązku i nie tylko nie dbającego o kontakt z organami pomocy społecznej, ale też wyprowadzającego się z dotychczasowego miejsca zamieszkania i wymeldowanego z dotychczasowego adresu - bez wskazania nowego adresu do doręczeń – mimo istniejącego w tym zakresie obowiązku prawnego, wynikającego z przepisów dotyczących postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu, wskazane wyżej stanowisko orzecznictwa pozostaje niewystarczające do stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w okolicznościach niniejszej sprawy. W tej sytuacji, argumenty dotyczące interpretacji pojęcia "uniemożliwia", które w ocenie Prokuratora w sposób oczywisty wskazuje, że chodzi o świadome działanie lub zaniechanie dłużnika alimentacyjnego, uznać należy za nie mające wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Skoro doręczeń pism w zwykłym postępowaniu administracyjnym nie można uznać w świetle powyższej argumentacji za wadliwe, to przyjąć jednocześnie należy, że dłużnik, właściwie pouczony, miał wiedzę o grożących mu konsekwencjach związanych z jego biernością w postępowaniu dotyczącym uznania go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgłaszane przez Prokuratora wątpliwości interpretacyjne nie stanowią o możliwości przyjęcia kwalifikowanej wadliwości decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, w okolicznościach niniejszej sprawy uznanie, że K. J. uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i odebranie od niego oświadczenia majątkowego, wbrew stanowisku Prokuratora, nie stanowi rażącego naruszenia art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. Przeprowadzone postępowanie nie wykazało okoliczności usprawiedliwiających bezskuteczność egzekucji i brak wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Nie stwierdzono także negatywnej przesłanki do wydania decyzji, wskazanej w art. 5 ust. 3a ustawy. W tych okolicznościach decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W szczególności nie mogło dojść do rażącego naruszenia art. 5 ust. 3a ustawy, skoro nie zaprzeczono, że określona w nim negatywne przesłanka do wydania decyzji nie zaistniała. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.).