II SA/Bk 735/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 maja 2025 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 27 września 2024 r. nr B.RPU.533.7.2024.MB w przedmiocie obowiązku odtworzenia rowu odprowadzającego wodę 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Ostrołęce Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 10 maja 2024 roku numer 37/2024; 2. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz skarżącego M. O. kwotę 300,00 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I. Zaskarżoną decyzją z 27 września 2024 r. nr B.RPU.533.7.2024.MB Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w Białymstoku (dalej: Dyrektor RZGW) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w Ostrołęce (dalej: Dyrektor ZZ) z 10 maja 2024 r. nr 37/2024, nakazującą M. O. odtworzenie rowu odprowadzającego wodę zlokalizowanego na działce nr [...] obręb [...], gmina Kadzidło. Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. II. Wnioskiem z 27 marca 2014 r. A. D. zwrócił się do Wójta Gminy Kadzidło o nakazanie właścicielom działek nr [...] i nr [...] w miejscowości [...] przywrócenia poprzedniego stanu rowu, na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz.U. 2012 r., poz. 145 ze zm., dalej: p.w. z 2001 r.). Wskazał, że rów jest niedrożny i zalewa sąsiednie grunty oraz drogi. Po ustaleniu, że wniosek dotyczy działki nr [...] stanowiącej własność T. i S. O. oraz działki nr [...] stanowiącej własność W. i W. O., a także po przeprowadzeniu 2 kwietnia 2014 r. oględzin – Wójt odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Postanowienie odmowne zostało uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce i przeprowadzono postępowanie administracyjne w kierunku naruszenia stosunków wodnych (art. 29 p.w. z 2001 r.). Przesłuchano świadków i strony (w dniach 1 września 2014 r., 27 listopada 2014 r., 23 grudnia 2014 r.), przeprowadzono ponownie oględziny 10 grudnia 2014 r., włączono do akt postępowania wyrysy i kopie map ewidencyjnych z 1986 r. a także wypisy z ewidencji gruntów. Następnie Wójt decyzją z 18 lutego 2015 r. umorzył postępowanie nie stwierdzając naruszenia stosunków wodnych. Decyzja została uchylona przez SKO w Ostrołęce, które zaleciło rozważenie przesłanek prowadzenia postępowania z art. 29 p.w. z 2001 r. Ponownie prowadząc postępowanie, również na podstawie art. 29 p.w. z 2001 r., Wójt włączył do akt sprawy m.in. informacje wraz z mapami uzyskane od Starosty Ostrołęckiego (pismo z 21 sierpnia 2015 r.) oraz od Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Ostrołęce (pismo z 26 sierpnia 2015 r.), a także oświadczenie Kierownika Środowiskowego Domu Samopomocy z 27 maja 2015 r. o wielokrotnym zalewaniu drogi do tej placówki (k. 112, 115 i 121 tom I akt adm.). Następnie decyzją z 1 grudnia 2015 r. Wójt ponownie umorzył postępowanie nie stwierdzając przesłanek do ustalenia naruszenia stosunków wodnych. SKO w Ostrołęce decyzją z 20 stycznia 2016 r. uchyliło tę decyzję i odmówiło nakazania właścicielom działki nr [...]oraz działki nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego celem zapobieżenia szkodom na działce nr [...]. Po wydaniu ww. decyzji odwoławczej do akt sprawy włączono: (-) zaświadczenie Starosty Ostrołęckiego z 4 lutego 2016 r. o figurowaniu w ewidencji gruntów z 19[...] r. rowu nr [...], który w 1984 r. został włączony do powierzchni działek w wyniku odnowienia operatu ewidencji gruntów oraz oświadczenie 27 mieszkańców wsi o tym, że rów przebiegał na działkach nr [...] i [...] łącząc się z obecnie istniejącym rowem [...]. Skarga wniesiona do sądu administracyjnego przez A. D. została uwzględniona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z 21 czerwca 2016 r. w sprawie IV SA/Wa 798/16 uchylił decyzję SKO i decyzję Wójta. Zdaniem sądu nie doszło do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Mimo że ustalono, iż na działkach nr [...]-[...] przebiegał rów o szerokości 3 m, nie wyjaśniono jaką rolę pełnił i czy jego zasypanie na działkach nr [...] i nr [...] ma wpływ na zmianę stosunków wodnych powodując zalewanie gruntów sąsiednich i drogi. Sąd zalecił dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność "czy w istocie doszło do zasypania istniejącego rowu i czy spowodowało to zmianę stanu wody na gruntach sąsiednich, w tym na gruntach skarżącego, jak i na drodze". Po zwrocie przez sąd akt organom – Wójt Gminy Kadzidło w piśmie z 15 listopada 2016 r. przekazał sprawę Staroście Ostrołęckiemu jako sprawę o utrzymanie urządzenia wodnego w należytym stanie. III. 1. W wyniku tego przekazania zawiadomieniem z 5 grudnia 2016 r. Starosta Ostrołęcki powiadomił strony o wszczęciu - na podstawie art. 64b p.w. z 2001 r. - postępowania o utrzymanie w należytym stanie urządzenia wodnego na działkach nr [...] i [...] w miejscowości [...], gmina Kadzidło. W postępowaniu przeprowadzono 13 grudnia 2016 r. oględziny oraz włączono do akt zaświadczenie Starosty z 28 grudnia 2016 r. wykazujące, że w rejestrze ewidencji gruntów wsi [...] założonym w 19[...] r. w jednostce rejestrowej nr 3 figuruje rów o nr ewidencyjnym [...], zaś jako podmiot: Inspektorat Melioracji Wodnych Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Narodowej w Ostrołęce; ciek wodny włączono do powierzchni działek na podstawie operatu geodezyjnego nr [...] z 4 listopada 1984 r., który sporządzono przy odnowieniu ewidencji gruntów; część tego rowu została całkowicie zlikwidowana i nie ma go na działce nr [...] (poprzednio nr [...] i nr [...]) oraz nr [...] (poprzednio nr [...] i nr [...]). 2. Następnie Starosta, dwiema decyzjami z 29 grudnia 2016 r., wydanymi na podstawie art. 64b p.w. z 2001 r., zobowiązał: (-) W.i W. O. do przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, tj. rowu na działce nr [...], przez jego odmulenie i udrożnienie w terminie do 31 marca 2017 r.; (-) T. i S. O. do przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, tj. rowu na działce nr [...], przez jego odmulenie i udrożnienie w terminie do 31 marca 2017 r. W ocenie Starosty rów na obu działkach istniał oraz posiadał ujście do rowu [...] (stanowiącego urządzenie melioracji wodnych szczegółowych), co potwierdza mapa z ewidencji gruntów z lat [...]-tych XX w. oraz ślady tego rowu stwierdzone na gruncie. Rów na działce nr [...] jest zniszczony i nie spełnia swojej funkcji, a na działce nr [...]praktycznie nie istnieje. Wobec tego naturalny przepływ wody został utrudniony, w rejonie przebiegu rowu powstają rozlewiska. Świadczy to o nienależytym utrzymaniu rowu. T. i S. O. nie wnieśli odwołania, decyzja ich dotycząca stała się ostateczna i prawomocna. Odwołanie złożyli W. i W. O. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie decyzją z 14 marca 2017 r. uchylił decyzję Starosty wydaną w stosunku do tych odwołujących się i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia w pierwszej instancji. Wskazał, że obowiązek zachowania określonych parametrów rowu powinien być wyrażony precyzyjnie, tak aby zobowiązany miał jednoznaczne wskazania co do sposobu oraz technik restytucji uszkodzonego urządzenia wodnego. 3. Po raz drugi prowadząc postępowanie decyzją z 17 maja 2017 r. Starosta ponownie zobowiązał W. i W. O., na podstawie art. 64b p.w. z 2001 r., do przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego na działce nr [...]w miejscowości [...], przez odmulenie i udrożnienie rowu do 15 czerwca 2017 r. Odwołanie wnieśli W. i W. O. Organ odwoławczy zwrócił się do Starosty o przeprowadzenie, w trybie art. 136 k.p.a., dodatkowego postępowania wyjaśniającego, w wyniku którego otrzymał zdjęcia z wizji lokalnej (5 sztuk) oraz mapy ewidencyjne (5 sztuk). Po upływie ponad trzech lat, Prezes Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (organ powstały w wyniku wejścia w życie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. 2018, poz. 710 ze zm.; dalej: p.w. z 2017 r.) – decyzją z 23 października 2020r. uchylił decyzję Starosty z 17 maja 2017 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wskazał na art. 64b p.w. z 2001 r. i wywiódł, że decyzja na tej podstawie nie może być wydana w stosunku do urządzenia wodnego istniejącego nielegalnie, a zatem należy dokładnie ustalić stan faktyczny, w tym okoliczności powstania i funkcjonowania rowu, ocenić zeznania świadków, które pozostają ze sobą w sprzeczności, ustalić czego dotyczy znajdująca się w aktach dokumentacja fotograficzna oraz wskazać jednoznacznie, na podstawie jakich dowodów czynione są ustalenia. Zwrócił też uwagę, że z treści decyzji powinny wynikać parametry, do których należy ewentualnie przywrócić rów. 4. W po raz trzeci prowadzonym postępowaniu, w którym na skutek zmian legislacyjnych organem właściwym w pierwszej instancji stał się Dyrektor ZZ, przeprowadzono oględziny na działce nr [...](protokół nie jest datowany). Następnie decyzją z 15 lutego 2021 r. Dyrektor ZZ umorzył postępowanie administracyjne w sprawie oceniając, że z uwagi na nieustalenie istnienia rowu na działce nr [...], a także brak śladów wskazujących na jego istnienie w przeszłości i niefigurowanie rowu w ewidencji melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów prowadzonej na podstawie art. 196 p.w. z 2017 r. - nie ma podstaw nakazywać odtworzenie urządzenia, które nie istnieje. Decyzją z 1 kwietnia 2021 r. Dyrektor RZGW uchylił powyższą decyzję z przyczyn formalnych. Zwrócił uwagę, że aby skorzystać z dyspozycji art. 191 ust. 1 p.w. z 2017 r. należy uprzednio ustalić występowanie urządzenia wodnego, właściciela tego urządzenia oraz nienależyte utrzymywanie urządzenia. 