I OSK 1593/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Tomasz Muszyński po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1066/22 w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 12 grudnia 2022 r. III SA/Kr 1066/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M.P. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (Kolegium) z [...] kwietnia 2022 r., znak [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oraz przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata J.G. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji skargą kasacyjną w całości zarzucając mu naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 3, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 roku, poz. 2268 z późn. zm., dalej : "u.p.s.") poprzez ich błędne zastosowanie i nieuchylenie w całości decyzji z [...] kwietnia 2022 roku, znak [...], będące skutkiem wadliwej oceny sytuacji osobistej i finansowej Skarżącej w kontekście realiów społeczno-gospodarczych w Polsce, a w konsekwencji odmowę przyznania dofinansowania do zakupu pościeli w wyższej kwocie, niż 50 zł, która to kwota jest zaniżona i nieadekwatna do potrzeb Skarżącej, nieumożliwiających życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Na podstawie wyżej wymienionych zarzutów Skarżąca wniosła: 1) na zasadzie art. 188 P.p.s.a. – o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie decyzji Kolegium z [...] kwietnia 2022 roku, znak [...]; ewentualnie o: 2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania; a w każdym wypadku o: 3) przyznanie od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie kosztów pomocy prawnej udzielonej Skarżącej z urzędu, które to koszty nie zostały pokryte ani w całości ani w części; Jednocześnie Skarżąca wniosła o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy poddanej pod rozstrzygnięcie sądu kasacyjnego. Pismami z 7 stycznia i 17 stycznia 2022 r. Skarżąca zwróciła się do ośrodka pomocy społecznej o przyznanie zasiłku okresowego, zasiłku celowego na żywność, na usługę elektryka celem naprawy oświetlenia, na karty telefoniczne, na środki do dezynfekcji, na prześcieradło, na stelaż do łóżka i transport, przyznanie wyższej kwoty na pościel, a także na zakup poduszki, na energię, na gaz, na czynsz, na leki i na leczenie kanałowe zębów. Decyzją z [...] lutego 2022 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania Skarżącej świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup pościeli w wyższej kwocie. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca stwierdziła, że ma problem z poruszaniem się, a sklep Ikea jest oddalony od jej osiedla. Dodała, że z doświadczenia lat wie, że powołany sklep ma w ofercie pościel o dużych wymiarach, niepasującą do pierzyny, którą posiada skarżąca. Podniosła, że są pieniądze dla osób znacznie zamożniejszych, a żałuje się pieniędzy dla osoby schorowanej i niepełnosprawnej. Decyzją z [...] kwietnia 2022 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W złożonej skardze Skarżąca podniosła, że rozstrzygnięcie wydano bez wyjaśnienia i przypisano jej dochody, których nie osiąga. Podkreśliła, że jest niepełnosprawna i chora, żyje w nędzy, mieszka w zagrzybionym mieszkaniu i często jest głodna. Zarzuciła organom, że nie uwzględniają stanowisk Skarżącej i szukają powodów, dla których odmawiają stosowania prawa. Odpowiadając na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Ustalenia faktyczne dokonane przez organ drugiej instancji i ich ocenę prawną w pełni podzielił Sąd pierwszej instancji, stwierdzając, że decyzje organów obu instancji nie były arbitralne, lecz podjęte zostały z poszanowaniem mających zastosowanie przepisów materialnoprawnych oraz przepisów procedury. Skarżąca w skardze kasacyjnej dąży bowiem w do wykazania, że Sąd zaakceptował dokonaną przez organy wadliwą ocenę jej sytuacji zdrowotnej i finansowej przy jednoczesnym zaniechaniu ustalenia jej rzeczywistych potrzeb i możliwości. Odnosząc się do tak sformułowanego i uzasadnionego zarzutu Sąd kasacyjny wskazuje, że w świetle przywołanych przez Skarżącą przepisów prawa materialnego, to jest art. 2 ust. 1, art. 3 ust 1 i ust. 3 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rolą organów pomocy społecznej jest zatem wspieranie potrzebujących osób i rodzin w celu ich usamodzielnienia się oraz ich integracji ze środowiskiem. Funkcji tej nie można jednak utożsamiać z obowiązkiem stałego dostarczania środków pieniężnych w wysokości satysfakcjonującej