II OSK 2503/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 505/24 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 18 grudnia 2023 r. nr RdU-430-2/S/22 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrokiem z 21 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 505/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę A. A. obywatela Federalnej Republiki Nigerii (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: "Rada") z 18 grudnia 2023 r. nr RdU-430-2/S/22. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 30 października 2023 r. nr DPU.420.3513.2023, którą odmówiono skarżącemu nadania statusu uchodźcy oraz odmówiono udzielenia ochrony uzupełniającej. 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości, zarzucając: I. naruszenie przepisów postępowania tj.: 1) art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy skarżona decyzja naruszała art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oparcie wyroku na niepełnym materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez niedostrzeżenie, iż organy administracji I jak i II instancji nie podjęły jakichkolwiek kroków w celu jednoznacznego ustalenia czy skarżącemu grozi obawa przed prześladowaniem w kraju pochodzenia, że ma ona uzasadniony charakter, a także, iż skarżący nie może korzystać z ochrony w kraju pochodzenia, co powinno skutkować uchyleniem decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a.; 2) art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy skarżona decyzja naruszała art. 80 k.p.a., polegające na niedostrzeżeniu przez WSA w Warszawie, iż organy obu instancji dokonały dowolnej oceny materiału dowodowego wyrażającej się w założeniach, iż: a) z uwagi na brak pieczęci czy też podpisu na legitymacji członkowskiej, a także powołanie się na dokument dopiero podczas drugiego postępowania w sprawie, dokument ten jest podrobiony; b) z uwagi na wydanie dokumentu "notice of warrant of arrest" dwa miesiące po opuszczeniu przez skarżącego kraju pochodzenia oraz brak zastrzeżenia danych skarżącego w systemach informacyjnych i poszukiwawczych miejscowych służb granicznych w dniu opuszczenia kraju, nie jest on osobą poszukiwaną w Nigerii oraz nie miał problemów z opuszczeniem kraju, podczas gdy prawidłowa ocena tego dowodu skutkować powinna stwierdzeniem, iż obecnie skarżący jest poszukiwany w Nigerii i w związku z tym istnieje obawa prześladowania skarżącego w kraju pochodzenia; mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno skutkować uchyleniem decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a.; II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: 1) art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy zaskarżona decyzja naruszała art. 13 ust. 1 oraz art. 15 w zw. z art. 18a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r., poz. 1504; dalej: "ustawa o ochronie") poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu polegające na zaniechaniu zbadania przesłanki uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia, co powinno skutkować uchyleniem decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt lit.a p.p.s.a.. Na podstawie przywołanych zarzutów skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie; zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu albowiem nie zostały one pokryte w całości ani w części oraz poinformował, że nie wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i prowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko co do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). 3.4. Na uwzględnienie nie zasługiwały zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące zgodności z prawem ustaleń faktycznych związanych z deklarowanymi obawami skarżącego co do ryzyka poddania go prześladowaniom lub wyrządzenia mu poważnej krzywdy z uwagi na rzekomą przynależność do ruchu separatystycznego IPOB (zarzuty z punktu I petitum skargi kasacyjnej). Po pierwsze, organy przeprowadziły podstawowe dowody istotne z punktu widzenia udzielenia ochrony międzynarodowej. Skarżący został m.in. przesłuchany z udziałem tłumacza języka angielskiego w dniu 4 września 2023 r. W aktach sprawy zgromadzono również aktualne raporty Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia (zob. m.in. raport z 8 sierpnia 2023 r.). Po drugie, ani z art. 41 ustawy o ochronie, ani z art. 42 tej ustawy, nie można wyprowadzać wniosku, że w sytuacji, w której cudzoziemiec przedstawi twierdzenia oraz dostępne mu dowody, a także złoży zeznania, to obowiązkiem organów jest przyjęcie domniemania wiarygodności takich twierdzeń i dowodów. Domniemanie takie nie wynika ani z brzmienia ani z celu art. 41 i art. 42 ustawy o ochronie (por. np. wyrok NSA z 29 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 998/24, CBOSA). Ponadto, oświadczenia oraz zeznania cudzoziemca podlegają swobodnej ocenie organu, który winien kierować się m.in. zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczeniem życiowym (art. 80 k.p.a.), mając na uwadze całokształt zebranego materiału (por. np. wyrok NSA z 5 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 2366/24, CBOSA). W sprawach dotyczących udzielenia ochrony międzynarodowej znajduje również zastosowanie ogólna zasada, że dla podważania oceny dowodów przeprowadzonej przez organ administracji publicznej oraz zaakceptowanej przez wojewódzki sąd administracyjny, nie jest wystarczające przedstawienie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną własnej wersji takiej oceny. W skardze kasacyjnej należy wówczas wykazać, że granice swobodnej oceny dowodów, wyznaczone przez ustawodawcę w art. 80 k.p.a., zostały wyraźnie przekroczone, a w szczególności, że wnioski wyprowadzone ze zgromadzonego materiału w sposób oczywisty są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego lub regułami logicznego rozumowania (por. np. wyrok NSA z 13 czerwca 2024 r., sygn. akt II OSK 1148/23 oraz wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2841/21 - CBOSA). W realiach niniejszej sprawy dowodów takich ani twierdzeń nie przedstawiono. Dotyczy to w szczególności ocen Rady i WSA w Warszawie co do prawdopodobieństwa nieautentyczności legitymacji mającej potwierdzać przynależność skarżącego do ugrupowania IPOB. Po trzecie, o niewiarygodności oświadczeń skarżącego świadczy również to, że na przynależność do ruchu separatystycznego IPOB nie powołał się w pierwszym wniosku, co do którego postępowanie zostało prawomocnie zakończone wyrokiem NSA z 7 lutego 2024 r., sygn. akt II OSK 1889/23, CBOSA. W świetle art. 16 § 1 k.p.a. oraz art. 170 p.p.s.a., nie można było również pominąć ocen co do ogólnej niskiej wiarygodności skarżącego wyrażonych w tym pierwotnym postępowaniu. Co więcej, w świetle zasad trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych oraz prawomocności materialnej orzeczeń sądowych, skarżący nie mógł aktualnie ponownie powoływać się na obawy w związku ze śmiercią ojca, które to obawy zostały zakwestionowane w postępowaniu zainicjowanym, wnioskiem z 28 czerwca 2022 r. Po czwarte, o niewiarygodności skarżącego świadczy również jego historia migracyjna. Otóż skarżący uzyskał paszport oraz w sposób legalny opuścił kraj pochodzenia (drogą lotniczą oraz w oparciu o wizę białoruską). Następnie nielegalnie przekroczył granicę polsko-białoruską, po czym podjął próbę nielegalnego przekroczenia granicy z Republiką Federalną Niemiec (został zatrzymany w pociągu relacji Warszawa-Berlin). Skarżący nie skorzystał zatem z możliwości złożenia wniosku azylowego w najwcześniejszym możliwym terminie (zob. art. 42 pkt 4 ustawy o ochronie w zw. z art. 80 k.p.a.). Wniosek ten został przez niego złożony dopiero po zatrzymaniu i wszczęciu postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu. W świetle tych okoliczności uzasadnione jest przyjęcie tezy, że skarżący jest w rzeczywistości migrantem ekonomicznym, który nadużywa instytucji ochrony międzynarodowej, korzystając z elementów wojny hybrydowej prowadzonej przez Republikę Białorusi oraz Federację Rosyjską wobec Polski oraz innych krajów Unii Europejskiej. Celem tej wojny jest m.in. destabilizacja państw unijnych oraz wywołanie wewnętrznych konfliktów (zob. np. wyrok NSA z 10 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 752/24 oraz wyrok NSA z 29 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2762/24 – CBOSA); J. Chlebny, Zawrócenie cudzoziemca na granicy, ZNSA 2023, nr 5, s. 13; Komunikat Komisji Europejskiej COM(2024) 570 z 11 grudnia 2024 r. w sprawie przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym wynikającym z wykorzystywania migracji jako broni i w sprawie zwiększania bezpieczeństwa na granicach zewnętrznych UE). 3.5. W świetle niepodważenia legalności ustaleń faktycznych poczynionych przez organy oraz zaakceptowanych przez WSA w Warszawie, nie mogły okazać się zasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego, w tym art. 13 ust. 1 w zw. art. 15 w zw. z art. 18a ustawy o ochronie poprzez wadliwe ich zastosowanie. Ocena naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię następuje bowiem w oparciu o stan faktyczny ustalony przez organy administracji publicznej, a nie przez pryzmat stanu faktycznego, jaki winien być, według skarżącego, ustalony (por. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2369/24 - CBOSA). 3.6. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.