II SA/Rz 1528/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2025 r. sprawy ze skargi L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 30 września 2024 r. nr SKO.405.ZA.1167.37.2024 w przedmiocie odmowy zastosowania ulgi w uregulowaniu zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokata M. B. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/. Przedmiotem skargi L. W. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "Organ II instancji" lub "Organ odwoławczy") z dnia 30 września 2024 roku nr SKO.405.ZA.1167.37.2024 w przedmiocie odmowy zastosowania ulgi w uregulowaniu zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia 2 września 2024 r. nr ŚS.III.545.523.2017/2018 Prezydent [...] (dalej: "Prezydent" lub "Organ I instancji"): - odmówił umorzenia należności Skarżącego powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej P. W. w okresie od 1 czerwca 2014 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 25 379,89 zł; - odmówił umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie powstałych od należności Skarżącego z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej w okresie od 1 czerwca 2014 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 16 453,09 zł (na dzień 2 września 2024 r.); - odmówił rozłożenia na raty należności Skarżącego powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej w okresie od 1 czerwca 2014 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 41 832,98 zł (łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na dzień 2 września 2024 r.). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Prezydent podał, iż w okresie od czerwca 2014 r. do września 2018 r. wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – P. W. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. W. w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Organ I instancji wskazał, iż łączna kwota świadczeń wypłaconych na rzecz w/w osoby uprawnionej we wskazanym wyżej okresie wyniosła 26 000,00 zł. W dniu 10 maja 2024 r. do MOPS w [...] wpłynął wniosek Skarżącego o zastosowanie ulg w spłacie zadłużenia alimentacyjnego w postaci umorzenia w całości odsetek ustawowych za opóźnienie powstałych od należności Skarżącego, umorzenia części należności, rozłożenia spłaty pozostałej części należności na raty. Uzasadniając swój wniosek Skarżący wskazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej, która nie pozwala mu na spłatę powstałego zadłużenia alimentacyjnego. Decyzją z dnia 25 czerwca 2024 r. nr ŚS.III.545.523.2017/2018 Prezydent odmówił zastosowania ulg w spłacie należności alimentacyjnych Skarżącego. Powyższa decyzja na skutek odwołania Skarżącego została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 23 lipca 2024 r. nr SKO-405.ZA.927.24.2024. Organ I instancji w decyzji z dnia 2 września 2024 r. podkreślił, iż zastosowanie ulgi w spłacie należności jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej. Prezydent wskazał, iż wszelkie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego należy traktować jako absolutny wyjątek, który musi być uzasadniony czynnikami natury obiektywnej, tj. takimi, na które zobowiązany nie miał wpływu. W ocenie Organu I instancji sytuacja rodzinna, majątkowa i zdrowotna Skarżącego nie może stanowić podstawy do zastosowania wyżej wskazanych ulg w spłacie należności alimentacyjnych. Od powyższego rozstrzygnięcia Organu I instancji Skarżący pismem z dnia 15 września 2024 r. wniósł odwołanie. Decyzją z dnia 30 września 2024 r. nr SKO.405.ZA.1167.37.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu rozstrzygnięcie Prezydenta utrzymało w mocy. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji Kolegium podniosło, iż uprawnienie do orzekania w przedmiocie zastosowania ulg w spłacie należności alimentacyjnych realizowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego i stanowi wyjątek od zasady obowiązku zwrotu tych należności. Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego należy traktować jako szczególnie wyjątkową instytucję. W powyższym kontekście sytuacja Skarżącego jest wynikiem jego zaniedbań – nie jest spowodowana czynnikami natury obiektywnej, na które Skarżący nie miałby wpływu. Obecna sytuacja majątkowa Skarżącego jest rezultatem niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec własnego dziecka. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżący zaskarżył powyższą decyzję Kolegium w całości. Wniósł nadto o uwzględnienie skargi i zmianę zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga jako niezasadna, została przez Sąd oddalona w całości. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Przedmiotem skargi w tej sprawie jest decyzja SKO o odmowie zastosowania ulgi w uregulowaniu zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 25’379,89 zł plus odsetki w wysokości 16453.09 zł poprzez umorzenie tych należności lub rozłożenie na raty. Sądowa kontrola przedmiotu skargi nie wykazała jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, które mogłyby stanowić argument za uznaniem zarzutów skarżącej strony. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zasady prawdy materialnej tj. przepisami art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., dzięki czemu mógł stanowić oparcie dla ustaleń faktycznych Sądu – art. 133 § 1 P.p.s.a. Przekazane do WSA akta sprawy dostatecznie przedstawiają konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne, nie wymagając tym samym przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Strona w pismach kierowanych do sądu administracyjnego konsekwentnie wnosi o uwzględnienie skargi oraz zmianę decyzji Kolegium, tak jak wnosiła w odwołaniu do wskazanego Organu odwoławczego. Natomiast SKO w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie stwierdzając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem jego decyzja jest w pełni legalna. W przekonaniu Kolegium, nie można przyjąć, że aktualna sytuacja skarżącego przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości zaś dochód strony oraz jego rodziny nie jest znaczny, co miałoby go sytuować w warunkach wyjątkowo niekorzystnych, uniemożliwiających jakikolwiek progres dochodu rodziny skarżącego. Z przesłanej do Sądu decyzji SKO wynika, iż Organ ten zastosował względem skarżącego art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r. poz. 438; zwana dalej u.p.p.o.a.). W jego świetle organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Adresatem kompetencji decyzyjnych jest w tym wypadku organ właściwy wierzyciela, którego definicję wyraża art. 2 pkt 10 u.p.p.o.a. stanowiąc: ilekroć jest w ustawie mowa o organie właściwym wierzyciela - oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Jest prawdą, co słusznie podkreśla organ odwoławczy, iż wynikające z przytoczonej regulacji uprawnienie do stosowania prawa odbywa się w ramach luzu decyzyjnego określonego mianem uznania administracyjnego, o czym decyduje użyte przez ustawodawcę w treści przedstawionej regulacji u.p.p.o.a. sformułowanie może. Zatem to od uznania organu administracji publicznej, w tym wypadku właściwego ze względu na miejsce zamieszkania wierzyciela, zależy odmowa bądź uwzględnienie wniosku w sposób bardziej swobodny (lecz nie zupełnie swobodny), w relacji do przypadku decyzji administracyjnych o charakterze związanym. Uznanie administracyjne nie oznacza, iż działające w jego ramach organy państwa mogą posługiwać się nieograniczoną swobodą wyboru konsekwencji prawnych stosowanych norm. Orzecznictwo jak i literatura prawa konsekwentnie podkreśla bowiem istnienie szeregu dyrektyw wyboru konsekwencji, czyli takich kryteriów które właściwy organ zobligowany jest uwzględniać w fazie podejmowania rozstrzygnięcia. Mowa tu w szczególności o dyrektywach wyboru konsekwencji o charakterze ogólnym, do których zalicza się przede wszystkim zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 K.p.a.), czy zasadę pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 § 1 K.p.a.), jak również o dyrektywach szczegółowych, dodatkowo reglamentujących rozważania organu przy obieraniu kierunku rozstrzygnięcia. Dokonana w tej sprawie analiza treści aktów stosowania prawa Organów obu instancji, w przekonaniu Sądu świadczy o tym, iż zostały one podjęte z pełnym poszanowaniem przepisów prawa, w tym w szczególności zasad szczególnie mocno oddziałujących na proces stosowania normy w ramach konstrukcji uznania administracyjnego. Dla Sądu orzekającego nie ulega wątpliwości, że w przypadku skarżącego granice uznania administracyjnego nie zostały naruszone zarówno przez Prezydent Miasta Tarnobrzega jak i SKO w Tarnobrzegu. Ustalono w toku postępowania wyjaśniającego, iż na dzień wydania decyzji łączna kwota zobowiązań skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w okresie od dnia 1 czerwca 2014 r. do 30 września 2018 r., po uwzględnieniu już środków wyegzekwowanych od skarżącego i przekazanych przez właściwy organ egzekucyjny wynosi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie : 41’832,98 zł. Przede wszystkim, Sąd zgadza się z oceną Organu pierwszej instancji, że samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie tych dochodów, nie jest w świetle art. 30 ust. 2 w/w ustawy okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych ubiegających się o zastosowanie instytucji ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych. Ulga o jakiej mowa jest zasadniczo skierowana do osób, które borykają się z bardzo poważnymi trudnościami finansowymi czy osobistymi innego rodzaju, jak przede wszystkim wyróżniające się na tle innych przypadków problemy natury zdrowotnej wnioskodawcy lub członków jego rodziny. Zdecydowanie podzielić też należy ocenę wartości normatywnej art. 30 ust. 2 u.p.p.o.a., iż wszelkie umorzenia należności ciążących na dłużnikach alimentacyjnych, muszą być traktowane przez organy zobligowane do dbania o stan finansów publicznych jako instytucja wyjątkowo szczególna i możliwa do zastosowania w odniesieniu do przypadku wyjątkowego na tle pozostałych osób zobligowanych do wykonywania obowiązku alimentacyjnego. Jest również prawdą, że sytuacja