VII SA/Wa 494/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Janeczko, , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), Asesor WSA Michał Podsiadło, , Protokolant ref. staż. Edyta Cichecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi Gminy O. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 8 grudnia 2021 r. znak DOZ-OAiK.650.1027.2021.AJ w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych oddala skargę Przedmiotem skargi Gminy [...] ("skarżąca") jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ("Minister") znak: DOZ-OAiK.650.1027.2021.AJ z 8 grudnia 2021 r. wydana w sprawie dotyczącej nakazu przeprowadzenia robót budowanych przy zabytku, w następującym stanie faktycznym i prawnym: Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków ("MWKZ" lub "organ pierwszej instancji") ostateczną decyzją nr 813/2016 z 14 czerwca 2016 r. wpisał do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego, pod numerem [...], zespół budowlany (zespół podworski) w K., gm. [...], składający się z budynku dworu z XIX w., budynku gospodarczego (wykonanego z cegieł o wymiarach średniowiecznych) zapewne z XVI w. wraz z układem stawów. Następnie organ pierwszej instancji 17 maja 2021 r. przeprowadził kontrolę powyższej nieruchomości pod względem przestrzegania i stosowania przez jej właściciela przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Podczas oględzin stwierdził m.in., że stan zachowania dworu drewnianego jest zły. Widoczne są ugięcia połaci dachu. Pokrycie dachowe zniszczone, z licznymi zabezpieczeniami o charakterze doraźnym. Gzymsy podokapowe zniszczone, w części zarwane. Kominy wykazują zużycie materiału, ubytki cegły oraz braki otynkowania. Jeden z kominów zawalił się na wysokości kalenicy, w jego miejscu dach zabezpieczono papą. Szczyty poddasza, oszalowane deskami drewnianymi, wykazują zużycie materiału i posiadają braki. Elewacje zewnętrzne z licznymi ubytkami tynku, spękane. Okna częściowo wymienione na współczesne drewniane, pozostała stolarka jest historyczna. Zachowały się również drzwi wewnętrzne. We wnętrzu widoczne są liczne ugięcia stropów oraz odkształcenia podłogi. Na strychu zarwany częściowo strop. Podłoga strychu w stanie awaryjnym. Konstrukcja więźby dachowej skorodowana jest biologicznie, widoczne są ogniska grzyba domowego. Z uwagi na powyższe ustalenia, dotyczące złego stanu zachowania ww. budynku, MWKZ pismem z 17 maja 2021 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie wydania decyzji nakazującej Gminie [...] przeprowadzenie robót budowalnych polegających na zabezpieczeniu i remoncie budynku dworu w miejscowości K., gm. [...], znajdującego się na działce ewid. nr [...] obr.[...], wpisanego do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego pod numerem [...]. Natomiast pismem z 28 maja 2021 r. organ zawiadomił strony o zakończeniu ww. postępowania administracyjnego. I dalej, Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją nr 337/DC/2021 z 14 czerwca 2021 r., wydaną na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. 2021 r., poz. 710 ze zm. – dalej: "u.o.z.") oraz art. 104 i 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 r., poz. 735 ze zm. – dalej: "k.p.a."), nakazał Gminie [...] przeprowadzenie robót budowlanych związanych z zabezpieczeniem i remontem budynku dworu w miejscowości K., położonego na działce ewid. nr [...], obr. [...], wpisanego do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego, pod pozycją [...], które będą polegać na wykonaniu dwóch etapów. Etap I – roboty zabezpieczające, tj. doraźne zabezpieczenie przed działaniem wód opadowych miejsc w obrębie braków w poszyciu i pokryciu dachowym; podstemplowanie ugiętych stropów i elementów więźby dachowej w miejscach zdegradowanych końcówek belek wiązowych i krokwi oraz brakujących elementów więźby oraz przemurowanie istniejącego komina oraz odtworzenie zawalonej części drugiego komina i ich otynkowanie. Etap II – roboty remontowe, tj. wykonanie