I GSK 248/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 października 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 532/21 w sprawie ze skargi P. L. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 6 kwietnia 2021 r. nr 158/2021 w przedmiocie uchylenia decyzji oraz odmowy przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, po wznowieniu postępowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. L. na rzecz Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: WSA) wyrokiem z 6 października 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 532/21 oddalił skargę P. L. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor ARiMR) z 6 kwietnia 2021 r. nr 158/2021 w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2016, po wznowieniu postępowania. Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA, skarżąc go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 20 ust. 1 oraz ust. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r. poz. 2137; dalej: ustawa PROW) w zw. z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatność dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364 ze zm.; dalej: rozporządzenie ONW) poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że przesłanką przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest wykazanie przez rolnika ubiegającego się o przyznanie płatności tytułu prawnego do działki rolnej, do której rolnik ubiega się rolnik o przyznanie płatności; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.; dalej: kc) w zw. z art. 341 zdanie pierwsze kc w zw. z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że: a) dla wykazania tej przesłanki rolnik powinien przedłożyć organowi administracji publicznej ważną i skuteczną umowę cywilnoprawną, stanowiącą podstawę władania gruntem rolnym deklarowanym do płatności; b) "posiadanie" w rozumieniu cytowanych przepisów może polegać na zlecaniu osobom trzecim dokonywania prac agrotechnicznych tylko pod warunkiem, że dzierżawca nieruchomości jest do tych czynności "legitymowany", to jest dysponuje tytułem prawnym do nieruchomości; II. na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 października 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 149 § 1 oraz 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 8 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 27 ust. 1 pkt 3 ustawy PROW w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie uchylenia decyzji organów obu instancji, podczas gdy postanowienie o wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną nie wskazywało przyczyn wznowienia postępowania, co uniemożliwiało skarżącej ustalenie czego (jakich okoliczności) będzie dotyczyło postępowanie wszczęte w trybie nadzwyczajnym; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 149 § 1 oraz 2 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 27 ust. 1 pkt 1 oraz 2 ustawy PROW w zw. z art. 135 p.p.s.a. przez ich błędne zastosowanie oraz zaniechanie uchylenia decyzji organów obu instancji w sytuacji, w której organ I instancji zaniechał podjęcia jakichkolwiek czynności w celu weryfikacji i udowodnienia okoliczności stanowiących podstawę wznowienia postępowania, a uchybienia tego nie dostrzegł organ II instancji; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 20 k.p.a. w zw. z art. 56 k.c. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 34 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy PROW w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505, ze zm.; dalej: ustaw o ARiMR) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i dokonanie nieuprawnionej kontroli ważności i skuteczności czynności cywilnoprawnej – umowy dzierżawy zawartej między skarżącą a Z. B., co miało istotny wpływ na wynik spraw, bowiem doprowadziło sąd I instancji do konstatacji, że skarżący nie był posiadaczem gruntów rolnych z uwagi na rzekomą nieważność czy bezskuteczność umowy dzierżawy; 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 27 ust. 1 pkt 1 oraz 2, art. 27 ust. 2 ustawy PROW w zw. z art. 8 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 135 p.p.s.a. przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że: a) na skarżącym – po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania – spoczywał ciężar udowodnienia wszelkich okoliczności w sprawie, a zaniechanie złożenia wniosków dowodowych przez skarżącego na etapie po wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną może wywoływać negatywne dla skarżącego skutki prawne; b) w postępowaniu po wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną przyznającą płatność zakres obowiązków ciążących na rolniku ubiegającym się o przyznanie płatności jest szerszy aniżeli w toku postępowania zwykłego, bowiem w postępowaniu zwykłym wystarczające jest złożenie przez stronę stosownego oświadczenia o posiadaniu gruntów deklarowanych do płatności; c) w postępowaniu po wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną oświadczenie strony nie jest wystarczającym dowodem na potwierdzenie przesłanek przyznania płatności, d) organy administracji publicznej nie miały obowiązku przeprowadzenia dowodów w związku z okolicznościami podnoszonymi przez skarżącego w jego zeznaniach w charakterze świadka w postępowaniu karnym; e) skarżący miał obowiązek wykazania, że uzyskiwał z prowadzonej działalności rolniczej dochód, podczas gdy przesłanka taka nie wynika z przepisów prawa powszechnie obowiązującego; 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 27 ust 1 pkt 1 oraz 2 ustawy PROW w związku z art. 77 § 1 oraz 80 kpa w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez ich błędne zastosowanie, polegające na zaniechaniu uchylenia zaskarżonej decyzji oraz przyjęciu, że: a) skarżący nie przedstawił dowodów na to, by decydowała o sposobie prowadzonej na gruntach zgłoszonych do płatności uprawy, podczas gdy wynikało to ze złożonych przez skarżącego zeznań w charakterze świadka w toku postępowania karnego, które organy obu instancji oraz sąd I instancji uznały za wiarygodne; b) zaniechaniu wyjaśnienia przyczyn odmiennej oceny wiarygodności i przydatności dla postępowania tego samego dowodu co do różnych okoliczności faktycznych. Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm prawem przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, wg norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy. Zgodnie z 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 ppsa, a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny zasadniczo w pierwszej kolejności rozpoznaje podniesione w tej skardze zarzuty procesowe. Konieczność zachowania tej kolejności oceny zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że prawidłowe odniesienie się do zarzutów związanych z naruszeniem prawa materialnego jest możliwe tylko w sytuacji, gdy w postępowaniu kasacyjnym zostanie stwierdzone, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości albo, że nie został skutecznie zakwestionowany w skardze kasacyjnej. W pierwszej kolejności należy zatem odnieść się do zarzutów procesowych podniesionych w punkcie II. petitum skargi kasacyjnej. Przechodząc do rozpoznania pierwszego z zarzutów procesowych (zarzut II. 1. petitum skargi kasacyjnej) przypomnieć należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd pierwszej instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy, tj. treścią zapadłego orzeczenia. Postanowienie o wszczęciu postępowania jest aktem procesowym, nie rozstrzyga ono sprawy wznowienia, lecz ją otwiera. Zgodnie z wyrokiem NSA w Warszawie z 13 listopada 1987 r. (sygn. akt I SA 1326/86, ONSA 1987/2, poz. 80), postanowienie o wznowieniu postępowania nie może zawierać innych treści poza wskazaniem przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania. W rozpatrywanej sprawie postanowienie z 13 lutego 2019 r. zawierało wskazanie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., jako podstawę wznowienia, bez podania konkretnych nowych faktów czy dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. Jakkolwiek stwierdzenie, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy, może być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia (podobnie wyrok NSA z 8 czerwca 2001 r. sygn. akt SA 420/01; LEX nr 77650). Tym niemniej przyczyna wznowienia powinna być podana w postanowieniu wszczynającym postępowanie nadzwyczajne. I choć organ uchybił dyspozycji normy art. 149 § 2 k.p.a., to wobec braku wykazania wpływu tego naruszenia na wynik sprawy, przedmiotowy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Stwierdzenie, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy, może być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia. Tą nową okolicznością, której dowodził organ był fakt braku użytkowania przez skarżącego działek zgłoszonych do płatności, co w toku postępowania wznowieniowego zostało wykazane. Natomiast z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika dlaczego jej autor uważa przeciwnie. Tym samym zarzut naruszenia przepisów postępowania przedstawiony w pkt II.2. petitum skargi kasacyjnej nie znajduje uzasadnienia. Przechodząc do kolejnego zarzutu – nieuprawnionego