5. W po raz czwarty prowadzonym postępowaniu Dyrektor ZZ m.in.: - przeprowadził dwukrotnie oględziny: 23 kwietnia 2021 r. i 11 maja 2021 r.; - uzyskał ponownie ze Starostwa informację (z 21 maja 2021 r.), iż usunięcie rowu nr [...] z ewidencji gruntów obrazującej stan na działce nr [...]było wynikiem odnowienia operatu ewidencji gruntów w latach 80-tych; jednym z etapów odnowienia był wywiad przeprowadzony w terenie w 1982 r., zaś wyniki kontroli odzwierciedlono w szkicu polowym, na który naniesiono wszystkie zmiany użytków. Ze szkicu polowego wynika, że przez działkę nr [...]nie przebiegał rów melioracyjny nr [...]. Wówczas też rowy melioracyjne włączono do powierzchni działek. Decyzją z 18 czerwca 2021 r. Dyrektor ZZ ponownie umorzył, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne w sprawie przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, tj. rowu odprowadzającego wodę, zlokalizowanego na działce nr [...]w miejscowości [...]. Zdaniem tego organu na terenie działki nr [...]nie ma rowu nr [...], ani jego śladu. Rów został usunięty z ewidencji gruntów oraz włączony do powierzchni działki, co uzasadnia ustalenie o bezprzedmiotowości postępowania. W toku postępowania odwoławczego zainicjowanego odwołaniem A. D., Dyrektor RZGW pozyskał do akt operat z odnowienia ewidencji gruntów przyjęty do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego w dniu 4 listopada 1984 r. Decyzją z 25 sierpnia 2021 r. Dyrektor RZGW utrzymał w mocy ww. decyzję, podzielając ustalenia organu pierwszej instancji. Powołując się na pozyskaną dokumentację wskazał, że w chwili wykonywania pomiarów nie stwierdzono urządzenia melioracyjnego w terenie. Dokumentacja ta stanowiła podstawę do usunięcia rowu z ewidencji gruntów. Tym samym w sprawie nie zaistniały przesłanki z art. 191 ust. 1 p.w. z 2017 r. 6. Skargę na powyższą decyzję złożył do sądu administracyjnego A. D. Wyrokiem z 30 listopada 2021 r. w sprawie II SA/Bk 755/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zarówno decyzję Dyrektora RZGW z 25 sierpnia 2021 r., jak i decyzję Dyrektora ZZ z 18 czerwca 2021 r. Sąd sformułował ocenę dotyczącą stanu prawnego oraz stanu faktycznego sprawy. Wynika z niej, że: (-) z uwagi na wszczęcie postępowania przed wejściem w życie ustawy p.w. z 2017 r. – powinno się ono toczyć na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. art. 64b p.w. z 2001 r. (zgodnie z art. 545 ust. 4 p.w. z 2017 r.); (-) sąd dokonał wykładni art. 64b p.w. z 2011 r. wskazując na cztery przesłanki jego zastosowania (1. występowanie urządzenia wodnego; 2. ustalenie właściciela urządzenia; 3. wykazanie, że doszło do nienależytego utrzymania urządzenia; 4. stwierdzenie, że jego nienależyte utrzymanie spowodowało zmianę funkcji urządzenia lub doprowadziło do szkodliwego oddziaływania na grunty); (-) wskazał, że sporny rów na działce nr [...]stanowi urządzenie wodne, które istniało na gruncie w 19[...] r., wówczas rów posiadał szerokość 3 m i oznaczony był nr [...], "rozpoczynał swój bieg na działce o obecnym nr [...], następnie przebiegał w kierunku południowo-wschodnim przez działki sąsiednie, w tym przez działkę skarżącego i przez działkę nr [...], zaś na końcowym odcinku przez sąsiadującą z nią działką nr [...] i następnie wzdłuż jej granicy, znajdował ujście do rowu [...]"; w ocenie sądu "Rów został usunięty z ewidencji gruntów w 1984 r., na podstawie dokumentacji sporządzonej w 1982 r. na potrzeby odnowienia operatu ewidencji gruntów dla jednostki ewidencyjnej wsi [...]"; ustalono wówczas, w oparciu o wywiad w terenie z sierpnia 1982 r., że rów faktycznie kończył bieg przy granicy działek nr [...] i [...](dalszy odcinek rowu, tj. biegnący przez działki nr [...]i [...] i następnie wzdłuż granicy działki nr [...], przekreślono na szkicu polowym kolorem czerwonym), a zatem w trakcie prac terenowych przeprowadzonych w sierpniu 1982 r. nie stwierdzono na obecnej działce nr [...]istnienia tego rowu, czego skutkiem było włączenie gruntu pod rowem do powierzchni działki powstałej w wyniku odnowienia operatu; sąd wskazał materiał dowodowy w postaci map, zaświadczeń Starosty oraz fotografii i dokumentów z odnowienia operatu ewidencji gruntów z lat 1982-1983; (-) odnośnie stanu aktualnego sąd wskazał, że podczas żadnej z wizji lokalnych przeprowadzonych w dniach 13 grudnia 2016 r., 23 kwietnia 2021 r. i z 11 maja 2021 r. nie stwierdzono istnienia rowu na działce nr [...], natomiast z fotografii nr 8 załączonej do skargi wynika, że w miejscu, gdzie prawdopodobnie przebiegał rów na tej działce, stagnuje woda. Dokonując oceny powyższych okoliczności prawnych i faktycznych sąd w sprawie II SA/Bk 755/21 wywiódł, że orzekając o bezprzedmiotowości postępowania organy oparły się na ustaleniu o usunięciu rowu z ewidencji w 1984 r. i nieistnieniu go aktualnie w terenie, przy braku kwestionowania, że istniał on wcześniej na działce nr [...]. Nie ustaliły jednak chwili oraz okoliczności likwidacji rowu, które są przesądzające dla istnienia przedmiotu postępowania. Likwidacja (rozbiórka) urządzenia wodnego wymagała bowiem uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, od której to zasady, zarówno p.w. z 2001 r., jak i poprzednie ustawy regulujące materię prawa wodnego, przewidywały wyjątki. Dlatego, zdaniem sądu, organy powinny: (-) określić choćby przybliżony czas prac rozbiórkowych, aby móc stwierdzić, która z ustaw wodnoprawnych obowiązywała w chwili likwidacji rowu (zwrócił uwagę na zapis kopii mapy ewidencyjnej załączonej do pisma Starosty z 14 czerwca 2021r., w którym wskazano, że: "Mapa niniejsza uwzględnia wyniki prac geodezyjnych dla uregulowania własności gospodarstw rolnych w 1974 r.", co może oznaczać, że mapa ta uwzględnia stan na gruncie w 1974 r. Skoro zatem na mapie tej oznaczono sporny odcinek rowu jako istniejący, to do jego likwidacji mogło dojść między 1974 r. a 1982 r. - a więc pod rządami p.w. z 1974 r.); (-) ustalić, czy rozbiórka wymagała zgody wodnoprawnej, po uprzednim dokonaniu prawidłowej kwalifikacji rowu ewentualnie jako urządzenia melioracji wodnej szczegółowej. Sąd bowiem wskazał, że ustalenie o braku konieczności uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na likwidację rowu pozwoliłoby na umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego z uwagi na brak przedmiotu decyzji restytucyjnej, z tym że o tym, czy była konieczna ww. zgoda nie może przesądzać wykreślenie rowu z ewidencji w 1984 r., bowiem zapisy ewidencji mają charakter deklaratoryjny i nie tworzą stanu prawnego. Dalej sąd wskazał, że jeśliby się okazało, że rozbiórka spornego odcinka rowu wymagała zgody wodnoprawnej, której nie uzyskano, faktyczną likwidację rowu należałoby zakwalifikować jako przejaw nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego (jak wyjaśnił, dochodzi do tego na skutek wszelkich czynności, których końcowym efektem nie jest zachowanie funkcji danego urządzenia wodnego). Końcowo sąd podkreślił, że sama tylko okoliczność likwidacji rowu na gruncie przed 1982 r., która skutkowała jego wykreśleniem z ewidencji w 1984 r., nie świadczy o tym, że nie istnieje urządzenie wodne podlegające restytucji; (-) wszechstronnie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, bowiem m.in. nie pozyskano kompletnej dokumentacji pozostającej w zasobach Starosty oraz w zasobach organów właściwych, na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat, do prowadzenia ewidencji melioracyjnej; przekazany skan operatu z odnowienia ewidencji gruntów wsi [...] nie zawiera protokołów z zebrania po zakończeniu prac polowych w 1982 r.; (-) dokonać oceny zeznań przesłuchanych świadków, ewentualnie ponownie ich przesłuchać na okoliczność niewyjaśnionych kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy; (-) rozważyć zasadność oraz celowość zasięgnięcia opinii biegłego w przypadku powzięcia istotnych wątpliwości wymagających wiadomości specjalnych; (-) mieć na względzie obowiązek należytego prowadzenia akt; (-) sformułować uzasadnienie wydanej decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. IV. 1. Po raz kolejny (piąty) prowadząc postępowanie Dyrektor ZZ: - zawiadomieniem z 23 sierpnia 2022 r. poinformował strony postępowania o jego wszczęciu w odniesieniu również do działek nr [...], [...] – wobec wpływu wniosku z 10 marca 2022 r. pochodzącego od siedmiu osób, o przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego – rowu na działce nr [...] należącej do M. O. i wzdłuż jej granicy; jako podstawę wszczęcia postępowania wskazano "art. 64b p.w. z 2001 r. (vide art. 191 p.w. z 2017 r.)"; - w pismach z 7 kwietnia 2022 r. wystąpił do Starosty Ostrołęckiego o wszelkie skany i załączniki dotyczące spornej kwestii w odniesieniu do działki nr [...]oraz do Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii o fotogrametryczne zdjęcia działek nr [...]i [...] z lat 19[...]