II SA/Ke 139/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2025 r. przy udziale Magdaleny Łukawskiej Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 13 stycznia 2025 r. znak: SKO.PS-80/4685/1732/2024 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Decyzją z 13 stycznia 2025 r. znak: SKO.PS-80/4685/1732/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane też dalej "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania B. P. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce z dnia 30 września 2024 r. znak: MOPR-ŚRDM.5210.43104.1.2024 w sprawie odmowy przyznania ww. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wyjaśniło, że zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323), zwanej dalej "u.ś.r.", zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Natomiast w myśl art. 16 ust. 3 ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. Zdaniem organu z cytowanych powyżej przepisów wynika jasno, że w przypadku osób w wieku powyżej 16 roku życia, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje wówczas, gdy osoby te legitymują się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, a w przypadku umiarkowanego stopnia pod warunkiem, że niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia. Z orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach z dnia 2 września 2024 r. wynika, że B. P., ur. 9 grudnia 1969 r., została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia 30 września 2028 r., jednakże w orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 21-go roku życia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 marca 2013 r. Kolegium wskazało dalej, że ustalanie i ocena stopnia niepełnosprawności dla potrzeb przyznania zasiłku pielęgnacyjnego następuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 44), zwanej dalej "ustawą o rehabilitacji". Ustalenie w związku z tym daty lub okresu powstania niepełnosprawności oraz jej stopnia następuje w sposób sformalizowany, na podstawie określonych prawem dokumentów medycznych. Ustalenia tego dokonują zaś powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, wskazane w art. 6 ust. 1 ustawy o rehabilitacji. Stwierdzenia zawarte przez te zespoły w zakresie niepełnosprawności, daty powstania oraz jej stopnia są wiążące dla organu administracyjnego rozpoznającego wniosek w przedmiocie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego. Nie jest możliwym samodzielne kwalifikowanie niepełnosprawności przez organ bądź też dokonywanie swobodnej interpretacji przedłożonego orzeczenia. Z uwagi na to, że w ww. orzeczeniu o niepełnosprawności wskazano, iż niepełnosprawność B. P. istnieje od 21-go roku życia (nie wskazując pełnej daty powstania niepełnosprawności tj. dnia, miesiąca, roku), to tym samym należy stwierdzić, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z treści art. 16 ust. 3 u.ś.r., uprawniająca do przyznania stronie wnioskowanego zasiłku pielęgnacyjnego. Kolegium poinformowało zarazem, że B. P., przedkładając dodatkowe dowody potwierdzające, że niepełnosprawność powstała przed 21 rokiem życia, może wystąpić do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach o zmianę orzeczenia w zakresie daty powstania niepełnosprawności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję SKO B. P. zarzuciła naruszenie: 1. przepisów postępowania, a to art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 §1 pkt 6 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez: a. ocenę zgromadzonego materiału dowodowego w sposób dowolny i przyjęcie, że z orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach z dnia 2 września 2024 r. znak MOPR.MZ.750.1.4263.2024.13765 wynika, że niepełnosprawność skarżącej powstała po ukończeniu 21 roku życia, podczas gdy w orzeczeniu tym wskazano wyłącznie, że niepełnosprawność istnieje "od - 21-go roku życia"; b. pominięcie części zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach z dnia 21 lipca 2003 r., z którego wynika że niepełnosprawność skarżącej istnieje od 1990 r.; 2. przepisów prawa materialnego, a to art. 16 ust. 3 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że treść orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach z dnia 2 września 2024 r. wskazuje, iż niepełnosprawność skarżącej powstała po ukończeniu 21 roku życia, podczas gdy niepełnosprawność ta powstała przed ukończeniem 21 roku życia. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce z dnia 30 września 2024 r. i orzeczenie w to miejsce o przyznaniu skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że SKO w Kielcach (w którego składzie, jak podkreślono, zasiadała wówczas jako Przewodnicząca Bożena Gil - członek składu wydającego zaskarżoną decyzję) już raz, w dniu 5 listopada 2019 r. (w sprawie znak: SKO.PS-80/4355/1465/2019) w tożsamym stanie faktycznym i prawnym orzekło o przyznaniu skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego. W badanym wówczas orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności również stwierdzono, że "niepełnosprawność istnieje od 21 roku życia". Orzekając w 2019 r. SKO stwierdziło, że 16 ust. 3 u.