IV SA/Wr 453/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), , Protokolant: referent Aleksandra Bartczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 maja 2025 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 lipca 2024 r. nr 010070/680/2996552/2022 (Postępowanie: 323835623) w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2022/2023 I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej A. L. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. A. L. złożyła w dniu 19 marca 2022 r. wniosek o świadczenie wychowawcze 500+ na córkę A. P. na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin pismem z dnia 24 marca 2022 r. poinformował wnioskodawczynię o przyznaniu świadczenia wychowawczego na córkę na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. W piśmie tym zawarto informację o obowiązku zawiadomienia ZUS w terminie 7 dni o zmianach w informacjach, które zostały przekazane we wniosku lub dokumentach. W związku ze złożonym w dniu 6 lutego 2024 r. wnioskiem M. P. (ojca A. P.) o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę A. P. na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. oraz dołączonym do tego wniosku skanem wyroku rozwodowego z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt XIII RC 1507/22, wznowiono postępowanie w sprawie przyznanego świadczenia wychowawczego na A. P. na okres od od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. oraz wezwano wnioskodawczynię do przedłożenia dokumentów potwierdzających sprawowanie wyłącznej bądź naprzemiennej opieki nad dzieckiem. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła wyrok rozwodowy wraz z informacją o jego uprawomocnieniu się w dniu 5 styczniu 2023 r. oraz porozumienie rodzicielskie z dnia 20 listopada 2022 r. w którego § 4 pkt 1 postanowiono, że rodzice sprawują opiekę nad dziećmi naprzemiennie, w okresach tygodniowych. Po wznowieniu postępowania, decyzją z dnia 4 kwietnia 2024 r. (nr 010070/680/2996552/2022) ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin zmienił wysokość przyznanego stronie świadczenia wychowawczego na córkę A. w ten sposób, że: - ustalił wysokość tego świadczenia w niezmienionej kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2022 r. o 31 stycznia 2023 r.; - natomiast na okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. ustalił wysokość tego świadczenia w kwocie 250 zł miesięcznie. Zmianę wysokości świadczenia wychowawczego ZUS uzasadniał powziętą informacją, że na mocy prawomocnego (od 5 stycznia 2023 r.) wyroku rozwodowego, dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. W nawiązaniu do tych ustaleń ZUS przytoczył treść art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w myśl którego - w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że w wydanej decyzji ZUS nie uwzględnił porozumienia rodzicielskiego z dnia 20 listopada 2022 r., o którym mowa w wyroku rozwodowym z dnia 28 grudnia 2022 r. W tym kontekście strona zwróciła uwagę, że porozumienie to zawiera nie tylko ustalenia w zakresie sposobu wykonywania opieki naprzemiennej nad dziećmi i ich alimentacji, ale także wskazuje ustalenia pomiędzy rodzicami dotyczące utrzymania małoletnich córek – A. i A1. P. Jak wskazała, w punkcie 4 § 3 tego porozumienia rodzice "oświadczają, iż świadczenie 500+ na każdą z córek będzie, tak jak dotychczas, przelewane na rachunek Matki, która samodzielnie będzie decydowała o sposobie wydatkowania tego świadczenia." Jak następnie argumentowała strona, po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego, zgodnie z treścią porozumienia rodzicielskiego, wystąpiła do ZUS z wnioskiem o świadczenie wychowawcze. Dodała, że ojciec dziecka został poinformowany o fakcie złożenia tego wniosku i nie wnosił sprzeciwu. Zaznaczyła, że Sąd nie poinformował stron postępowania o sposobie rozstrzygnięcia wypłaty świadczeń z ZUS, dlatego wniosek o świadczenie wychowawcze na córkę A. został złożony jedynie przez matkę, po uprzedni ustaleniu tej kwestii z ojcem dziecka (dzieci). Końcowo dodała, że występując w 2024 r. z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na córkę A., ojciec dziecka działał jako osoba nieuprawniona albowiem w świetle postanowień w/w porozumienia to matka jest osobą uprawnioną do pobierania tego świadczenia. Prezes ZUS decyzją z dnia 11 lipca 2024 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 4 kwietnia 2024 r. wydaną w sprawie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego przyznanego stronie na córkę A. na okres świadczeniowy 2022/2023 r. Organ drugiej instancji nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji z dnia 4 kwietnia 2024 r. wskazując, że na na mocy wyroku rozwodowego z dnia 28 kwietnia 2022 r., który uprawomocnił się z dniem 5 stycznia 2023 r., dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. Zaznaczył przy tym, że ZUS przy rozpatrywaniu wniosku o świadczenia zobowiązany jest uwzględnić treść wyroku sądowego. Wskazał, że na dziecko pozostające pod opieką naprzemienną