badania ważności umowy dzierżawy (zarzut II.4. petitum skargi kasacyjnej), przyznać należy rację skarżącemu, że brak jest podstawy prawnej do przeprowadzenia tego rodzaju oceny przez organy administracyjne, jak i sąd I instancji. Jednakże mając na uwadze, że zarzuty w tym zakresie sformułowane były na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., niezbędne było wykazanie wpływu tego naruszenia na wynik sprawy, czemu skarżąca nie sprostała. Niezależnie od omawianego mankamentu zarzutu, wskazać należy, że ważność umowy dzierżawy nie miała w sprawie istotnego znaczenia, bowiem jak sam skarżący podnosi warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie gruntu i jego faktyczne użytkowanie, a nie legitymowanie się tytułem prawnym w postaci umowy dzierżawy. W konsekwencji zarzut okazał się niezasadny. Odnosząc się natomiast do zarzutu w zakresie rozkładu ciężaru dowodowego w postępowaniu wznowieniowym dostrzec należy, że zarzuty w tym zakresie sprowadzają się do stwierdzenia, że to organ powinien przeprowadzić szczegółowe postępowanie wyjaśniające. Oczywiście rację ma skarżący, że w postępowaniu po wznowieniu postępowania, ciężar postępowania wyjaśniającego spoczywa na organie, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego i jest akceptowane w literaturze przedmiotu. Nie oznacza to jednak, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, że to organ jest zobowiązany do "poszukiwania" w imieniu strony, dowodów potwierdzających okoliczności wskazywane przez tę stronę, a zatem dowodów na poparcie tez, z których strona wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Obowiązkiem organu w takiej sytuacji jest natomiast przede wszystkim wnikliwa i pełna ocena dowodów złożonych przez stronę oraz dowodów, które są w dyspozycji organu. Należy przy tym pamiętać, że wznowienie postępowania stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji administracyjnej i co do zasady postępowanie wyjaśniające prowadzi się w kontekście przesłanek wznowienia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazuje się na konieczność prowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ, nie wyjaśniając przy tym, na czym to postępowanie powinno polegać lub wskazując na dowody, które były przedmiotem oceny organu. Należy podkreślić, że ocena protokołu z przesłuchania skarżącego w charakterze świadka w postępowaniu karnym była przedmiotem oceny zaskarżonego wyroku WSA i Naczelny Sąd Administracyjny tę ocenę podziela. WSA wskazał, że skarżący nie prowadził indywidulanej działalności rolniczej. Był jedynie formalnym posiadaczem gruntów zgłoszonych do płatności. Skarżący zamieszkiwał w znacznym oddaleniu od zgłoszonych do płatności gruntów. Ustalono także, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika by strona decydowała o sposobie prowadzonej na gruntach zgłoszonych do płatności uprawy, aby dokonywała jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających, że zlecał prowadzenie tych prac w swoim imieniu innym osobom. W aktach sprawy brak także dowodów wskazujących, że rzekomo prowadzona przez stronę działalność rolnicza przynosiła skarżącemu jakiekolwiek dochody. Skarżący był zobowiązany do zapłaty czynszu dzierżawnego, a nie uzyskiwał żadnego dochodu z gospodarstwa bowiem siano z niego pozyskiwane stanowiło wynagrodzenie dla osoby faktycznie wykonującej prace na działkach zadeklarowanych do płatności. W związku z tym WSA prawidłowo podzielił ustalenia organów co do tego, że skarżący nie był rolnikiem ani posiadaczem gospodarstwa rolnego, a jedynie wystąpił o dopłaty w celu uzyskania premii z tytułu pracy na rzecz Z. B. właściciela wydzierżawionych gruntów. Okoliczność tę w swoich zeznaniach złożonych w postępowaniu karnym potwierdził sam skarżący wskazując, że wystąpienie z wnioskiem o dopłaty zaproponował jemu i innym pracownikom swojej firmy Z. B.. Uzyskana z tytułu otrzymanych dopłat kwota po potraceniu wynagrodzenia za dzierżawę gruntów stanowiła premię za pracę na rzecz Z. B. i została wykorzystana na budowę domu przez skarżącego. Ze wskazanych względów nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów postępowania podniesione w punktach II.4 i II.5 petitum skargi kasacyjnej. Niezasadne okazały się również zarzuty naruszenia prawa materialnego. W tej mierze przypomnienia wymaga – co nie jest bez znaczenia z punktu widzenia konsekwencji wynikających z zasady dyspozycyjności obowiązującej w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną – że błędna wykładnia, o której jest mowa w pkt 1 art. 174 p.p.s.a., to wadliwe zrekonstruowanie normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) prawa, wyrażające się w mylnym zrozumieniu jego (ich) treści (w tym, przez wadliwą klaryfikację znaczeń), a przez to w wadliwym ustaleniu jego (ich) sensu normatywnego przez sąd administracyjny I instancji, co – aby zarzut naruszenia prawa przez jego błędną wykładnię mógł być rozpatrzony – wymaga wykazania na czym dokładnie polegała błędna wykładnia przepisu prawa, którego zarzut kasacyjny dotyczy oraz jaka powinna być jego wykładnia prawidłowa, i co jednocześnie oznacza potrzebę podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do tego rodzaju kwestii spornej, a więc innymi słowy wymaga przeciwstawienia stanowisku nieprawidłowemu stanowiska, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest prawidłowe (zob. np. wyroki NSA z: 28 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1925/21; 6 listopada 2020 r. sygn. akt II GSK 742/20; 13 października 2017 r. sygn. akt II FSK 1445/15; dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odwołując się do przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozumienia błędu wykładni oraz koniecznych wymogów, którym powinien czynić zadość zarzuty błędnej wykładni prawa materialnego stawiany na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a., trzeba stwierdzić, że omawiane zarzuty kasacyjne nie mogą być uznane za zasadne. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika bowiem, aby WSA podejmował jakiekolwiek zabiegi interpretacyjne – w tym w kontekście wskazywanym przez skarżącą – w odniesieniu do przepisów art. 20 ust. 1 oraz ust. 4 ustawy PROW w zw. z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW, do których nawet się nie odwołał, co prowadzi do wniosku, że na gruncie zarzutu z pkt I.1 petitum skargi kasacyjnej skarżący podjął polemikę z poglądem nieistniejącym, co nie pozostaje bez wpływu na wniosek, że zarzut ten nie jest skuteczny. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika również, aby w wyniku interpretacji art. 336 k.c., WSA miałby wyrazić poglądy kwestionowane skargą kasacyjną, że dla wykazania przesłanki posiadania rolnik powinien przedłożyć organowi administracji publicznej ważną i skuteczną umowę cywilnoprawną, stanowiącą podstawę władania gruntem rolnym deklarowanym do płatności; czy też posiadanie może polegać na zlecaniu osobom trzecim dokonywania prac agrotechnicznych tylko pod warunkiem, że dzierżawca nieruchomości jest do tych czynności legitymowany, to jest dysponuje tytułem prawnym do nieruchomości. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd dokonał wykładni art. 336 kc, stwierdzając, że stosownie do tego przepisu posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W świetle orzecznictwa i piśmiennictwa posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą (por. E. Gniewek, Komentarz do art. 336 Kodeksu cywilnego, [w:] E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001 r.). Jako stan faktyczny posiadanie niezależne jest od tego, czy posiadaczowi przysługuje tytuł prawny, z którego wynika uprawnienie do władania przedmiotem posiadania. Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768 – 769; E. Skowrońska-Bocian [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681). Przedstawione właściwości posiadania wyłączają uznanie za posiadacza osoby, która legitymując się tytułem prawnym do władania rzeczą, uzyskała ten tytuł w innym zamiarze niż władanie rzeczą dla siebie i ten odmienny zamiar kontynuuje. Nie jest też posiadaczem osoba, która ponadto nie sprawuje fizycznego władztwa nad rzeczą. Według ustaleń organów administracji publicznej w niniejszej sprawie po stronie skarżącego nie występował żaden z wymienionych dwóch elementów składających się na istnienie posiadania zależnego, w rozumieniu 336 kc. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie tylko nie wykazał na czym polega błędne rozumienie art. 336 k.c. przez WSA, ani też jaka powinna być prawidłowa jego wykładnia, lecz w ogóle nie odnosił się do kwestii jego rozumienia przyjętego przez ten sąd. A zatem wobec deficytów uzasadnienia skargi kasacyjnej – zarzut z pkt 1.2. petitum skargi kasacyjnej należało uznać za nieskuteczny. W konsekwencji, skoro podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieskuteczne, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia i w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu. O kosztach postępowania kasacyjnego w wysokości 360 zł orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 zw. z art. 207 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).