remontu więźby dachowej – w tym wymianę zdegenerowanych elementów konstrukcyjnych w stopniu niezbędnym; wykonanie remontu poszycia i pokrycia dachu – wymianę zdegradowanego poszycia i pokrycia połaci w stopniu niezbędnym, wykonanie zabezpieczenia elementów drewnianych (owado- i grzybobójcze oraz przeciwpożarowe) i wykonanie odpowiednich spadków terenu przy budynku, w celu prawidłowego odprowadzania wody opadowej; wykonanie prac konstrukcyjno-budowlanych ukierunkowanych na: zabezpieczenie, stabilizację i konsolidację, fundamentów i podwaliny konstrukcji drewnianej; wykonanie prac konstrukcyjno-budowlanych ukierunkowanych na: zabezpieczenie, stabilizację i konsolidację ciągów komunikacyjnych w tym podług i ścian wewnętrznych oraz uzupełnienie tynków elewacji oraz pomalowanie miejsc uzupełnionych w istniejącym kolorze elewacji. W decyzji określono również, że dla robót budowalnych wymienionych w etapie I wyznacza się termin realizacji do dnia 31 grudnia 2021 r., a dla robót budowlanych wymienionych w etapie II wyznacza się termin realizacji do dnia 30 listopada 2022 r. Powyższej decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że właściciel zabytkowego zespołu nie spełnia warunków, wynikających z obowiązujących przepisów prawa, regulowanych m.in. przez u.o.z. oraz ustawę z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1333 ze zm. – dalej: "pr.bud."), a zły stan techniczny obiektu wpływa negatywnie na zachowanie substancji zabytkowej. Organ wskazał przy tym, że przeprowadzona kontrola wykazała, że budynek dworu znajduje się w niedostatecznym stanie zachowania, a jeden z kominów budynku dworu (na wysokości kalenicy) uległ zawaleniu. Stan zachowania dworu jest bardzo zły, a postępująca od wielu lat destrukcja, grozi w każdej chwili zawaleniem całości lub części zabytku. Obiekt jest tylko częściowo użytkowany (lokal od strony szczytowej wschodniej) a jego nieszczelny dach nie zabezpiecza przed czynnikami atmosferycznymi. Połacie dachu posiadają widoczne ugięcia oraz częściowe zarwanie, a elementy konstrukcyjne wykazują infekcję biologiczną. Część stropu poddasza od strony południowej jest zarwana; kominy z widocznymi luźnymi cegłami, w stanie kwalifikującym się do wzmocnienia i przymurowania; liczne ubytki w oszalowaniu szczytów elewacji wschodniej i zachodniej, istniejące oszalowanie wykazuje zużycie materiału. Widoczne są również liczne ubytki wypraw tynkarskich wszystkich elewacji. W konsekwencji MWKZ przyjął, że konieczne jest, na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z. nakazanie właścicielowi, posiadającemu tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru zabytków, przeprowadzenie robót budowlanych przy tym zabytku, niezbędnych ze względu na zagrożenie zniszczenia lub istotnego uszkodzenia tego zabytku. Natomiast rygor natychmiastowej wykonalności dla robót zabezpieczających i remontowych, został nadany z uwagi na ważny interes społeczny, jakim jest ochrona zabytków. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją znak: DOZ-OAiK.650.1027.2021.AJ z 8 grudnia 2021 r., wydaną na podstawie art. 49 ust. 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 u.o.z. oraz art. 17 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił decyzję MWKZ z 14 czerwca 2021 r. w części dotyczącej terminu wykonania robót zabezpieczających (etap I), polegających na: doraźnym zabezpieczeniu przed działaniem wód opadowych miejsc w obrębie braków w poszyciu i pokryciu dachowym, podstemplowaniu ugiętych stropów i elementów więźby dachowej w miejscach zdegradowanych końcówek belek wiązarowych i krokwi oraz brakujących elementów więźby oraz przemurowaniu istniejącego komina, i w tym zakresie wyznaczył nowy termin wykonania ww. robót zabezpieczających: do 28 lutego 2022 r. Ponadto uchylił decyzję MWKZ z 14 czerwca 2021 r. w części dotyczącej terminu wykonania robót zabezpieczających (etap I), polegających na: odtworzeniu zawalonej części drugiego komina i otynkowania obu kominów, i w tym zakresie