-1980; - w dniach 7 października 2022 r. i 18 października 2022 r. przesłuchał kilkunastu świadków na okoliczność istnienia, przebiegu i likwidacji rowu na działkach nr [...], [...], [...]; - w dniu 3 listopada 2022 r. przeprowadził wizję lokalną; - w dniach 15 listopada 2022 r. i 11 stycznia 2023 r. wystąpił do Starosty Ostrołęckiego o udostępnienie dokumentacji geodezyjnej z uregulowania własności gospodarstw rolnych oraz o wskazanie w jakiej dacie nastąpiło wykreślenie urządzenia wodnego na ww. czterech działkach oraz czy wydano pozwolenie wodnoprawne na rozbiórkę tego urządzenia (uzyskał odpowiedź zwrotną w piśmie z 27 stycznia 2023 r. oraz z 2 lutego 2023 r., że do wykreślenia rowu z ewidencji gruntów doszło po odnowieniu operatu ewidencji gruntów przyjętego do zasobu 4 listopada 1984 r., a Starostwo nie posiada pozwolenia wodnoprawnego na likwidację tego urządzenia wodnego); - włączył do akt sprawy dokumenty przedkładane przez strony postępowania, tj. pisma właścicieli działek nr [...], [...], wnioski dowodowe i zdjęcia. 2. Czterema decyzjami z 28 lutego 2023 r. Dyrektor ZZ, orzekając na podstawie art. 64b p.w. z 2001 r. (wskazując też art. 191 p.w. z 2017 r.), nakazał właścicielom działek nr [...] W. i W. O., nr [...] M. O., nr 80 A. T. i nr [...] D. i J. P. – odtworzenie rowu na ich działkach. Zdaniem tego organu rów istniał jeszcze w roku 1974 jako rów rolniczy. Zalegalizowała jego istnienie regulacja art. 133 ustawy p.w. z 1974 r., jednak jego likwidacja wymagała zgody wodnoprawnej, której nie odnaleziono. Rów wykreślono z ewidencji gruntów z uwagi na jego nieistnienie w terenie na początku lat 80-tych (operat odnowienia ewidencji gruntów). Oznacza to, że rów istniał, został zlikwidowany i w chwili obecnej nie istnieje a nie wykazano, że likwidacja nastąpiła na podstawie pozwolenia wodnoprawnego. Dlatego należy rów odtworzyć. Do Dyrektora RZGW wpłynęły cztery odwołania – złożone przez właścicieli działek, którzy byli adresatami decyzji pierwszoinstancyjnych. Czterema decyzjami kasacyjnymi z 3 lipca 2023 r. Dyrektor RZGW uchylił wszystkie decyzje pierwszoinstancyjne i przekazał sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem organu odwoławczego przeprowadzone postępowanie wyjaśniające jest nadal niewyczerpujące, bowiem: (-) nie pozyskano kompletnej dokumentacji z zasobów Starosty oraz organów właściwych na przestrzeni kilkudziesięciu lat odnośnie prowadzenia ewidencji melioracji wodnych; (-) nie pozyskano kompletnego materiału z operatu odnowienia ewidencji gruntów, np. protokołów z zebrań po zakończeniu prac polowych; (-) nie rozważono dopuszczenia dowodu z opinii biegłego; (-) nie rozważono, że zasadniczą funkcją urządzeń wodnych jest kształtowanie zasobów wodnych przez regulację stosunków wodnych w celu polepszenia jakości gleby. V. 1. W po raz kolejny (szósty) prowadzonym postępowaniu: - w miejsce zmarłej strony postępowania W. O. wstąpili jej spadkobiercy Ł. O., M. W., M. K. oraz P. O. – dzieci zmarłej i W. O., obecnie współwłaściciele działki nr [...]; - strony postępowania składały do akt wnioski dowodowe, w tym W. O.(pismo z 21 sierpnia 2023 r.), przy którym dołączył mapy lotnicze pozyskane z Głównego Urzędu Geodezji I Kartografii z lat 1959-2022; M. O.(pismo z 17 grudnia 2023 r.), przy którym dołączył płytkę CD ze zdjęciami oraz wydrukowane zdjęcia, zwracając uwagę na zdjęcia z lat 1959 i 1972; - dwukrotnie przeprowadzono wizję lokalną: 10 stycznia 2024 r. oraz 9 kwietnia 2024 r. (podczas tej drugiej wizji dokonano sprawdzenia spornego rowu począwszy od działki nr [...] do działki nr [...], ustalono że na niektórych działkach rów istnieje i jest oczyszczony (w różnym stopniu), na innych nie istnieje i brak jego śladu, w tym taka sytuacja ma miejsce począwszy od działki nr [...]); - włączono do akt sprawy pisma i wnioski A. D. z 9 lutego 2024 r. i z 15 kwietnia 2024 r. 2. W tych okolicznościach Dyrektor ZZ wydał 10 maja 2024 r. pięć identycznych decyzji administracyjnych w stosunku do właścicieli działek nr [...], [...], [...] położonych w miejscowości [...] gmina Kadzidło. Piąta decyzja dotyczy działki nr [...], bowiem w międzyczasie, na skutek wniosku A. D. z 2021 r., zostało także wszczęte postępowanie o przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego na działce nr [...]. Jedną z tych pięciu decyzji jest decyzja nr 37/2024 z 10 maja 2024 r., którą - na podstawie art. 64b p.w. z 2001 r. w związku z art. 545 ust. 4 p.w. z 2017 r.: I. nakazano M. O. - odtworzenie rowu odprowadzającego wodę zlokalizowanego na działce nr [...] obręb [...], gmina Kadzidło, przyjmując parametry koryta cieku powyżej i poniżej przewidzianego do odtworzenia urządzenia wodnego tj. rowu odprowadzającego wodę; II. zobowiązano do: a) uporządkowania terenu po zakończeniu robót, b) pisemnego powiadomienia Dyrektora Zarządu Zlewni w Ostrołęce o zakończeniu ww. robót; III. ustalono termin wykonania obowiązku - niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie trzech miesięcy od uprawomocnienia się decyzji; IV. zobowiązano do należytego utrzymywania urządzenia wodnego tj. rowu odprowadzającego wodę do rowu melioracyjnego [...]. Organ pierwszej instancji opisał na kilkunastu stronach dotychczasowy przebieg postępowania zwracając uwagę na wyniki kolejnych wizji lokalnych oraz dołączane do akt sprawy mapy, a także wskazał na związanie oceną prawną sformułowaną w prawomocnym wyroku z 30 listopada 2021 r. w sprawie II SA/Bk 755/21. W jego ocenie zgromadzony materiał dowodowy daje podstawy do ustalenia, że sporny rów o szerokości 3 m istniał i był śladem starego urządzenia wodnego, które występowało na mapach w latach 1972 1974 i posiadało historyczny przebieg od działki nr [...], dalej wzdłuż działek nr [...]następnie nr [...] po skosie potem wzdłuż działki [...], kolejno prosto przez działkę [...] do 1/3 działki nr [...] potem po skosie danych działek, następnie po skosie działki nr [...], [...], [...], [...] i wzdłuż granicy działki [...], gdzie wpadało do rowu melioracyjnego [...], a więc do urządzenia melioracji wodnych. Zdaniem Dyrektora ZZ powyższe ustalenie wynika z następujących dokumentów: kopii mapki z 1974 r., [...]; operatu z odnowienia ewidencji gruntów przyjętego do zasobu 4 listopada 1984 r., od którego to momentu rów na mapie ewidencyjnej począwszy od działki nr [...] nie występuje, a także mapy ewidencyjnej z 19[...] r., pisma Starosty z 14 czerwca 2021 r. skierowanego do W. O. oraz zaświadczenia Starosty Ostrołęckiego z 28 grudnia 2016 r. Do likwidacji rowu mogło dojść między 1974 r. a 1982 r. - a więc pod rządami p.w. z 1974 r. Zdaniem organu pierwszej instancji rzeczony rów to urządzenie wodne – rów rolniczy, który nie występuje i nigdy nie występował w ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów, prowadzonej przez PGW WP Zarząd Zlewni w Ostrołęce na podstawie art. 196 ust. 1 i 2 p.w. z 2017 r. O ile na jego istnienie nie było konieczne uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego (zgodnie z art. 133 ust. 1 p.w. z 1974 r. nie było wymagane pozwolenie wodnoprawne na istniejące w dniu wejścia w życie ustawy urządzenia wodne), o tyle likwidacja spornego odcinka rowu na działce nr [...] wymagała uzyskania zgody wodnoprawnej. O taką zgodę żadna ze stron nie występowała, bowiem ani strony jej nie wykazały, ani pozwolenie nie jest w posiadaniu właściwego organu. Brak zgody wodnoprawnej na likwidację rowu na ww. działce kwalifikuje się jako przejaw nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego. Dalej organ pierwszej instancji wyjaśnił, że obowiązek należytego utrzymywania urządzeń wodnych jest regułą wynikającą z ustaw prawo wodne z 2001 r., z 1974 r. (art. 32 ust. 2 pkt 3 i art. 88), z 1962 r. - art. 57 pkt 3; z 1958 r. - art. 21 ust. 1 i 3. Obejmuje on wszelkie czynności, których końcowym efektem jest zachowanie funkcji danego urządzenia wodnego. Każde zatem zaniedbanie (nawet niecelowe) w wywiązaniu się z tego obowiązku, które doprowadziło do degradacji urządzenia wodnego, należy kwalifikować jako przejaw jego nienależytego utrzymywania. Nie ma przy tym znaczenia, czy do likwidacji rowu doszło w sposób naturalny (np. na skutek jego zarośnięcia), czy też przez jego celowe zasypanie, ani też to, czy takie działanie nastąpiło za wiedzą lub zgodą podmiotu zobowiązanego do jego należytego utrzymywania. Dyrektor ZZ zaznaczył, że w świetle art. 64b p.w. z 2001 r. bez znaczenia pozostaje, czy do zmiany funkcji urządzenia wodnego doszło na skutek zdarzeń niezależnych od podmiotu obowiązanego oraz, czy miał on o takich zdarzeniach wiedzę. Natomiast okoliczność likwidacji rowu na gruncie przed 1982 r., która skutkowała wykreśleniem z ewidencji gruntów w 1984 r., nie świadczy o tym, że nie istnieje urządzenie wodne mogące podlegać decyzji restytucyjnej, mającej na celu przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego. Zdaniem Dyrektora ZZ wobec faktu, że rów odprowadzający wodę na działce nr [...] stracił swoją funkcję i negatywnie oddziałuje na grunty sąsiednie oraz ustalono kto jest władającym danego urządzenia, należało zastosować art. 64b p.w. z 2001 r. i nakazać właścicielowi działki, przez którą rów przebiegał, przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego. W kwestii rozumienia szkodliwego oddziaływania rowu organ pierwszej instancji przytoczył poglądy piśmiennictwa. 3. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. O., który zarzucił: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj., art. 64b p.w. z 2001 r. przez: a) wadliwe ustalenie, że rów na działce nr [...] w obrębie [...] miał charakter rowu odprowadzającego wodę, podczas gdy nigdy takiej funkcji nie spełniał ani nie stanowił rowu melioracyjnego, b) niewłaściwe jego zastosowanie polegające na zobowiązaniu odwołującego do przywrócenia pierwotnej funkcji (i profilu) rowu na działce nr [...], podczas gdy profil ten nie jest znany i nie wynika z żadnej dokumentacji ani nie został określony w decyzji; 2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało wpływ na wynik postępowania, w szczególności: a) art. 6 k.p.a. przez brak działania organów zgodnie z przepisami prawa, b) art. 7 k.p.a. przez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i brak podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz prawnego, c) art. 8 k.p.a. przez złamanie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa i brak podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do wyjaśnienia stanu prawnego sprawy, d) art. 77 k.p.a. przez nieprawidłowe zebranie oraz rozpatrzenie materiału dowodowego, w szczególności niedokonanie niezbędnych analiz oraz czynności nakazanych przez prawo w toku postępowania. VI. Zaskarżoną decyzją z 27 września 2024 r. znak B.RPU.533.7.2024.MB Dyrektor RZGW utrzymał w mocy decyzję Dyrektora ZZ z 10 maja 2024 r. nr 37/2024. Organ odwoławczy wskazał czynności dowodowe przeprowadzone w pierwszej instancji i poczynione tam ustalenia, które podsumował w następujący sposób: (-) urządzenie wodne (rów odprowadzający wodę) będące przedmiotem postępowania nigdy nie występowało w ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów o której mowa w art. 196 ust. 1 p.w. z 2017 r., prowadzonej przez PGW WP Zarząd Zlewni w Ostrołęce na podstawie art. 240 ust 4 pkt 15 tej ustawy; (-) sporny rów nie stanowi urządzenia melioracji wodnych (nie służąc poprawie zdolności produkcyjnej gleby); (-) potwierdzono istnienie urządzenia wodnego (rowu odprowadzającego wodę) będącego przedmiotem postępowania na podstawie kopii mapy z 1974 r. (identyfikator ewidencyjny materiału: [...]); (-) do częściowej likwidacji/zaniku urządzenia wodnego doszło pomiędzy rokiem 1974 a 1982; (-) na podstawie art. 133 ust. 1 p.w. z 1974 r. doszło do zalegalizowania urządzeń wodnoprawnych istniejących przed wejściem w życie tej ustawy, z tym że dalsza ingerencja w te urządzenia wymagała zgód wodnoprawnych; (-) na budowę, przebudowę, likwidację urządzeń wodnych pomiędzy rokiem 1974 a 1982 należało uzyskać zgodę wodnoprawną; (-) Starostwo Powiatowe w Ostrołęce nie posiada pozwolenia wodnoprawnego zezwalającego na rozbiórkę urządzenia wodnego na działkach nr [...] w miejscowości [...], gm. Kadzidło, podobnie jak zainteresowani właściciele tych gruntów; (-) obowiązek należytego utrzymywania urządzeń wodnych jest regułą wynikającą z ustaw wodnych począwszy od roku 1958 r. i obejmuje on wszelkie czynności, których końcowym efektem jest zachowanie funkcji danego urządzenia wodnego; (-) w wyniku aktualizacji ewidencji gruntów odnośnie użytków w działkach nr [...], [...], [...] i [...] dokonano odnowienia operatu ewidencji gruntów w 1984 r. z urzędu - w myśl § 5 rozporządzenia Ministrów Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej z dnia 25 czerwca 1955 r. w sprawie trybu postępowania przy zgłaszaniu i dokonywaniu zmian w danych objętych ewidencja gruntów i budynków (Dz. U. nr 27 poz. 59 ze zm.) oraz § 54 pkt 3 zarządzenia Ministrów Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej z dnia 20 lutego 19[...] r. w sprawie ewidencji gruntów (Mon. Pol. Nr 11 poz. 98), co nastąpiło na podstawie operatu z odnowienia ewidencji gruntów nr [...]przyjętego do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego w dniu 4 listopada 1984 r. Dyrektor RZGW podsumował, że w wyczerpująco przeprowadzonym postępowaniu dowodowym doszło do prawidłowego ustalenia o likwidacji urządzenia wodnego (rowu rolniczego) między rokiem 1974 a 1982. Wymagało to uzyskania zgody wodnoprawnej, które to stwierdzenie należało poprzedzić wyjaśnieniem funkcji rowu, bowiem – jak wskazał sąd w sprawie II SA/Bk 755/21 - niektóre urządzenia wodne kwalifikowano jako melioracje wodne, które podlegały szczególnym przepisom, w tym zwolnieniu z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Następnie Dyrektor RZGW przytoczył regulację art. 191 ust. 1 i 2 p.w. z 2017 r. oraz art. 64b p.w. z 2001 r. Wskazał, że istniały podstawy do ich zastosowania, bowiem doszło do zmiany funkcji lub szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie. Przytoczył także definicję urządzenia wodnego z art. 16 pkt 65 p.w. z 2017 r. stwierdzając, że postępowanie nie naruszyło przepisów art. 7 i 9 w zw. z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 190 ust. 13 p.w. z 2017 r. VII. Skargę do sądu administracyjnego wniósł M. O. Zarzucił naruszenie: 1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 15 k.p.a. przez brak prawidłowego rozpatrzenia materiału dowodowego i oceny stanu faktycznego sprawy, w szczególności z pominięciem dowodów wniesionych przez skarżącego oraz brak jakiegokolwiek wyjaśnienia, dlaczego decyzja restytucyjna powinna prowadzić do całkowitego odtworzenia urządzenia, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że jest to zbędne (w związku ze zmianą, poprawą stosunków wodnych i ich istotną zmianą); 2. art. 64b p.w. z 2001 r. przez wadliwe ustalenie, że rów na działce nr [...] w obrębie [...] miał charakter rowu odprowadzającego wodę, podczas gdy nigdy takiej funkcji nie spełniał; 3. art. 64b p.w. z 2001 r. przez jego zastosowanie w sytuacji, gdy nie zaistniały ku temu przesłanki oraz nakazanie odtworzenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego w sytuacji, gdy poprzedni profil urządzenia nie jest znany i nie wynika z dokumentacji sprawy. Sformułował wniosek o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z załączonych do skargi dokumentów, tj. zobrazowania profilu terenu na ortofotomapie, kserokopii fragmentu mapy topograficznej, zdjęcia rozlewiska, mapy dla uregulowania własności gospodarstw rolnych z 1974 r., mapy ewidencyjnej z 1983 r. i mapy klasyfikacyjnej z 1983 r. Uzasadniając skargę przytoczył obszerne fragmenty uzasadnienia wyroku w sprawie II SA/Gd 291/17 na okoliczność niezbędności badania, czy decyzja restytucyjna urządzenia wodnego powinna zawsze zmierzać do jego odtworzenia w całości. Następnie wskazał, że: (-) organy całkowicie pominęły zgłoszony przez niego materiał dowodowy, w szczególności panchromatyczne zdjęcia lotnicze z roku 1959 i 1972 dla działki nr [...] (numery zdjęć [...][...] oraz [...]), na których widać, że przebieg spornego rowu kończy się na granicy obecnych działek nr [...] i [...], a zatem sugerowanie się drzewami i krzewami z mapy z 1959 r., w celu ustalenia przebiegu rowu na działce jest błędne, ponieważ oddzielają one grunty rolne od pastwiska, co jest widoczne na dołączonej płycie CD; (-) na zaktualizowanej mapie ewidencji gruntów z 1983 r. rów również kończy się na granicy działek nr [...] i [...]; (-) kwestionuje ustalenia na podstawie mapy z 1974 r. sporządzonej dla uregulowania własności gospodarstw rolnych, bowiem mapa ta nie dotyczy aktualizacji ewidencji gruntów w zakresie użytków gruntowych takich jak np. rowy; aktualizacji użytków została dokonana dopiero w 1983 r. i nie stwierdzono istnienia rowu na jego działce; wykazany na mapie z 1974. rów nr [...], przebiegający po działkach nr [...] i [...], był najprawdopodobniej w fazie projektowej i nigdy nie został wykonany, gdyż na tych działkach istniało i nadal istnieje naturalne obniżenie terenu (na wiosnę powstają tam zalewiska); brak dopływu do rowu [...] nie wyrządza szkody środowisku, współgra z ukształtowaniem terenu na działce nr [...] (przyjęcie odmiennego ustalenia powodowałoby, że rów graniczyłby z długą drogą dojazdową rolnika w odcinku prostym, która dodatkowo ma odcinkowe wzniesienia terenu i nie jest miejscem na szeroki dopływ do rowu, przynosiłby on więcej szkody niż pożytku działce i nie spełniałby funkcji odprowadzania nadmiarowej wody gruntowej). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. IX. Na rozprawie przed sądem w dniu 13 maja 2025 r. strony podtrzymały stanowiska oraz wyjaśniły: - M. O. wskazał, że nie wykonywał na granicy działek nr [...] i [...]rowu prostopadłego do rowu R22. W jego ocenie działki te w latach 70-tych i 80-tych stanowiły pola uprawne i obecnie nie sieje się na nich zboża, jest łąka i pastwisko. Skarżący nie był w stanie wyjaśnić, dlaczego na mapach z lat [...]-tych jest wyrysowany na tym terenie rów. Stwierdził, że nie wie jak miałby wykonać decyzję, ponieważ między działkami nr [...] i działką, której jest właścicielem nr [...], jest droga. W obszarze działek nr [...] znajduje się podwyższenie i rów musiałby je zlikwidować; - pełnomocnik organu podtrzymał wniosek o oddalenie skargi. Wskazał, że decyzja nieokreślająca precyzyjnie parametrów odtwarzanego rowu jest możliwa do wykonania przez dopasowanie tych parametrów do parametrów na działkach sąsiednich. Wyjaśnił, że po rozszerzeniu postępowania w sierpniu 2022 r. w stosunku do działek nr [...] postępowanie powinno się toczyć na podstawie art. 191 p.w. z 2017 r. Zdaniem organu ustalenie, że rów nie był urządzeniem melioracji wodnych szczegółowych, podjęto na podstawie tego, iż nie był on ewidencjonowany w ewidencji melioracji wodnych "odziedziczonej" przez Wody Polskie po poprzednich organach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. X. Skarga podlega uwzględnieniu, bowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji są przedwczesne. 1. Przede wszystkim sąd stwierdza, że obowiązek sformułowany w zaskarżonej decyzji jako "odtworzenie rowu ... na działce nr [...] ... przyjmując parametry cieku powyżej i poniżej przewidzianego do odtworzenia urządzenia wodnego, tj. rowu odprowadzającego wodę" jest niewykonalny. Działka nr [...] jest położona między działkami nr [...]należącą do W. O. i jego czworga dzieci oraz nr 80 należącą do A. T. i nr [...] należącą do D. i J. P. Na żadnej z tych działek sąsiednich rów w terenie nie istnieje (vide protokoły oględzin z 10 stycznia 2024 r. oraz z 9 kwietnia 2024 r., w szczególności w tym ostatnim wskazano, że począwszy od działki nr [...], przez działkę nr [...] w terenie nie ma śladu rowu, k. 127 tom III akt adm.). Powstaje więc pytanie do jakich parametrów ma być doprowadzony rów na działce nr [...] nakazany do odtworzenia w zaskarżonej decyzji i decyzji pierwszoinstancyjnej? W aktach sprawy nie ma na to pytanie odpowiedzi, co czyni decyzje niemożliwymi do wykonania. Nie wiadomo jaki wynik odtworzenia byłby wynikiem pożądanym na etapie egzekucyjnym. Dlatego sposób sformułowania rozstrzygnięcia nie może zostać zaakceptowany. Nie uwzględnia on w dostatecznym stopniu stanu faktycznego sprawy, sytuacji na gruncie, nie został też przekonująco i wyczerpująco uzasadniony oraz pozwala na dowolność, która nie znajduje oparcia w okolicznościach sprawy. Stąd też zaskarżoną decyzję oraz decyzję pierwszoinstancyjną już tylko z tego powodu należy ocenić jako naruszające przepisy art. 107 § 1 pkt 5 w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. a także art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 2. Należy zakwestionować także podstawę prawną decyzji, tj. art. 64b p.w. z 2001 r. Wyrok w sprawie II SA/Bk 755/21 zapadł 30 listopada 2021 r. i dotyczył wyłącznie działki nr [...], co do której sąd związał organy wskazaniem prowadzenia postępowania na podstawie art. 64b p.w. z 2001 r. z uwagi na datę jego wszczęcia przypadającą przed wejściem w życie ustawy p.w. z 2017 r. Zawiadomieniem z 23 sierpnia 2022 r., a więc już po wejściu w życie p.w. z 2017 r., postępowanie zostało rozszerzone do działek nr [...], [...] (k. 11, tom II akt adm.). Mimo to decyzje w stosunku do właścicieli tych trzech działek zostały wydane także na podstawie art. 64b p.w. z 2001 r., podczas gdy w nowym stanie prawnym postępowanie o należyte utrzymanie urządzenia wodnego znajduje podstawę w art. 191 ust. 1 p.w. z 2017 r. Zgodnie z art. 64b p.w. z 2001 r. w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może, w drodze decyzji, nakazać przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidację szkód, określając warunki i termin wykonania tych czynności. Stosownie do treści art. 191 p.w. z 2017 r., w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej jego funkcji, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód (ust. 1); jeżeli określenie funkcji urządzenia wodnego, o którym mowa w ust. 1, nie jest możliwe, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, określić na nowo funkcję tego urządzenia oraz nakazać jego odbudowę albo likwidację (ust. 3). Mimo zatem, że art. 64b p.w. z 2001 r. i art. 191 p.w. z 2017 r. dotyczą decyzji restytucyjnych wydawanych wobec urządzeń wodnych, że są decyzjami uznaniowymi ("organ ... może") i posiadają podobne przesłanki, tj. nienależyte utrzymywanie urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty (według art. 191 także na wody) – zakresy prowadzenia postępowania mogą się różnić. Według art. 64b p.w. z 2001 r. organ mógł nakazać przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidację szkód, określając warunki i termin dokonania tych czynności. Z kolei według art. 191 p.w. z 2017 r. organ "mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód" może "nakazać właścicielowi tego urządzenia wodnego przywrócenie jego poprzedniej funkcji, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód" (ust. 1), ale też "może, w drodze decyzji, określić na nowo funkcję tego urządzenia oraz nakazać jego odbudowę albo likwidację" - "jeżeli określenie funkcji urządzenia wodnego, o którym mowa w ust. 1, nie jest możliwe" (ust. 3). A zatem prowadząc postępowanie na podstawie art. 191 p.w. z 2017 r. właściwy organ pod określonymi warunkami może więcej niż w poprzednim stanie prawnym oraz pod nieco zmodyfikowanymi warunkami. Wskazane podstawy prawne różnią się zatem, co wyklucza ich zamienne stosowanie. Zalecenie ze sprawy II SA/Bk 755/21 o konieczności orzekania wobec działki nr [...]na podstawie art. 64b p.w. z 2001 r. – nie znajduje zatem bezpośredniego przełożenia na sytuację działki nr [...], tym bardziej gdy postępowanie wobec tej ostatniej wszczęto po wejściu w życie ustawy p.w. z 2017 r. Tytułem wyjaśnienia dodać należy, że połączenie w jedno postępowanie administracyjne spraw rowu na działkach nr [...], [...], [...]oraz podobieństwo ich stanów faktycznych nie powoduje utraty odrębności sprawy każdej z tych działek. Jak wynika chociażby z art. 191 ust. 4 p.w. z 2017 r., stroną postępowania w sprawie wydania decyzji, o których mowa w ust. 1 i 3, jest wnioskodawca, właściciel urządzenia wodnego oraz właściciel wód. A zatem w każdej z tych spraw w zasadzie mamy do czynienia nie tylko z odrębnym przedmiotem (innym fragmentem rowu na każdej z tych działek), ale i powinniśmy mieć do czynienia z innymi stronami postępowania. Konsekwentnie też w zależności od momentu wszczęcia postępowania możemy mieć do czynienia z innymi podstawami prawnymi rozstrzygania. 3. Powyższe nie eliminuje jednak w całości konieczności sięgnięcia do oceny prawnej w sprawie II SA/Bk 755/21. O ile bowiem podstawa prawna orzeczenia organu powinna być inna, o tyle podobieństwo stanu faktycznego nakazuje wykorzystać stanowisko sądu w tamtej sprawie. Tym bardziej, że zgodnie z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Skoro zaś wyrok w sprawie II SA/Bk 755/21 dotyczył działki bezpośrednio sąsiadującej z działką nr [...] i rowu, którego przebieg miał obejmować te dwie działki (tego samego rowu biegnącego przez wiele działek), to ocena prawna sądu w tamtej sprawie nie może być pominięta w postępowaniu prowadzonym dla działki nr [...] (czy inaczej: w sprawie tej działki). Zwłaszcza że nie doszło do istotnej zmiany stanu faktycznego dezaktualizującej stanowisko sądu. Wypada zatem przypomnieć, że w wyroku z 30 listopada 2021 r. w sprawie II SA/Bk 755/2 sąd wskazał, iż: należy ustalić kiedy doszło do likwidacji urządzenia wodnego będącego wcześniej rowem oznaczonym jako nr [...], czy było to urządzenie melioracji wodnych szczegółowych, czy na likwidację tego urządzenia konieczne było uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego, czy też takiego obowiązku nie było, a także czy takie pozwolenie było wydane; jeśli zaś nie było a było niezbędne – sytuację należy zakwalifikować jako nienależyte utrzymanie urządzenia wodnego. 