obojga rodziców, rodzice otrzymują świadczenie wychowawcze w sumarycznej wysokości 500 zł, jeżeli rodzice zgłoszą dwa oddzielne wniosku, tj. każdy z rodziców we własnym imieniu. W takim wypadku ZUS po rozpatrzeniu wniosków przyznaje każdemu z rodziców świadczenie w wysokości 250 zł, co w sumie daje 500 zł na dziecko. Wyjaśnił, że zgodnie z przepisami, prawo do świadczenia przysługuje rodzicowi określonemu w postanowieniu sądowym od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym sąd odpowiednio wydał orzeczenie albo orzeczenie uprawomocniło się (tj. od 1 lutego 2023 r.). W skardze od tej decyzji wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie art. 5 ust. 2a w zw. z art. 28 ust. 1 i art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące nieuprawnioną zmianą wysokości świadczenia wychowawczego. Wniosła o uchylenie decyzji Prezesa ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, a w przypadku ustanowienia pełnomocnika - również o zasadzenie kosztów związanych z reprezentacją pełnomocnika. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS Sąd stwierdził, że skarga wniesiona na tę decyzję zasługuje na uwzględnienie. Postawę prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810, dalej p.p.w.d.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Stosownie do art. 5 ust. 2a p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Natomiast zgodnie z art. 20 ust. 1 p.p.w.d. w przypadku zmiany informacji przekazanych we wniosku lub w dołączonych do niego załącznikach osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do powiadomienia o tym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na swoim profilu informacyjnym w terminie 7 dni od dnia wystąpienia tych zmian. Jak w każdej sprawie rozstrzyganej przez sąd istotne są ustalenia faktyczne (które determinują kierunek wykładni przepisów prawa materialnego). Te zaś (ustalenia faktyczne) w zakresie istotnym z punktu widzenia przeprowadzenia oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji przedstawiają się następująco: W dniu 19 marca 2022 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o świadczenie wychowawcze 500+ na córkę A. P. na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. W piśmie z dnia 24 marca 2022 r. ZUS Centrum Obsługi Świadczeń poinformował wnioskodawczynię o przyznaniu świadczenia wychowawczego na córkę na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Przyznane świadczenie wychowawcze zostało wypłacone stronie w pełnej wysokości (tj. w kwocie 500 zł) na cały okres świadczeniowy, tj. na każdy miesiąc licząc od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział XIII Cywilny Rodzinny (sygn. akt XIII RC 1507/22) rozwiązał małżeństwo skarżącej z M. P. (ojcem A.) przez rozwód i orzekł (w punkcie II wyroku), że rodzice dziecka będą naprzemiennie sprawować pieczę nad małoletnimi dziećmi (A. i A1.) w sposób ustalony w porozumieniu rodzicielskim zawartym przez strony w dniu 20 listopada 2022 r. Co równie ważne, wyrok ten uprawomocnił się w dniu 5 stycznia 2023 r. Z kolei w dniu 6 lutego 2024 r. do ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin wpłynął wniosek M. P. (ojca A. P.) o przyznanie mu prawa do świadczenia wychowawczego na córkę A. P. na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Dopiero na etapie wystąpienia z tym wnioskiem organ powziął informację o zapadłym w dniu 28 grudnia 2022 r. wyroku rozwodowym skarżącej i M. P. oraz o orzeczonej w tym wyroku opiece naprzemiennej obojga rodziców. Powyższe skutkowało wznowieniem wobec skarżącej postępowania w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na córkę A. oraz wydaniem decyzji o zmianie wysokości przyznanego wcześniej świadczenia wychowawczego za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. (z kwoty 500 zł do kwoty 250 zł miesięcznie). W świetle przytoczonych faktów istotne są dwa spostrzeżenia, które trafnie akcentował również pełnomocnik skarżącej na rozprawie w dniu 7 maja 2025 r. Po pierwsze, o wiążącej opiece naprzemiennej (byłych) małżonków można mówić dopiero od chwili uprawomocnienia się wyroku rozwodowego z dnia 28 grudnia 2022 r. Fakt ten nastąpił natomiast dopiero w dniu 5 stycznia 2023 r. W konsekwencji należało przyjąć, że świadczenie wychowawcze jakie zostało wypłacone stronie na córkę A. na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. bez wątpienia obejmowało okres kiedy to skarżąca była uprawniona do pobierania świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości, wynoszącej wówczas 500 zł miesięcznie. Co zresztą trzeba w tym miejscu wyraźnie podkreślić, prawa skarżącej do pobierania świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. nie kwestionowały również i orzekające w sprawie organy, albowiem orzeczona zmiana wysokości świadczenia dotyczyła okresu obejmującego miesiące - od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. Po drugie, wniosek M. P. jaki wpłynął do ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w dniu 6 lutego 2024 r. dotyczył przyznania mu prawa do świadczenia wychowawczego na córkę A. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Powyższa uwaga oznacza, że wniosek ojca dzieci o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego nie pokrywał się z okresem w stosunku do którego nastąpiła zmiana wysokości świadczenia wychowawczego. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że zmiana wysokości świadczenia wychowawczego na córkę A. z przyznanej początkowo stronie kwoty 500 zł miesięcznie na kwotę 250 zł miesięcznie dotyczyła okresu od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. Innymi słowy, wniosek byłego męża skarżącej a ojca dzieci (A. i A1.) dotyczył prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres świadczeniowy, następujący po tym, na jaki skarżącej zostało przyznane świadczenie wychowawcze. Kwestia wydatkowania przyznanego stronie świadczenia wychowawczego na córkę A. w całości na potrzeby tego dziecka jest w sprawie bezsporna i nie została podważona w zaskarżonej decyzji. W świetle tych faktów stwierdzić trzeba, że jakkolwiek strona nie poinformowała organu o zmianie swojej sytuacji rodzinnej to pozbawienie skarżącej w tym stanie faktycznym połowy świadczenia wychowawczego za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. jest w istocie pozbawieniem połowy świadczenia wychowawczego samego dziecka, które w zamyśle ustawodawcy jest przecież beneficjentem tego świadczenia. Ojciec dziecka nie wnioskował bowiem o przyznanie mu świadczenia wychowawczego na okres pokrywający się z wnioskiem złożonym przez skarżącą, a nawet gdyby taki wniosek złożył domagając się przyznania mu świadczenia wychowawczego wstecz to wniosek taki nie mógłby zostać uwzględniony. Nawiązując do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 768/23 powtórzyć wypada w tym miejscu powtórzyć, że jakkolwiek "technicznie" wnioskodawcą oraz stroną postępowania administracyjnego są osoby wymienione w art. 4 ust. 2 pkt 1-4 p.p.w.d., to faktycznie uprawnionym do tego świadczenia wychowawczego oraz jego beneficjentem jest dziecko" (por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) z dnia 15 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2342/22). Intencją ustawodawcy było bowiem powiązanie tej formy pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci (tak np. NSA w wyroku z dnia 29 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 293/22). Należy dostrzec, że stosownie do art. 4 ust. 1 p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Celem tej regulacji ustawowej jest zatem udzielenie przez państwo pomocy rodzicom czy też opiekunom w wychowaniu dzieci. W orzecznictwie sądowym trafnie zwraca się uwagę, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. Rodzic czy opiekun jest tylko formalnym odbiorcą tego świadczenia. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują. W opinii Sądu, stanowisko organu prezentowane w sprawie a zakładające że w sytuacji istnienia opieki naprzemiennej oraz złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze na określony okres świadczeniowy tylko przez jednego rodzica świadczenie wychowawcze na dziecko powinno zostać przyznane temu rodzicowi (osobie występującej z wnioskiem) ale tylko w połowie wysokości świadczenia jest sprzeczne z celem w/w regulacji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 505/24). W stanie faktycznym sprawy nie było kwestionowane, że skarżąca w spornym okresie sprawowała opiekę na dzieckiem a środki wypłacone jej tytułem świadczenia wychowawczego 500+ na córkę A. zostały w całości wydatkowane na potrzeby tego dziecka. Zaakceptowanie stanowiska organu prezentowanego w sprawie prowadziłoby w rezultacie do pokrzywdzenia małoletniej, albowiem ojciec dziecka nie mógłby złożyć wniosku o świadczenie wychowawcze na w/w córkę za okres wstecz, tj. za miesiące od lutego 2023 r. do maja 2023 r. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, zastosowanie literalnej wykładni art. 5 ust. 2a w/w ustawy narusza zatem konstytucyjne zasady uwzględniania dobra rodziny (art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP) oraz ochrony praw dziecka (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Uzupełniając dotychczasowe rozważania należy odnotować, że Sąd podziela argumentację dotyczącą skutków zawartego przez małżonków (byłych małżonków) porozumienia rodzicielskiego przedstawioną w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia z dnia 2 kwietnia 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 457/24 i IV SA/Wr 458/24, wydanych na skutek skarg jakie skarżąca wniosła na decyzje Prezesa ZUS dotyczące zmiany wysokości świadczenia wychowaczego przyznanego jej na inny okres świadczeniowy. Kierując się zaprezentowana regulacją Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. uchylił decyzję Prezesa ZUS oraz decyzję organu pierwszej instancji, o czym Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania (punkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.