wyznaczył nowy termin wykonania ww. prac polegających na odtworzeniu zawalonej części drugiego komina i otynkowania obu kominów: do 30 listopada 2022 r. W pozostałym zaś zakresie decyzję MWKZ z 14 czerwca 2021 r. utrzymał w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ drugiej instancji podał, że MWKZ miał uzasadnione podstawy do wydania decyzji nakazującej podjęcie określonych w niej działań, niezbędnych ze względu na zagrożenie całkowitym zniszczeniem zabytku, jakim jest dwór w K.. Wydanie takiej decyzji, mającej na celu wyegzekwowanie działań przeciwdziałających destrukcji zabytku, jest zgodne z powinnością organów ochrony zabytków, bowiem stosownie do art. 4 pkt 2 u.o.z. ochrona zabytków polega w szczególności na zapobieganiu przez organy administracji publicznej zagrożeniom, mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości. Wydany nakaz, zdaniem Ministra, podyktowany był koniecznością zabezpieczenia przed całkowitym zniszczeniem zabytkowego dworu w K., którego zły stan zachowania wynika z wieloletnich zaniedbań ze strony kolejnych właścicieli w wypełnianiu obowiązków, związanych z opieką nad zabytkiem. Minister dodał, że pomimo faktu, że zły stan zachowania zabytku był znany Gminie [...] i analizowany już na etapie postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków (wszczętym w 2013 r.), Gmina od tego czasu nie podjęła żadnych czynności w celu zahamowania procesu destrukcji i skutecznej poprawy stanu zachowania budynku. Minister podzielił w tej sytuacji stanowisko organu pierwszej instancji co do konieczności zobowiązania Gminy [...] do realizacji zadań, do których obligują ją przepisy u.o.z. Podkreślił jednocześnie zabytkowe wartości objętego postępowaniem budynku. Wskazał też, że prawidłowo został ustalony podmiot zobowiązany, gdyż dla nieruchomości ewid. nr [...] w K., gm. [...], na której posadowiony jest budynek dworu, prowadzona jest księga wieczysta nr [...], z której wynika, że nieruchomość ta obecnie jest własnością Gminy [...]. Podał, że zgodnie z dyspozycją art. 5 pkt 2, 3, 4 u.o.z. prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczenie go i utrzymanie w jak najlepszym stanie, w celu trwałego zachowania jego wartości, jest obowiązkiem Gminy [...], jako właściciela zabytku, niezależnie od jego stanu zachowania. Zakres natomiast nałożonych obowiązków – w ocenie Ministra, mieści się w definicji legalnej robót budowlanych, o której mowa w art. 3 pkt 8 u.o.z. w zw. z art. 3 pkt 7 pr.bud., jak również w definicji prac konserwatorskich zgodnie z treścią art. 3 pkt 6 u.o.z. Ze względu na upływ czasu od dnia wydania decyzji przez MWKZ, Minister uznał za konieczne wydłużenie terminów wykonania niektórych prac, określonych w sentencji decyzji organu pierwszej instancji. Uznał również, że odbudowa fragmentu zawalonego komina oraz otynkowanie obu kominów może nastąpić dopiero na etapie robót remontowych, przez co na realizację tych prac wyznaczono dłuższy termin, zgodny z terminem wykonania prac z etapu II. Odnosząc się do postępowania dowodowego organ drugiej instancji wskazał, że wbrew zarzutom Gminy [...], analiza materiału dowodowego, w tym dołączonej do odwołania dokumentacji technicznej, nie daje podstaw do sformułowania wniosku, że stwierdzone zniszczenia uniemożliwiają przeprowadzenie prac remontowych zgodnie ze sztuką konserwatorską i budowlaną, które prowadziłyby do poprawy stanu zachowania zabytku. Z akt sprawy nie wynika także, aby remont obiektu oznaczał całkowitą jego rekonstrukcję, pozbawiającą go tym samym cech zabytku. Minister wyjaśnił przy tym, że trwałość techniczna konstrukcji drewnianych określana jest w praktyce na ok. 60-80 lat. Praktyka konserwatorska dopuszcza więc możliwość stopniowej wymiany drewnianych elementów historycznego budynku w ramach bieżących prac konserwatorskich, w następstwie ich zużycia i korozji biologicznej. Etapowa wymiana drewnianych elementów nie obniża co do zasady wartości zabytkowych budynku, szczególnie jeżeli