4. W sprawie niniejszej niewątpliwie ustalono, że na działce nr [...] należącej do skarżącego śladu aktualnie istniejącego urządzenia wodnego nie stwierdzono (vide protokół ostatniej wizji lokalnej z 9 kwietnia 2024 r.). Ustalono też, że rów nr [...] istniał co najmniej do roku 1974. Skarżący w sprawie niniejszej, jak i skarżący w sprawach II SA/Bk 136/25 i II SA/Bk 137/25 zdają się nie zauważać, że kwestia istnienia tego rowu w przeszłości została już właściwie przesądzona na wcześniejszych etapach postępowania. Wskazał to już sąd w sprawie II SA/Bk 755/21 opisując jaki był przebieg rowu, powołując szereg dokumentów już wówczas znajdujących się w aktach sprawy, takich jak mapa ewidencyjna z 19[...] r. (k. 114 akt adm. tom I, opisana jako obrazująca stan w obrębie [...] na 19[...] r.), także mapy znajdujące się w aktach za pismem A. D. z 10 czerwca 2021 r., pismo Starosty z 14 czerwca 2021 r. skierowane do A. D. wraz z kopią mapy ewidencyjnej z 1974 r. oraz zaświadczenie Starosty z 28 grudnia 2016 r. (k. 162 akt adm., tom I). Z dokumentów tych wynika, że rów istniał w 19[...] r., w ewidencji gruntów był zapisany na Prezydium Rady Narodowej w Ostrołęce Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Wydział Melioracji Wodnych, miał przebieg od działki nr [...] do działki [...], gdzie wpadał do rowu [...] zaewidencjonowanego jako urządzenie melioracji wodnych szczegółowych. Bezsprzecznie z wymienionych dokumentów wynika przebieg rowu nr [...] przez działki nr [...] (dawny numer [...], [...]) oraz działkę nr [...] (dawny numer [...] i [...]), a także w kierunku rowu [...] przez działki nr [...](po ich granicy, dawne numery to [...]). Wyrysowanie tego przebiegu na wymienionych dokumentach archiwalnych (w szczególności mapa z 19[...] r.) jest wyraźne, a jako że mamy do czynienia z dokumentami urzędowymi – należy wynikające z nich informacje uznać za obiektywne i wiarygodne. Dlatego nie mogą odnieść zamierzonego skutku zarzuty dotyczące nieistnienia rowu o szerokości 3 m oznaczonego numerem [...], mającego swój początek w dzisiejszej działce nr [...] i biegnącego przez kolejne działki aż do ujścia w rowie [...] na obecnej działce nr [...] Zdaniem sądu powyższego ustalenia nie mogły podważyć ani zeznania przesłuchanych w sprawie kilkunastu świadków, ani zdjęcia przedkładane przez strony postępowania, a uzyskane z Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii. Świadkowie na okoliczność istnienia rowu zeznawali wysoce rozbieżnie, w sposób ujawniający konflikt, trwający w tej lokalnej społeczności co najmniej od 2014 r. Analiza zeznań wskazuje, że ujawniona rozbieżność ma swoje powody nie tylko w ułomnej pamięci ludzkiej, co jest faktem oczywistym zważywszy na upływ czasu (kilkadziesiąt lat), ale też wynika z różnorodności interesów, ujawnionych powiązań rodzinnych, różnic zdań, konfliktów itp. Nie wynika z tych zeznań jeden spójny, bądź choćby w miarę spójny obraz historycznej rzeczywistości, przez co zeznania nie mogą być podstawą jednoznacznych ustaleń co do istnienia rowu w określonym przedziale czasowym. Niewątpliwą wadą decyzji organów obydwu instancji był brak oceny tych zeznań a poprzestanie na stwierdzeniu o niebraniu ich pod uwagę właśnie ze względu na znaczną rozbieżność. Trafnie punktuje to uchybienie procesowe właściciel działki nr [...] W. O. (na s. 4 swojej skargi w sprawie II SA/Bk 136/25). Istotnie, zaniechanie organów w tym zakresie stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – polegające na niewszechstronnym rozważeniu materiału dowodowego. Nie zmienia to jednak faktu, że zeznania nie pozwalają w sposób obiektywny ustalić okoliczności stanu faktycznego sprawy tak w zakresie istnienia rowu jak i – co sąd wskazuje wyprzedzająco - okoliczności późniejszej jego likwidacji. Dlatego należało oprzeć ustalenia o istnieniu rowu na dokumentach obiektywnych, urzędowych, czyli w szczególności znajdujących się w aktach mapach. Pozyskane z kolei zdjęcia lotnicze archiwalne (vide m.in. wniosek dowodowy M. O. z odwołania od decyzji Dyrektora ZZ z 28 marca 2023 r., k. 78 tom II akt adm. oraz vide wniosek dowodowy W. O. do pisma z 21 sierpnia 2023 r., k. 89 tom III akt adm.) obrazujące stan faktyczny m.in. działek nr [...]i [...] z lat 1959 i z 1972 – w ocenie sądu nie mogą prowadzić do ustalenia o prawnym nieistnieniu rowu i dacie jego prawnie skutecznej likwidacji. To, że rów nie był widoczny w terenie na zdjęciach (co w ocenie sądu tak jednoznacznie, jak twierdzi strona, z załączonych zdjęć nie wynika) nie przesądza, że nie powinien tam istnieć, gdyż w ówczesnym czasie był uwidoczniony na mapach stanowiących dokumenty urzędowe. Inaczej rzecz ujmując załączone zdjęcia obrazują stan faktyczny w terenie, ale nie świadczą o stanie prawnym jaki w tym czasie w terenie powinien istnieć, a który wynika z dokumentów urzędowych wyżej opisanych. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, zgodnie z którym "Sugerowanie się drzewami i krzewami z mapy z 1959 r., w celu ustalenia przebiegu rowu na działce jest błędne, ponieważ oddzielają one grunty orne od pastwiska". Podkreślić wręcz należy, że widoczna na załączonych przez ww. stronę dokumentach linia drzew i krzewów pokrywa się w zasadzie z linią przebiegu rowu nr [...] wynikającą m.in. z mapy ewidencyjnej z 19[...] r. oraz z 1974 r. W konsekwencji należy przyjąć, że rów nr [...] o szerokości 3 m istniał, w tym także na działce nr [...] i podważanie tej okoliczności na obecnym etapie postępowania jest nieskuteczne. 5. Przesądzenie istnienia rowu w przeszłości wymagało od organów ustalenia "chwili oraz okoliczności, w jakich doszło do jego likwidacji", aby móc stwierdzić "która z ustaw wodnoprawnych obowiązywała w chwili jego likwidacji", a zatem czy likwidacja wymagała uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, "przy jednoczesnym ustaleniu, czy rów ten stanowił urządzenie melioracji wodnej szczegółowej" (vide uzasadnienie w sprawie II SA/Bk 755/21). W ocenie sądu bez naruszenia prawa doszło do ustalenia przybliżonego okresu likwidacji rowu na lata 1974-1982. Ustalenie to oparto na treści mapy ewidencyjnej z 1974 r. sporządzonej dla uregulowania własności gospodarstw rolnych oraz operatu z odnowienia ewidencji gruntów przyjętego do zasobu w listopadzie 1984 r. Zdaniem sądu żadna ze stron nie podważyła tego ustalenia i dokumentów będących jego podstawą. Ostatnim dokumentem urzędowym obrazującym przebieg rowu w terenie jest właśnie mapa ewidencyjna z 1974 r. (kilkukrotnie włączana do akt, m.in. k. 58-[...] tom II, bądź znajdująca się po piśmie z 14 czerwca 2021 r. w tomie I, w czarnej teczce). Strony postępowania, na które nałożono zaskarżonymi decyzjami obowiązki, kwestionują tę mapę jako sporządzoną "tylko" na potrzeby uregulowania własności gospodarstw rolnych, jednak zarzut ten nie jest skuteczny. Po pierwsze dlatego, że na mapie tej znajduje się urzędowy opis następującej treści: "Dane ewidencyjne dotyczące granic działek ewidencyjnych zostały określone w roku 19[...] na podstawie zdjęć lotniczych z roku 1959, fotomapy z 1962, odczytu zdjęć lotniczych i pomiarów uzupełniających przeprowadzonych w roku 1963. Mapa niniejsza uwzględnia wyniki prac geodezyjnych dla uregulowania własności gospodarstw rolnych w 1974 r.". A zatem, co należy podkreślić, mapa z 1974 r. uwzględnia pomiary uzupełniające z roku 1963 oraz wyniki prac geodezyjnych z roku 1974. Wobec tych zapisów, fakt wyrysowania na niej rowu biegnącego również przez obecne działki nr [...], [...], [...]i ustalenia na tej podstawie, że rów ten w roku 1974 istniał, nie może być kwestionowany tylko oświadczeniem stron. Mamy bowiem do czynienia z konfliktem dokumentu urzędowego z oświadczeniem strony niepopartym żadnym wiarygodnym dowodem. Takim dowodem podważającym treść omówionej mapy nie mogą być w szczególności zeznania przesłuchanych świadków i stron. Jeśli bowiem chodzi o istnienie rowu w latach [...]-tych, w latach 70-tych oraz później, zeznania świadków są daleko rozbieżne (vide zeznania na k. 30 i następne oraz k. 47 i następne, tom II, protokoły z 7 października 2022 r. i z 18 października 2022 r.: niektórzy twierdzą, że rów istniał także na działkach M. O. i W. O., z tym że został przez nich zasypany – tak: T. P., R. D.; z kolei np. J. O., R. B., spójnie z M. O. i W. O., twierdzą że rowu nigdy nie było). Z kolei końcową datę likwidacji rowu na działkach nr [...], [...], [...]organy Wód Polskich ustaliły w oparciu o wymieniony wyżej operat z odnowienia ewidencji gruntów z początku lat 80-tych, co jest działaniem prawidłowym i nienasuwającym zastrzeżeń. Ze szkicu polowego znajdującego się w operacie wynika przekreślenie rowu nr [...] na wysokości ww. działek (wówczas nr [...] i [...], [...] i [...] oraz prostopadłego odcinka tego rowu w kierunku [...]). Z uwagi na to, że wskazany szkic polowy został sporządzony na podstawie wywiadu w terenie w dniach 9 – 19 sierpnia 1982 r., pomiarów, naniesienia stanu stwierdzonego w terenie, a dalej stanowił część operatu przyjętego do zasobu 4 listopada 1984 r. (vide pismo Starosty z 27 stycznia 2023 r., k. 64 tom II akt adm.) – mógł stanowić wiarygodny dowód na okoliczność daty, poza którą nie można przyjąć istnienia w terenie rowu nr [...]