II SA/Gd 530/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt SKO Gd/6650/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Pani T. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (SKO) z 13 kwietnia 2023 r., utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Sierakowice z 3 listopada 2022 r., odmawiającą skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wójt w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, ponownie odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał w uzasadnieniu decyzji, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, porusza się przy pomocy balkonika i asekuracji skarżącej. Nie jest osobą leżącą ani pampersowaną. Pomocy i wsparcia osobie wymagającej opieki udziela skarżąca wykonując niezbędne, codzienne czynności (tj. gotowanie, podawanie posiłków, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich oraz podawanie niezbędnych lekarstw, realizowanie recept w aptece itp.). Z przeprowadzonego wywiadu wynika jednoznacznie, iż Pani F. nie jest osobą leżącą całkowicie, ubiera się przy pomocy skarżącej, ma problemy żołądkowe oraz nie ma kontroli nad potrzebami fizjologicznymi (gdy takie sytuacje mają miejsce Pani T. musi przebrać matkę, umyć, zmienić pościel oraz odświeżyć pokój - zarówno w nocy jak i w dzień), samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i lekarstwa pod nadzorem. Dodatkowo w wywiadzie znajduje się informacja, iż w nocy skarżąca także dogląda matki, ponieważ ma częste napady lęku, płaczu oraz wahania nastroju. Zatem w ocenie GOPS Sierakowice skarżąca sprawuje opiekę nad matką w niezbędnym zakresie adekwatnie do jego potrzeb. W ocenie Wójta zakres czynności wykonywanych w związku ze sprawowaniem opieki nad matką nie uniemożliwia podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż czynności opiekuńcze względem matki sprowadzają się do "pomocy w ubieraniu, podawania leków, przygotowanie posiłku". Pozostałe czynności opisane w oświadczeniach oraz wywiadzie takie jak sprzątanie, gotowanie, pranie, robienie zakupów, w okresie grzewczym robienie ognia w piecu, dokładanie do pieca to czynności związane z prowadzeniem domu a nie bezpośrednio z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ponadto nie można uznać, iż opisane przez wnioskodawczynię czynności takie jak "realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych" stanowią o sprawowaniu stałej permanentnej opieki uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia. Wobec czego zdaniem organu, czynności opiekuńcze nie absorbują skarżącej w taki sposób, aby uniemożliwić jej wykonywanie aktywności zawodowej. W trakcie ponownego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca nadal zamieszkuje wspólnie z matką oraz że stale sprawuje nad nią opiekę. Opisana przez pracownika socjalnego sprawowana opieka została podobnie przedstawiona jak w poprzednim wywiadzie środowiskowym. Jest to m.in. mierzenie poziomu cukru, podawanie leków, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów oraz załatwianie spraw urzędowych. W wywiadzie matka oświadczyła, że córka sprawuje opiekę należycie, nie zgłasza żadnych zastrzeżeń, chce aby córka nadal się nią opiekowała. SKO utrzymując w mocy decyzję Wójta wskazało, że zakres sprawowanej opieki oraz stan zdrowia podopiecznej nie uzasadnia konieczności rezygnacji wnioskodawczyni z pracy zawodowej lub jej niepodejmowania. Brak bowiem podstaw do przyjęcia, iż zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu. Jak wynika z treści przeprowadzonego w dniu 2 września 2022 r. wywiadu środowiskowego, matka skarżącej pomimo posiadania znacznego stopnia niepełnosprawności jest w znacznym zakresie osobą samodzielną. Nie jest osobą leżącą, samodzielnie porusza się (choć za pomocą balkonika), spożywa posiłki, przyjmuje leki, nie jest osobą pampersowaną. Jest osobą komunikatywną, jest w stanie sama pozostać w domu (w tym czasie skarżąca robi zakupy, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe). Zakres wskazanych przez skarżącą czynności związanych z opieką nad matką nie zajmuje całego dnia. Wskazane przez skarżącą codzienne czynności związane bezpośrednio z opieką nad matką (np. pomoc przy ubieraniu, toalecie, przygotowanie posiłków, mierzenie ciśnienia i cukru) są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, popołudniowych czy wieczornych, przed pójściem do pracy i po powrocie z niej. W ocenie organu czynności opiekuńcze związane z bezpośrednią opieką nad matką zajmują skarżącej ok. 3. godzin dziennie. Natomiast część czynności nie jest wykonywana codziennie (np. wykupywanie leków, wizyty lekarskie) Również leki mogą być wcześniej odpowiednio przygotowane i dawkowane tak, aby matka wnioskodawczym mogła samodzielnie je przyjmować. Zatem czynności te, choć mogą powodować pewne utrudnienie i konieczność właściwej organizacji dnia, jednakże nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia. Opieka nad matką nie musi być sprawowana nieprzerwanie przez całą dobę czy większą część dnia i nocy. Wykonywanie tych (niezbędnych) czynności obiektywnie nie wymaga, ażeby skarżąca przebywała w domu z matką przez cały dzień. W skardze do Sądu powyższej decyzji SKO zarzucono naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca domagała się uchylenia decyzji SKO oraz Wójta i orzeczenie co do istoty, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wójtowi. Opowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) – dalej jako u.ś.r. (w wersji obowiązującej w dacie wydawania zaskarżonej decyzji), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazać należy, że chociaż u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt l OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy. Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. W stanie faktycznym sprawy skarżąca w ramach opieki nad matką wykonuje takie czynności jak pomoc przy ubieraniu, toalecie, przygotowanie posiłków, mierzenie ciśnienia i cukru, podawanie leków, palenie w piecu, robienie zakupów oraz załatwianie spraw urzędowych. Jednocześnie podopieczna skarżącej nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie (choć za pomocą balkonika), spożywa posiłki, przyjmuje leki, nie jest osobą pampersowaną. Jest osobą komunikatywną i jest w stanie sama pozostać w domu. Zasadnie zatem organy obu instancji uznały, że odpowiednia organizacja opieki nad matką umożliwiłaby skarżącej podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze. Zdaniem Sądu czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą nie są czynnościami na tyle absorbującym czas, aby móc uznać, że sprawowana opieka ma charakter ciągły. Rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji rodzinnych jakie występują pomiędzy córką a matką. Zatem rodzaj i zakres tych czynności nie wyklucza jakiejkolwiek aktywności zarobkowej skarżącej. Zdaniem Sądu w stanie faktycznym sprawy istniejącym na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, przy odpowiednim zorganizowaniu wykonywania czynności opiekuńczych, skarżąca ma możliwość choćby częściowego podjęcia zatrudnienia. Sąd nie kwestionuje przy tym, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawną matką, jednakże na dzień orzekania przez SKO sposób funkcjonowania podopiecznej i zakres wymaganej nad nią opieki nie uniemożliwiał skarżącej podjęcia choćby częściowego zatrudnienia. W takim stanie rzeczy uznać należało, że SKO dokonało prawidłowej subsumpcji stanu faktycznego sprawy i art. 17 ust. 1 u.ś.r., w wyniku czego wydano prawidłową decyzję. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) – dalej jako P.p.s.a., skargę oddalił. Sprawę rozpoznano w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.