wnioskodawców oraz zaspokajania wszystkich ich oczekiwań zmierzających do podwyższenia standardu codziennego funkcjonowania beneficjentów pomocy społecznej. Co również istotne, rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele tej pomocy określone w ustawie, jak i możliwości finansowe organu. Sąd kasacyjny przypomina, że w kontrolowanej sprawie Skarżąca wnosiła o przyznanie dodatkowego dofinansowania do zakupu pościeli. Organy obu instancji uznały jednak, że z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego nie jest możliwe przyznanie zasiłku celowego, W ich ocenie brak było również podstaw do przyznania zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Jak już wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego warunkiem otrzymania specjalnego zasiłku celowego jest nie tylko wykazanie konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, ale też zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Wprowadzenie przez ustawodawcę tej przesłanki związane jest z tym, że świadczenie to może zostać przyznane w sytuacji, gdy wnioskodawca przekracza kryterium dochodowe. Ustawodawca nie zdefiniował co należy rozumieć pod pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku". Dlatego też wymaga ono odniesienia do każdego indywidulanego przypadku. O uprawnieniu do świadczenia z art. 41 u.p.s. nie decyduje więc dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Z tej formy pomocy społecznej nie można wyprowadzać wniosku, że przyznanie tego rodzaju zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Musi to być zatem przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Jak wynika z akt sprawy, Skarżąca regularnie korzysta z pomocy społecznej, w 2021 r. przyznana jej została pomoc w łącznej kwocie 12.320,89 złotych, to jest średnio miesięcznie 1026,74 złote. Co istotne, w miesiącu poprzedzającym złożenie przez Skarżącą wniosku o przyznanie pomocy na zakup pościeli przyznana jej została pomoc na ten sam cel. W toku postępowania administracyjnego Skarżąca nie powoływała się na żadne szczególne okoliczności, które wymagałyby przyznania jej kolejnego dofinansowania na zakup pościeli. Nie powołała się również na żadne zmiany w swojej sytuacji życiowej ani też na żadne nadzwyczajne wydarzenia, które uzasadniałyby przyznanie owej pomocy. Zatem podniesiony w skardze kasacyjnej argument, że przeznaczona kwota dofinansowania nie jest wystarczają na zakup pościeli flanelowej ale jedynie na zakup pościel z flanelą nie może być uznany za przesądzający o dokonaniu przez Sąd Wojewódzki wadliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Jak bowiem słusznie zwróciło uwagę Kolegium, uprawnienia wynikające z ustawy mają charakter subsydiarny i uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne wnioskodawcy. Powyższe oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania swoich problemów we własnym zakresie. Kolegium zwróciło uwagę, że Skarżąca dysponuje mieszkaniem własnościowym położonym w Krakowie oraz gospodarstwem rolnym. Kolegium podkreśliło również, że wyznacznikami przyznania oraz ustalenia rodzaju i rozmiaru świadczeń są nie tylko sytuacja materialna wnioskującego ale i cel, któremu pomoc ma służyć jak również możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Podkreśliło (a pogląd ten Sąd kasacyjny w pełni podziela), że wobec istnienia coraz większy grup społeczeństwa wymagających pomocy oraz dysponowania przez organy pomocowe niewystarczającymi środkami na udzielenie wsparcia finansowego nie jest możliwe zaspokajanie wszystkich – nawet niezbędnych potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Zatem, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organy przyznając Skarżącej specjalny zasiłek celowy wzięły pod uwagę zarówno potrzeby Skarżącej jak i posiadane przez nią zasoby. Słusznie również Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że uznaniowy charakter kontrolowanej decyzji oznacza, że nawet spełnienie przez ustawowych kryteriów uzyskania pomocy, nie przesądza jeszcze o tym, że pomoc taka zostanie przyznana stronie, a także że zostanie przyznana w oczekiwanej przez wnioskodawczynię wysokości. Po stronie wnioskodawcy ubiegającego się o wnioskowaną pomoc, nie istnieje bowiem roszczenie o przyznanie tegoż świadczenia, w tym także w żądanej wysokości (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 listopada 2001 r., sygn. akt SKO 15/01). W konsekwencji uznać należało, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.