zachowane zostają rozwiązania połączeń ciesielskich, sposób obróbki oraz gatunek drewna. W wyjątkowych przypadkach dopuszcza się nawet całkowity demontaż budynku drewnianego i jego ponowny montaż z częściowym wykorzystaniem oryginalnych elementów drewnianych. Prace takie powinny jednak być wykonywane według ściśle określonych zasad, pod kierunkiem specjalisty w dziedzinie konserwacji budownictwa drewnianego. Poza tym Minister wskazał, że przedłożona przez skarżącą dokumentacja techniczna, a szczególności zawarte w niej dane na temat stanu technicznego budynku oraz wnioski mają charakter bardzo ogólny i lakoniczny. Autorzy ww. opracowań nie oparli swoich ustaleń na szczegółowych badaniach poszczególnych elementów konstrukcji, w tym badaniach laboratoryjnych czy obliczeniach nośności ustrojów konstrukcyjnych. W opiniach tych nie wskazano, jaki procent substancji zabytkowej uległ zniszczeniu w stopniu wymagającym jej wymiany. Jakkolwiek obiektywnie obiekt ten nie spełnia wymagań dotyczących warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, to - jak stwierdził Minister - obiekt ten jest zabytkiem wpisanym do rejestru, zatem jego ocena winna zawsze uwzględniać zasady ochrony zabytków. Przepisy pr.bud., stosownie do art. 2 ust. 2 pkt 3 tej ustawy, nie naruszają przepisów odrębnych, w tym przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Oznacza to, że wobec wykazanych zjawisk degradujących obiekt zabytkowy, w pierwszym rzędzie należy rozważyć środki zaradcze – w tym zabezpieczenie substancji zabytkowej obiektu. Minister uznał też, że nie doszło do naruszenia art. 40 u.o.z., gdyż w sprawie został zebrany materiał dowodowy – obejmujący m.in. protokół z kontroli konserwatorskiej, decyzję organu nadzoru budowlanego, jak i stanowisko Gminy [...] co do awaryjnego stanu zachowania zabytku – z którego wynika, że konieczne było wydanie decyzji na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z, w celu doprowadzenia do zabezpieczenia i poprawy stanu zachowania dworu w K.. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 8 grudnia 2021 r. wniosła skarżąca - Gmina [...], wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji MWKZ oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) art. 49 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 oraz 6 u.o.z. poprzez błędną wykładnię tych przepisów, polegającą na bezzasadnym przyjęciu, że można nakazać Gminie O. przeprowadzenie prac budowlanych w budynku wpisanym do rejestru zabytków, gdy zniszczenie zabytku już nastąpiło w wyniku wieloletnich zaniedbań kolejnych właścicieli obiektu i budynek nadaje się wyłącznie do rozbiórki; 2) art. 40 u.o.z. poprzez błędną wykładnię tych przepisów, polegającą na bezzasadnym przyjęciu, że niewydanie zaleceń pokontrolnych jest prawidłowe, bez wyjaśnienia z jakich powodów organ uważa, że odstąpienie od zasady wydania zaleceń pokontrolnych nie stanowi naruszenia prawa w tym zakresie; 3) art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia tej sprawy, czego wynikiem było niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i jego dowolna, wybiórcza ocena, skutkująca naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, poprzez pominięcie w postępowaniu dowodowym informacji zawartych w "Protokole przeglądu technicznego budynku" autorstwa technika budownictwa W. K. z 24 września 2015 r. i "Ocenie technicznej zabytkowego budynku (...)" opracowanej przez mgra inż. J. D. w dniu 14 czerwca 2021 r., dotyczących złego stanu technicznego budynku dworu w K., bez dopuszczenia w tym zakresie dowodu ze specjalistycznej opinii biegłych, skutkiem czego przekroczono zasadę uznania administracyjnego nakładając na stronę obowiązki ponad miarę; 4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania i prawa materialnego; 5) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, w tym w szczególności "Ocenie technicznej zabytkowego budynku (...)" opracowanej przez mgra inż. J. D. w dniu 14 czerwca 2021 roku, dotyczących złego