dochodowa dłużnika to nie tylko aktualnie uzyskiwane dochody, ale także inne okoliczności w tym obecny stan zdrowia i potencjalna możliwość uzyskania dochodów w przyszłości. Organ z wymaganą dbałością zestawił z treścią regulacji przewidującej zastosowanie ulgi wszystkie kluczowe aspekty życia i sytuacji dochodowej i majątkowej skarżącego. Uwzględniono bowiem, że dłużnik mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci w wieku 15 i 5 lat. Gospodarstwo domowe wnioskodawcy znajduje się w domu należącym do rodziny Strony. Skarżący w toku zakończonego postępowania znajdował się w wieku umożliwiającym aktywność zawodową. Zatem słusznie uwypuklono w decyzji, że wnioskodawca nie pracuje i nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy. Zródłem utrzymania rodziny są świadczenia rodzinne otrzymywane na rzecz wymienionych wyżej dzieci w postaci zasiłku rodzinnego i świadczenia wychowawczego. Rodzina korzysta ze środków pomocy społecznej. Nie pominięto faktu, iż żona skarżącego, która jest osobą w wieku aktywności zawodowej, także nie pracuje zawodowo i jest aktualnie zarejestrowana jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy. Odnotowano, iż dłużnik alimentacyjny w 2023 r. osiągnął dochód na terenie Polski wysokości 135 zł oraz dochód z pracy dorywczej wykonywanej poza granicami Polski w wysokości 13200 zł. Jednocześnie nie pominięto w rozważaniach okoliczności wskazywanych przez stronę jako wyjątkowe i mające przekonywać do pozytywnego rozpatrzenia jego sprawy, czyli związane z jego stanem zdrowia i bieżącymi wydatkami. Odniesiono się do podstawowego argumentu wniosku, czyli tego, że stan zdrowia Skarżącego w postaci schorzeń kardiologicznych i neurologicznych uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Sąd podziela stanowisko Organów obu instancji, iż skarżący w tej sprawie L. W. pomimo problemów zdrowotnych jest w stanie poprawić swą sytuację dochodową w tym rodziny znajdując odpowiednie dla swego stanu zdrowia zatrudnienie. W tym zakresie bowiem przekonująco wykazano, iż Skarżący będąc w stosunkowo młodym wieku 36 lat, posiadający wykształcenie średnie i u którego nie występują dolegliwości świadczące o znacznym czy umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, obiektywnie rzecz biorąc jest zdolny do podjęcia zatrudnienia i spłaty ciążących na nim obowiązków finansowych o charakterze podstawowym, bowiem tak należy klasyfikować zobowiązania alimentacyjne wobec dzieci. Odpowiadając na żądanie Strony oparte na motywach dotyczących zdrowia Organ pierwszej instancji trafnie zwraca uwagę na fakt, iż wobec dłużnika nie stwierdzono orzeczeniem komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całkowitej lub też częściowej niezdolności do pracy. Nie ustalono również stopnia niepełnosprawności, który uniemożliwiałby wykonywanie pracy zawodowej. Zdaniem WSA racjonalnie brzmią argumenty decyzji o tym, iż występujące u dłużnika dolegliwości zdrowotne nie wykluczają go całkowicie z rynku pracy. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt nie zarejestrowania się wnioskodawcy w urzędzie pracy i niekorzystania z oferowanych mu form publicznego wsparcia. O realnej możliwości podjęcia zatrudnienia ponadto świadczy przytoczona w decyzji możliwość podjęcia działalności gospodarczej za środki pochodzące z urzędu pracy o innym charakterze niż praca fizyczna. Poddano należytej ocenie złożone do akt sprawy zaświadczenie lekarskie wskazujące na przewlekłość dolegliwości skarżącego oraz przeciwwskazania do wykonywania ciężkich prac fizycznych. Zgodzić się należy, iż te okoliczności nie świadczą o całkowitym wykluczeniu możliwości podjęcia zatrudnienia odpowiedniego do możliwości fizycznych i psychicznych strony. Dodać do tego należy podnoszony przez Organ fakt wykonywania pracy zawodowej poza granicami Polski przez stronę w roku 2023, który obala tezę skarżącego o pełnym wykluczeniu go z rynku pracy. Podsumowując, granice uznania administracyjnego nie zostały w tej sprawie przekroczone, o czym dodatkowo świadczy fakt uwzględnienia i należytej oceny charakteru zobowiązań alimentacyjnych ciążących na rodzicach względem dzieci a także uwzględnieniu roli organów administracji, które działając w imieniu państwa nie mogą pochopnie umarzać należności publicznoprawnych, zwłaszcza gdy sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec poprawie, co drogą przekonującej argumentacji w pełni wykazano w wydanych rozstrzygnięciach. Nie ulega też wątpliwości, że należycie zgromadzony i oceniony materiał dowodowy, posłużył organom obu instancji do rozważenia argumentów dotyczących umorzenia należności jak również rozłożenia tych należności na raty. Zatem, Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych – art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki. Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. Natomiast o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu z urzędu w kwocie 590 zł (480 zł i 110 zł - tytułem 23% podatku VAT), zadecydowano na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763).