. Wobec braku innych dokumentów i wiarygodnych źródeł dowodowych pozwalających choćby w przybliżeniu ustalić inny czas likwidacji rowu – ustalenie tej likwidacji na lata 1974-1982 jest uzasadnione. Sąd ma w polu widzenia, że nie doszło do włączenia do akt sprawy protokołów z zebrań "w celu wyjaśnienia kilku spraw, wykrytych podczas prac polowych (dotyczy to terenu PKP, dróg i rowów)", które to protokoły wymienione są w sprawozdaniu technicznym operatu pomiarowego. Nie sposób jednak przyjąć w chwili obecnej, że ma to wpływ na wynik sprawy. Skoro szkic polowy, na którym usunięto rów na działkach nr [...], [...] i wzdłuż działek nr [...](przekreślając krzyżykiem przebieg rowu), znalazł odzwierciedlenie w końcowej wersji operatu przyjętej 4 listopada 1984 r. do zasobu, to oznacza, że ustalenia geodetów odnośnie ww. działek pozostały aktualne niezależnie od ustaleń na zebraniach terenowych. Żadna ze stron postępowania tego ustalenia nie jest w stanie podważyć. Skoro też wykreślano na szkicach polowych przebieg rowu jako nieistniejący w terenie, to prace geodezyjne prowadzone dla uregulowania własności gospodarstw rolnych w 1974 r. były oparte o badania terenowe a nie tylko mapowe. Ubezskutecznia to zarzut o nieprzydatności map z tej daty dla sprawy niniejszej. XI. Poza ustaleniem istnienia rowu aż do roku 1974 r. oraz zakresową datą jego likwidacji (1974-1982) innych wiążących i rzetelnych ustaleń organy nie poczyniły. 1. W szczególności nie doszło do ustalenia okoliczności likwidacji rowu w latach 1974-1982. Na podstawie zeznań przesłuchanych świadków nie sposób ustalić tego spornego zagadnienia. Jedyną w miarę spójną okolicznością, która wynika z tych zeznań, a która może dotyczyć likwidacji rowu na spornych odcinkach działek, jest ta związana z uprawą lnu. Zdaniem jednak świadka T. P.(który co do zasady twierdzi, że rów był) został on zasypany przez rodziców W. O. w latach 80-tych, bowiem uprawiano len i chciano doprowadzić do "scalenia działek". Z kolei W. O. (zaprzeczający co do zasady istnieniu rowu na swojej działce) wskazuje, że rowu nie było już w latach 70-tych, gdyż "jego rodzice uprawiali już wówczas len" (vide zeznania z 7 października 2022 r., k. 30 i następne, tom II akt adm.). Z kolei M. O. w piśmie z 29 sierpnia 2022 r. wskazał, że jest tylko jeden rów [...], drugiego nie było odkąd zaczęła się uprawa lnu w latach 70-tych (k. 14, tom II akt adm.). Powyższe wskazuje, że mogły istnieć po stronie poprzedników skarżących powody bądź zasypania, bądź nieutrzymywania rowu w dotychczasowym stanie, związane z ułatwieniem prowadzenia produkcji rolniczej (zwłaszcza że, jak wyżej wykazano, z map wynika przebieg rowu na działkach nr [...]i [...] w sposób przecinający je pod skosem, w poprzek a nie wzdłuż granic). Niewątpliwe jest natomiast, że żadna ze stron ani organ nie dysponują pozwoleniem wodnoprawnym na likwidację urządzenia wodnego. Dlatego podstawowym zagadnieniem, które powinno skoncentrować uwagę organu jest rzetelne i jednoznaczne ustalenie charakteru spornego rowu, co umożliwi ocenę, czy jego likwidacja bez pozwolenia wodnoprawnego była zgodna z prawem. 2. Skoro ustalono likwidację rowu na lata 1974-1982, to należy sięgnąć do regulacji ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne, która obowiązywała w okresie 1 stycznia 1975 r. – 1 stycznia 2002 r. Zgodnie z jej art. 18 ust. 1 pkt 3 urządzeniem wodnym była budowla i urządzenie hydrotechniczne, melioracji wodnych, studnie publiczne i inne ujęcia wód podziemnych, ujęcia wód powierzchniowych, urządzenia zabezpieczające wody przed zanieczyszczeniem, wyloty urządzeń kanalizacyjnych służących do wprowadzania ścieków do wody lub do ziemi oraz inne urządzenia służące do szczególnego korzystania z wód. A zatem urządzeniem wodnym było wówczas urządzenie melioracji wodnych lub inne urządzenie służące do szczególnego korzystania z wód. Stosownie do treści art. 18 ust. 2 pkt 5 p.w. z 1974 r. przepisy ustawy dotyczące wykonania urządzeń wodnych stosuje się odpowiednio do odbudowy, rozbudowy, przebudowy lub rozbiórki tych urządzeń. Skoro zgodnie z art. 20 ust. 1 tej ustawy wykonywanie urządzeń wodnych wymagało pozwolenia wodnoprawnego, to zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt 5 należy przyjąć, że wymagała go również rozbiórka tego urządzenia. Ustawa p.w. z 1974 r. nie definiuje użytego w art. 18 ust. 1 pkt 3 pojęcia "urządzenia służące do szczególnego korzystania z wód", natomiast w art. 53 i następne wskazuje na czym polega szczególne korzystanie z wód (wykraczające poza zwykłe i powszechne, wymienia w art. 53 ust. 2 przypadki tego korzystania "w szczególności"). Z kolei urządzenia melioracji wodnych zostały uregulowane w Dziale VI Budownictwo wodne, Rozdział 2 Melioracje wodne. Zgodnie z art. 90 p.w. z 1974 r. urządzeniami melioracji wodnych są urządzenia służące do regulacji stosunków wodnych i polepszenia zdolności produkcyjnej gleby (ust. 1); przepisów o urządzeniach melioracji wodnych nie stosuje się do urządzeń wodnych służących do odwodnienia gruntów w celach innych niż określone w ust. 1 (ust. 2). Jednocześnie w art. 91 ust. 4 pkt 1 tej ustawy wymieniono rowy jako urządzenia melioracji wodnych szczegółowych (oczywiście aby rów mógł spełniać tę funkcję, musi realizować cele wymienione w art. 90 ust. 1, tzn. musi służyć regulacji stosunków wodnych i polepszenia zdolności produkcyjnej gleby). W sprawie niniejszej organy wskazały, że sporny rów "odprowadzał wodę" i był to rów rolniczy, który nigdy nie występował w ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów, o której mowa w art. 196 ust. 1 p.w. z 2017 r., którą Wody Polskie przejęły po organach poprzednio prowadzących tę ewidencję. W konsekwencji takiego rozumowania Wody Polskie przyjęły, że rów ten nie stanowi urządzenia melioracji wodnych (nie służąc poprawie zdolności produkcyjnej gleby). Powstaje więc pytanie, na jakiej podstawie przyjęły organy, w świetle art. 18 ust. 1 pkt 3 w związku z ust. 2 pkt 5 p.w. z 1974 r., że na likwidację spornego rowu niezbędne było uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego, skoro niezbędne ono było wyłącznie na urządzenia melioracji wodnych (służące do regulacji stosunków wodnych i polepszenia zdolności produkcyjnej gleby), bądź służące szczególnemu korzystaniu z wód. W piśmie z 31 maja 2023 r. znak BI.ZPU.5.534.10.2022.MG przekazującym odwołania stron w trybie art. 133 k.p.a. Dyrektor ZZ wskazał na art. 20, art. 18 ust. 2 p.w. z 1974 r., z których jego zdaniem wynikał obowiązek uzyskania zgody wodnoprawnej na likwidację rowu. Problem jednak w tym, że wykluczając kwalifikację urządzenia jako urządzenia melioracji wodnych szczegółowych a jednocześnie przyjmując obowiązek uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na jego likwidację w latach 1974-1982, sformułowano twierdzenia wewnętrznie sprzeczne. Po pierwsze dlatego, że zwolnienie wykonywania (i likwidacji) urządzeń melioracji wodnych szczegółowych z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego weszło w życie 5 kwietnia 1985 r., kiedy to zaczął obowiązywać § 1 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 marca 1985 r. w sprawie rodzajów szczególnego korzystania z wód oraz wykonywania i eksploatacji urządzeń wodnych nie wymagających pozwolenia wodnoprawnego (Dz. U. nr 13, poz. 55). A zatem wykonywanie i likwidacja (rozbiórka) urządzeń melioracji wodnych szczegółowych (art. 91 ust. 4 pkt 1 p.w. z 1974 r.), jeśli miały miejsce przed 5 kwietnia 1985 r., były reglamentowane na podstawie art. 20 ust. 1 w związku z art. 18 ust. 2 pkt 5 i ust. 1 pkt 3 p.w. z 1974 r. (por. np. wyrok NSA z 1 lutego 2023 r., III OSK 1820/21, orzeczenia.nsa.gov.pl). Po drugie, wykluczając kwalifikację spornego rowu jako urządzenia melioracji wodnych szczegółowych – oparto się wyłącznie na braku zaewidencjonowania rowu w urządzeniach ewidencyjnych (przy czym nie wiadomo, czym w istocie organy w tym zakresie dysponują, tj. od którego roku posiadają dokumenty ewidencyjne), natomiast jednocześnie nie dokonano innej kwalifikacji uzasadniającej przyjęcie, na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 pkt 5 p.w. z 1974 r., obowiązek uzyskania zgody wodnoprawnej na jego likwidację (innymi słowy: wykluczono kwalifikację jako urządzenia wodnego wymagającego takiej zgody, ale wyprowadzono obowiązek jej uzyskania); nie dostrzeżono i nie odniesiono się do regulacji art. 91 ust. 4 pkt 1 p.w. z 1974 r. oraz nie skonfrontowano tego twierdzenia z pozostałym materiałem dowodowym. Jest nim przede wszystkim pismo Dyrektora Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Warszawie Oddział Ostrołęka Inspektorat Ostrołęka z 26 sierpnia 2015 r. znak O/IOS-4105.27/15, w którym wskazano, iż – jeśli chodzi o działki nr [...] i [...] – zarys rowu o szerokości 3 m jest prawdopodobnie śladem starego urządzenia melioracyjnego wyłączonego z ewidencji i eksploatacji po wykonaniu rowu [...]