stanu technicznego budynku dworu w K.; 6) art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez jego błędne niezastosowanie w sytuacji, gdy decyzja organu pierwszej instancji była niewykonalna już w dacie wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały. W odpowiedzi z 11 marca 2022 r. na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Organ stwierdził, że nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do uwzględniania skargi, a w rezultacie uchylenia własnej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra z 8 grudnia 2021 r. o charakterze reformatoryjnym, tj. uchylająca w części decyzję MWKZ z 14 czerwca 2021 r. i orzekająca w tym zakresie, w pozostałej części utrzymująca ją w mocy. Decyzje te wydano w przedmiocie nakazania skarżącej - Gminę [...] przeprowadzenia robót budowlanych związanych z zabezpieczeniem i remontem budynku dworu w miejscowości K., położonego na działce ewid. nr [...], obręb [...], wpisanego do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego pod numerem [...]. Postępowanie zakończone ww. decyzją uruchomiono z urzędu; powodem jego wszczęcia był zły stan zachowania zabytku nieruchomego stwierdzony przez MWKZ podczas kontroli związanej z przestrzeganiem obowiązków wynikających z u.o.z. Decyzja Ministra co do istoty podziela stanowisko organu I instancji; zmienia to orzeczenie wyłącznie poprzez wydłużenie terminu realizacji niektórych z nałożonych obowiązków (przyjmując też, że część z nich określona w ramach I etapu, może być realizowana w ramach etapu II - remontowego). W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę przebieg postępowania administracyjnego, przeprowadzone postępowanie dowodowe, a także poczynione w sprawie ustalenia, zaskarżone w sprawie rozstrzygnięcie Ministra należy uznać za prawidłowe. Organ drugiej instancji nie naruszył przepisów postępowania lub prawa materialnego, co uzasadniałoby wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego, nadto prawidłowo orzekł na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. wydłużając w efekcie termin wykonania niektórych z nałożonych - w ramach orzeczonego nakazu - obowiązków. Rozwijając tę ocenę Sąd zauważa, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 49 ust. 1 u.o.z., zgodnie z którym wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku. Zastosowanie art. 49 ust. 1 u.o.z. i wydanie na jego podstawie decyzji "nakazującej" przez właściwy organ może mieć miejsce po kontroli zabytku i w ramach sprawowanego nadzoru konserwatorskiego. Decyzja taka obejmować może wyłącznie obowiązki z zakresu prac konserwatorskich lub robót budowlanych, które są niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku, a więc te które chronią zabytek przed (dalszą) degradacją. Przy czym, kierując się celem u.o.z. i definicją zabytku należy przyjąć, że dopóki dany obiekt nie uległ całkowicie zniszczeniu i posiada (nadal) wartości zabytkowe, przepis art. 49 ust. 1 u.o.z. - dopuszczający możliwość nałożenia obowiązków ochrony zapobiegających jego dalszemu niszczeniu - może znaleźć zastosowanie; także wówczas, gdy zabytek (tu: budynek dawnego dworu) jest w złym stanie i nie nadaje się do użytkowania (por. wyrok NSA z 24 maja 2018 r., sygn. akt: II OSK 2927/17). Wynika to z tego, że stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 u.o.z. zabytki nieruchome podlegają ochronie i opiece bez względu na stan zachowania. Co równie istotne, na podstawie omawianego przepisu organ może nałożyć prace zmierzające do utrzymania substancji zabytkowej poprzez wykonanie określonych robót budowlanych; biorąc pod uwagę definicję legalną robót budowlanych (art. 3 pkt 8 u.o.z. i art. 3 pkt 7 ustawy Prawo budowlane) należy uznać, że mogą one polegać również na remoncie czy przebudowie, o ile są niezbędne dla osiągnięcia celu tej regulacji prawnej. Nadto, dla zastosowania art. 49 ust. 1 u.o.z. nie ma znaczenia czy zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku może nastąpić z winy