I OSK 1310/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 września 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 700/21 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2021 r., znak SKO.ŚR/4111/343/2021 w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 5 września 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 700/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 kwietnia 2021 r., znak SKO.ŚR/4111/343/2021 w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, i w pkt II przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata Michała Mateusza Mąki wynagrodzenie w kwocie 240 zł powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Wiśniowa z dnia 24 lutego 2021 r. orzekającą o uchyleniu decyzji Wójta Gminy Wiśniowa z dnia 5 września 2019 r. orzekającej o przyznaniu [...] (dalej: "skarżąca") prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 16 ust. 6 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej: "u.ś.r."). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO wskazało, że ZUS poinformował organ I instancji, że skarżąca jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 16 ust. 6 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że skarżąca została pouczona o konieczności zgłoszenia faktu nabycia prawa do dodatku pielęgnacyjnego w treści decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, a także przy składaniu wniosku o jego przyznanie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniosła [...]. Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie bezsporną okolicznością jest, że skarżąca w tym samym okresie miała przyznany zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek pielęgnacyjny. Zgodnie natomiast z art. 16 ust. 6 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, ustawodawca jednoznacznie określił, że osoba, której przysługuje dodatek pielęgnacyjny nie może być beneficjentem zasiłku pielęgnacyjnego. Sąd podzielił także stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że skarżąca została prawidłowo pouczona o braku możliwości pobierania świadczeń równocześnie i konieczności zgłoszenia organom przypadku uzyskania świadczenia. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: 1. błędną wykładnię art. 32 ust. 1 u.ś.r. przyjmując, iż sytuacja faktyczna skarżącej uległa zmianie po wydaniu decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego przez Wójta Gminy, gdy w rzeczywistości sytuacja faktyczna skarżącej była taka sama przed jak i po wydaniu ww. decyzji, co w konsekwencji powoduje, iż Wójt Gminy nie był uprawniony do skorzystania z praw zawartych w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, 2. nieuzasadnione przyjęcie, iż w dacie składania wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego skarżąca korzystała z uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego, jak również, że ten dodatek rzeczywiście był jej wypłacany, 3. nieuzasadnione przyjęcie zaniechania wywiązania się z ciążących na skarżącej obowiązków, w tym poinformowania o uprawnieniu do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS, w Urzędzie Gminy, gdy z materiału dowodowego przedmiotowej sprawy, wynikają wnioski przeciwne. W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie, a także zwolnienie skarżącej z kosztów sądowych za postępowanie w II instancji. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należało, że skarga kasacyjna jest niezasadna. Na wstępie przypomnienia wymaga, że skarga kasacyjna jest ściśle sformalizowanym środkiem zaskarżenia, a sformalizowanie to związane jest ściśle z charakterem tego środka zaskarżenia. Skarga kasacyjna stanowi samodzielne pismo procesowe i sformalizowany środek zaskarżenia. W skardze kasacyjnej sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika musi być precyzyjnie określona podstawa kasacyjna ze wskazaniem naruszonych przepisów prawa i sposobu ich naruszenia i w tak oznaczonych granicach sąd kasacyjny kontroluje zaskarżone orzeczenie. Kasacja nie ma za zadanie doprowadzić do ponownej kontroli aktu administracyjnego w jego całokształcie, lecz do weryfikacji przez Naczelny Sąd Administracyjny prawidłowości wyroku sądowego I instancji i to tylko w zakresie ściśle wytyczonym przez kasatora, a określonym podstawami kasacyjnymi (art. 174 p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 1 p.p.s.a.). W tym stanie prawnym prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest warunkiem uwzględnienia skargi kasacyjnej, bowiem NSA jest związany granicami skargi kasacyjnej i kontroluje wyrok Sądu I instancji tylko pod kątem zasadności wskazanych przez stronę podstaw kasacyjnych, z wyjątkiem nieważności postępowania, którą zgodnie z art. 183 p.p.s.a. bierze pod uwagę z urzędu, a która w sprawie niniejszej nie zachodzi. Z tej właśnie przyczyny obowiązuje przy sporządzaniu skargi kasacyjnej przymus adwokacko-radcowski (art. 175 § 1 p.p.s.a.), a od pełnomocnika profesjonalnego wymagana jest należyta staranność w wykonywaniu zawodu. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do poprawiania skargi kasacyjnej. Nie jest też rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego interpretacja skargi kasacyjnej czy jej podstaw ani domyślanie się intencji jej autora. Związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oznacza z kolei, iż wskazane przez kasatora podstawy determinują kierunek działalności kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, jaką Sąd ten powinien podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, nie może z własnej inicjatywy podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych wad zaskarżonego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, poza przedstawionymi w skardze kasacyjnej (z wyjątkiem nieważności postępowania, którą jak wskazano wyżej, NSA bierze pod uwagę z urzędu i która w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła) i musi skoncentrować swoją uwagę wyłącznie na weryfikacji wskazanych przez kasatora podstaw kasacyjnych i uzasadniających je zarzutów. Wadliwość w sformułowaniu zarzutów nie musi jednocześnie uniemożliwiać rozpoznania skargi kasacyjnej i Naczelny Sąd Administracyjny może zbadać jej podstawy, przychylając się do stanowiska, że nie każde nieprawidłowe przedstawienie podstaw kasacyjnych wynikających z art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. dyskwalifikuje skargę kasacyjną (zob. uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Poczynienie powyższych uwag było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada omówionym wyżej wymogom p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może się zaś domyślać, które z nich według skarżących kasacyjnie zostały naruszone. Skarga kasacyjna w obrębie zarzutów 1, 2 i 3 - jest właściwie tylko w pierwszym zrzucie sformułowana częściowo prawidłowo i co wymaga podkreślenia – tylko częściowo, zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 u.ś.r. nie został bowiem powiązany z żadnym przepisem ustawy procesowej, który autor skargi kasacyjnej uznaje za naruszony, a przecież do tego sprowadza się próba podważenia wyroku Sądu I instancji. Zarzuty zaś sformułowane w pkt 2 i 3 nie wskazują na naruszenie żadnego przepisu co powoduje, że Sąd odniesie się do nich marginalnie. Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej – co wskazywano wyżej – nie jest m. in. uprawniony do konkretyzowania zarzutów kasacyjnych. Przywołane nieprawidłowości są niewątpliwymi mankamentami rozpoznawanego środka kasacyjnego. Rozpoznawana skarga kasacyjna w pkt 2 i 3 jest przede wszystkim polemiką z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji i nie zachodzi potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia. Wskazać jedynie należy, że - jak słusznie zauważył Sąd I instancji – z akt sprawy wynika, że zasiłek pielęgnacyjny został stronie przyznany decyzją z dnia 5 września 2019 r. na okres od 1 maja 2019 r. do 31 lipca 2022 r. Zarówno w decyzji tej, jak i w formularzu starania się o przyznanie omawianego zasiłku - skarżąca została pouczona odnośnie okoliczności warunkujących jego pobieranie (wypłacanie). Jednocześnie w dniu 1 listopada 2019 r. został skarżącej przyznany dodatek pielęgnacyjny, który skarżąca pobierała w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 stycznia 2021 r. To są w sprawie fakty bezsporne. Nie podlegające żadnej polemice. Kolejno zatem skazać trzeba, że zgodnie z art. 16 ust. 6 u.ś.r. (w brzmieniu aktualnym na datę przyznania świadczenia rodzinnego oraz obecnie), zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Skoro więc strona pobierała dwie formy wsparcia równocześnie, zaistniała podstawa do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny od daty powstania zbiegu – a więc od 1 listopada 2019 r., tj. od miesiąca w którym skarżąca uzyskała dodatek pielęgnacyjny. Zasadnie również, w rozpatrywanej sprawie, podstawą prawną wydania przez organ rozstrzygnięcia był art. 32 ust. 1 u.ś.r. Stosownie do treści tego przepisu - organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Nie ulega wątpliwości, że w sprawie zaktualizowała się przesłanka negatywna z art. 16 ust. 6 ustawy. W świetle przedstawionej argumentacji oraz prawidłowo dokonanej analizy sprawy przez Sąd I instancji, odmówić słuszności należy wszystkim zarzutom skargi kasacyjnej. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Odnosząc się natomiast do zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, wskazać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258–261 p.p.s.a.