ś.r. używa określenia "do ukończenia 21 roku życia" jako daty, do której musi powstać niepełnosprawność, aby mogła stanowić podstawę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. SKO wskazało, że zgodnie z art. 112 k.c. termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było — w ostatnim dniu tego miesiąca. Jednakże przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia. Ustawodawca w art. 112 zd. 2 k.c. przedstawił więc zasadę obliczania wieku osoby fizycznej. Odmiennie niż w przypadku pozostałych terminów ciągłych, kolejne lata życia człowieka kończą się z początkiem ostatniego ich dnia, czyli o północy u progu dnia rocznicy urodzin. Jeżeli zatem Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach podał, że niepełnosprawność powstała w 21 roku życia, to należy przyjąć, że miało to miejsce jeszcze przed ukończeniem 21 roku życia. W niniejszej sprawie, zdaniem skarżącej, zachodzi dokładnie ta sama sytuacja jak w roku 2019. Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności ponownie określił, że niepełnosprawność istnieje od 21-go roku życia. SKO w przytaczanej powyżej decyzji z dnia 5 listopada 2019 r. podkreśliło, że takie sformułowanie oznacza, iż niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia. Powyższe znajduje potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Z przedłożonego wraz z odwołaniem orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach z dnia 21 lipca 2003 r. wynika, że niepełnosprawność istnieje od 1990 r., a więc powstała przed ukończeniem 21 roku życia. Nawet przyjęcie, w ślad za uzasadnieniem zaskarżonej decyzji, że organ był związany treścią orzeczenia o niepełnosprawności w zakresie niepełnosprawności (w tym daty jej powstania) oraz iż nie jest możliwe samodzielnie kwalifikowanie niepełnosprawności, nic nie stoi na przeszkodzie przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego. Istotą sporu jest bowiem wyłącznie właściwe odczytanie (z zastosowaniem reguł językowych oraz normy prawnej wyrażonej w art. 112 k.c.) daty powstania niepełnosprawności, co miało miejsce niewątpliwie "przed ukończeniem 21 roku życia". W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli decyzji SKO w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do interpretacji zapisu zawartego w orzeczeniu Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach z 2 września 2024 r. w zakresie czasu powstania niepełnosprawności u B. P. – w świetle treści przepisu art. 16 ust. 3 u.ś.r. Art. 16 ust. 1 tej ustawy stanowi mianowicie, że zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z ust. 2 art. 16 u.ś.r. wynika, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Art. 16 ust. 3 u.ś.r. stanowi z kolei, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. We wspomnianym wyżej orzeczeniu z 2 września 2024 r. stwierdzono natomiast, że w przypadku B. P., zaliczonej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, niepełnosprawność istnieje "od – 21 roku życia". Zgodzić się należy z SKO, że ustalenie daty lub okresu powstania niepełnosprawności oraz jej stopnia następuje na podstawie przepisów ustawy o rehabilitacji i ma charakter sformalizowany. Ustalenia tego dokonują mianowicie powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, wskazane w art. 6 ust. 1 ustawy o rehabilitacji. Prawdą jest również, że stanowisko wyrażone przez te zespoły co do daty powstania niepełnosprawności czy jej stopnia jest wiążące dla organu administracyjnego rozpoznającego wniosek w przedmiocie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego. Z tego względu wiążące dla organów było także stwierdzenie zawarte w ww. orzeczeniu Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach z 2 września 2024 r., zgodnie z którym niepełnosprawność w przypadku B. P. "istnieje od 21 roku życia". W ocenie Sądu organ odwoławczy błędnie zinterpretował powyższe stwierdzenie podnosząc, że w sytuacji wskazania, że niepełnosprawność istnieje od 21 roku życia, bez wskazania konkretnej daty powstania niepełnosprawności, tj. dnia miesiąca i roku, należy przyjąć, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 16 ust. 3 u.ś.r., zgodnie z którym niepełnosprawność ma powstać "do ukończenia 21. roku życia". Sformułowanie, że niepełnosprawność "istnieje od 21 roku życia", w ocenie Sądu uprawnia do przyjęcia, że niepełnosprawność ta istniała już od rozpoczęcia przez skarżącą 21. roku życia, czyli po dniu 20. urodzin – wówczas bowiem skarżąca rozpoczęła 21. rok życia. Zgodnie z art. 112 k.c. termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca. Jednakże przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia. Jak zatem słusznie podnosi skarżąca, odmiennie niż w przypadku pozostałych terminów ciągłych, kolejne lata życia człowieka kończą się z początkiem ostatniego ich dnia, czyli o północy u progu dnia rocznicy urodzin. Skoro skarżąca urodziła się 9 grudnia 1969 r. to 21. rok życia rozpoczęła 9 grudnia 1989 r. Ów 21. rok życia trwał natomiast aż do początku dnia 9 grudnia 1990 roku i o ukończeniu przez skarżącą 21. roku życia można mówić dopiero po tej chwili (od 9 grudnia 1990 roku skarżąca rozpoczęła 22. rok życia). Tym samym jeśli niepełnosprawność istnieje od 21. roku życia, to niezależnie od tego w jakiej dokładnie dacie powstała, stało się to na pewno przed ukończeniem przez skarżącą 21. roku życia, jak tego wymaga art. 16 ust. 3 u.ś.r. Innymi słowy, skoro w orzeczeniu o niepełnosprawności datę powstania niepełnosprawności określono przez wskazanie okresu od 21 roku życia, to mogła ona powstać w każdym momencie między 20 i 21 urodzinami skarżącej, a więc na pewno przed ukończeniem przez nią 21. roku życia (por. też w tym zakresie wyrok WSA w Rzeszowie z 18 lipca 2018 r., sygn. II SA/Rz 618/18). Z powyższych powodów Sąd uznał, że organy naruszyły w sposób istotny przepis art. 16 ust. 3 u.ś.r., co musiało spowodować uchylenie decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. Rozpatrując ponownie sprawę organ uwzględni przedstawioną wyżej argumentację.