. Niestety nie posiadamy dokumentacji powykonawczej obiektu w ramach którego wykonano rów [...]" (k. 115, tom I akt adm.). Co prawda jest to tylko jedna wypowiedź wskazująca na melioracyjny charakter tego rowu i niedotycząca działki nr [...], ale wobec tak znaczących braków dokumentów historycznych nie sposób jej pominąć, a co najmniej zweryfikować (ocenić), co nie nastąpiło. Dodatkowo sąd wskazuje, że i świadek J. T. 18 października 2022 r. zeznał na temat sytuacji na działkach nr [...]i [...], iż "W latach pięćdziesiątych wykopany był rów melioracyjny, który ściągał wodę z pastwiska do rowu"; świadek mieszkał na tym terenie w latach 1945-19[...]. Wskazuje to, że istniejący rów mógł być rowem melioracyjnym a nie tylko odprowadzającym wodę, a przynajmniej nie sposób tego jeszcze wykluczyć wobec niepełnego postępowania wyjaśniającego. Sąd w tym miejscu nie przesądza o tym, czy organ ma rację wykluczając kwalifikację rowu jako urządzenia melioracji wodnej szczegółowej, ale wskazuje, że jest ono przedwczesne i jeśli miałoby zostać podtrzymane, musi zostać skonfrontowane z pozostałym materiałem dowodowym, uzupełnionym. Natomiast w chwili obecnej nie sposób przyjąć inaczej jak tak, że nie w pełni zrealizowano ocenę prawną ze sprawy II SA/Bk 755/21, tj. nadal nie wyjaśniono funkcji spornego rowu, w szczególności jaki był związek tego rowu z rowem [...] i jego wykonaniem, skoro to "władza urzędowa" stwierdziła w 2015 r., że rów nr [...] "został wyłączony z ewidencji i eksploatacji" po wykonaniu rowu [...]. Organ nie wypowiedział się na temat tego dowodu, prawdopodobieństwa zaistnienia takiej sytuacji, w oparciu o jakie dowody i okoliczności możliwe byłoby w ogóle takie stwierdzenie. Bez odniesienia do powyższego, jak również treści art. 91 ust. 4 pkt 1 p.w. z 1974 r., nie jest możliwe uznanie twierdzeń organu za wiarygodne i przekonujące, bowiem nie odpowiadają regułom swobodnej oceny dowodów wymagającej rozważenia całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Rzutuje to również na ustalenie jak legalnie można było sporny rów zlikwidować (art. 20 ust. 1 i art. 18 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 pkt 6 p.w. z 1974 r.), skoro pozwolenia wodnoprawnego wymagała wyłącznie likwidacja urządzenia wodnego w rozumieniu art. 18 ust. 1 pkt 3 (odpowiadającego obiektom wskazanym w tej normatywnej definicji) a nie każdego urządzenia nazywanego tak potocznie. Dopiero przesądzenie powyższych okoliczności pozwoli na przejście do oceny czy mamy do czynienia z nienależytym utrzymywaniem urządzenia wodnego czy też nie, według sposobu rozumienia tego pojęcia zdefiniowanego przez sąd w sprawie II SA/Bk 755/21. Jak wskazał sąd, "Gdyby natomiast okazało się, że rozbiórka spornego odcinka rowu powinna była zostać poprzedzona zgodą wodnoprawną, której podmiot władający rowem nie uzyskał, jego likwidację należałoby zakwalifikować jako przejaw nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego. [...] Nie ma przy tym znaczenia, czy do likwidacji rowu doszło w sposób naturalny (np. na skutek jego zarośnięcia), czy też przez jego celowe zasypanie, ani też to, czy takie działanie nastąpiło za wiedzą lub zgodą podmiotu obowiązanego do jego należytego utrzymywania". Marginalnie natomiast wskazać należy, że trafnie organy wskazały, iż urządzenia wodne istniejące przed wejściem w życie ustawy p.w. z 1974 r. uzyskały cechę legalności na podstawie art. 133 tej ustawy. XII. 1. Jeśli po przeprowadzeniu ponownie postępowania wyjaśniającego organ stwierdzi, że istnieje konieczność nakazania przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego (odtworzenia urządzenia), to orzekając na podstawie art. 191 p.w. z 2017 r., podobnie jak w przypadku poprzednio obowiązujących podstaw prawnych, organ musi wykazać zmianę funkcji urządzenia lub wyrządzenie szkody, co zupełnie nie nastąpiło w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji wobec żadnej z działek. Wskazano wyłącznie na poglądy piśmiennictwa dotyczące szkody i sformułowano ogólne twierdzenia nieoparte o żadne konkretne dane czy informacje (fakty wynikające z akt sprawy), co stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Nie wiadomo zatem jak organ rozumie szkodę w sprawie niniejszej i na jakiej podstawie jej wystąpienie przyjął. Tymczasem w aktach sprawy znajdują się np. oświadczenia właściciela działki nr [...] A. D. z 2014 r., według którego szkody zaczęły powstawać po zlikwidowaniu/zaoraniu rowów na sąsiednich działkach w 2013 r. (załączył wówczas zdjęcia rozlewiska, z których jedno opisane zostało jako działka nr [...], podczas gdy przed sądem W. O. wskazał, że dotyczy ono działki nr [...] – i załączył to zdjęcie); oświadczenia 27 mieszkańców wsi oraz oświadczenia Kierownika Środowiskowego Domu Samopomocy z 27 maja 2015 r. o wielokrotnym zalaniu drogi do tej placówki. Mimo powyższego nie wiadomo jednak na jakiej podstawie organ przyjął, że nieistnienie w terenie rowu na działkach nr [...], [...] i [...] wywołuje szkody, gdzie oraz na czym polegające. Z akt sprawy nie wynikają ustalenia odnośnie powiązania spływu wody między działką nr [...] zgłaszającego szkodę a ww. trzema działkami (z żadnej wizji lokalnej nie wynika, aby ustalono co się w terenie dzieje np. na działce nr [...] położonej pomiędzy działkami nr [...] i nr [...], [...], [...]i dalszymi; dopiero sąd na rozprawie dopytał o sytuację na działce nr [...], na której prawdopodobnie właściciele wykonali wykop w postaci rowu, jednak nie ma to potwierdzenia w wizji lokalnej i wynika tylko z oświadczeń stron na rozprawie). Nie wiadomo więc czy ewentualna szkoda wynika z zablokowania swobodnego odpływu wód rowem (zagłębieniem) w miejscu przebiegu dawnego rowu (kolejne wizje lokalne wskazywały, że niektórzy właściciele działek wykonywali we własnym zakresie rowy/zagłębienia/odpływy, o różnych parametrach), nie wiadomo w istocie o jaką szkodę i na których działkach chodzi. Sąd natomiast zwraca uwagę, że podczas jednego z pierwszych przesłuchań stron, które miało miejsce 27 listopada 2014 r., zgodnie . O., W. O. i M. O. twierdzili, że wykonali rów we własnym zakresie wzdłuż działek nr [...] i [...], gdyż jak stwierdził wówczas W. O. i, każdy może podłączyć się do rowu [...] a nie przez jego działkę (k. [...] i następne, tom I akt adm., ale vide także wyniki oględzin z 10 grudnia 2014 r., k. 70 tom I akt adm.). Na rozprawie przed sądem wyraźnie temu zaprzeczyli. Może to wskazywać, że istniał (istnieje) problem związany z dawnym rowem nr [...], zwłaszcza że zeznania te pochodzą z początków prowadzenia postępowania. Jednak aby rozstrzygnąć czy stanowi to skutek nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego należy w pełni zrealizować wskazania sądu ze sprawy II SA/Bk 755/21 oraz sformułowane w sprawie niniejszej. 2. Zgodzić się również należy ze stanowiskiem M. O., iż decyzja w celu przywrócenia funkcji urządzenia wodnego nie zawsze musi prowadzić do jego całkowitego odtworzenia w pierwotnej postaci, gdyż zależy to od okoliczności danej sprawy i tego, z jaką sytuacją w chwili obecnej mamy do czynienia w terenie. Wymaga to zbadania i uzasadnienia. Co więcej, może się okazać, że na skutek trwałej i nieodwracalnej utraty funkcji przez urządzenie wodne nie ma powodu by je odtwarzać (vide np. wyrok z 19 października 2023 r., II SA/Bk [...]3/23). Jeśli więc organ decyduje się na skorzystanie z dyspozycji art. 64b p.w. z 2001 r. lub art. 191 p.w. z 2017 r., to powinien swoje rozstrzygnięcie uzasadnić, tj. wskazać, że sytuacja wymaga odtworzenia urządzenia wodnego (przywrócenia jego funkcji), a więc gdzie i z jakiego powodu występuje szkoda, co jest wymagane aby jej zapobiec, czy urządzenie wodne wymaga przywrócenia do poprzedniego stanu, w jakim konkretnie zakresie i na jakiej działce (wymiary: głębokość, szerokość, na jakiej długości) i dlaczego. Może się okazać niezbędne sporządzenie załącznika graficznego obrazującego stan nakazany w decyzji, jeśli taka zostanie wydana. Skomplikowanie sytuacji faktycznej w sprawie niniejszej, tak co do stanu historycznego jak i obecnego, niewątpliwie wymaga wiedzy specjalnej i doświadczenia w tego typu sprawach. Jeśli organ stwierdzi, że jego specjalistyczna wiedza jest niewystarczająca, powinien rozważyć dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, co sugerował już sąd w sprawie II SA/Bk 755/21, a wcześniej sąd w sprawie IV SA/Wa 798/16. Decyzja w tym zakresie należy do organu, a zarówno odstąpienie od sięgnięcia po ten dowód jak i skorzystanie z niego powinno być wyczerpująco umotywowane. W ocenie sądu nie wnoszą niczego nowego dokumenty załączone w sprawie niniejszej do skargi. Mapa z 1974 r. była analizowana przez organ, a brak rowu na działce nr [...] na dwóch pozostałych mapach (z 1983 r.) nie podważa ustaleń organu, który przyjął likwidację spornego urządzenia (rowu) po roku 1974 r. Jeśli zaś chodzi o ukształtowanie terenu między działkami nr [...](podwyższenie) oraz drogę istniejącą między działką nr [...] a nr 81/4 – to stan ten będzie mógł być brany pod uwagę dopiero po przesądzeniu, że należy ponownie wydać decyzję restytucyjną. Wówczas powinna ona uwzględniać aktualny stan w terenie. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 300 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.