obecnego właściciela obiektu, czy też z winy poprzednich jego właścicieli. Obowiązki te wynikają z samego faktu dysponowania obiektem wpisanym do rejestru zabytków i wiążącą się z nim odpowiedzialnością uregulowaną w u.o.z. (v. wyrok NSA z 4 lipca 2018 r., sygn. akt: II OSK 1948/16). Nie budzi przy tym wątpliwości, że wpisanie nieruchomości do rejestru zabytków nakłada na jej właściciela (posiadacza) obowiązek sprawowania opieki nad zabytkiem. Opieka ta sprowadza się m.in. do starannego postępowania z zabytkiem, tj. utrzymania go w jak najlepszym stanie oraz jak najlepszego jego wykorzystania dla dobra ogółu ze względu na jego walory zabytkowe. Obowiązek dbałości o stan zachowania zabytku ma charakter publicznoprawny i wynika wprost z ustawy (art. 5 u.o.z.). Z uwagi na taki charakter obowiązków właściciela (posiadacza) zabytku właściwe organy administracji publicznej wyspecjalizowane w ochronie zabytków mają - zgodnie z art. 4 u.o.z. - kompetencje, a także obowiązki, podejmować niezbędne działania zapobiegające degradacji zabytku. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że przedmiotowy obiekt: budynek dworu w miejscowości K., położony na działce ewid. nr [...], obręb [...], jest zabytkiem nieruchomym wpisanym do rejestru zabytków pod nr [...] na podstawie decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nr 813/2016 z 14 czerwca 2016 r. Jak wynika z akt administracyjnych, decyzja ta, z 14 czerwca 2016 r., została utrzymana w mocy przez organ II instancji (v. decyzja Ministra znak: DOZ-OAiK.660.802.2016.ML/4 z 24 stycznia 2017 r.), a oba te orzeczenia pozostają w obrocie prawnym; dla porządku Sąd zaznacza, że ich kwestionowanie w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym (z uwagi na odrębność tych postępowań powodowaną przedmiotem sprawy) nie mogło mieć miejsca; sprawa nie dotyczy objęcia budynku ochroną prawną, a nakazu wykonania prac przy zabytku w celu jego ochrony przed zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem. Sąd zauważa jednocześnie, że z ww. decyzji dotyczących wpisu do rejestru zabytków wynikają nie tylko powodu, które zaważyły na objęciu budynku dworu ochroną poprzez wpis do rejestru zabytków, ale też stwierdzony już wówczas zły stan tego obiektu, jak i przekształcenia jakie dotychczas miały w nim miejsce, co jednak nie spowodowało odstąpienia organu konserwatorskiego od wpisania go do wskazanego rejestru (v. str. 4 i 5 uzasadnienia decyzji organu I instancji). Nie jest również sporne w sprawie, że skarżąca jest właścicielem przedmiotowego zabytku; była jego właścicielem w chwili wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego, zakończonego zaskarżoną decyzją, a także – była nim również w toku postępowania dotyczącego objęcia go ochroną prawną. Dotyczy jej zatem uregulowany w art. 5 u.o.z. obowiązek sprawowania opieki nad zabytkiem, polegającej w szczególności na zapewnieniu warunków m.in. zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie. Niewywiązanie się z tego obowiązku może prowadzić do zastosowania cyt. powyżej art. 49 ust. 1 u.o.z., a adresatem nakazu sformułowanego na jego podstawie może być m.in. aktualny właściciel zabytku. Warunkiem dopuszczalności nałożenia obowiązku w oparciu o art. 49 ust. 1 u.o.z. na określony podmiot jest posiadanie przez ten podmiot wskazanego w tym przepisie tytułu do nieruchomości, na której znajduje się zabytek nieruchomy oraz posiadanie na tej podstawie prawa do korzystania z zabytku. Obie te przesłanki w tym przypadku są spełnione. To też powoduje, że nakaz orzeczony na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z. mógł być skierowany do skarżącej, niezależnie od tego czy lub w jakim stopniu przyczyniła się do obecnego złego stanu zabytku. Dalej, Sąd stwierdza, że postępowanie dowodowe przeprowadzone w sprawie w sposób niewątpliwy wykazało zły stan zabytkowego dworu, a dokładnie postępującą jego destrukcję (wynikającą m.in. z braku odpowiednich zabezpieczeń przed warunkami atmosferycznymi: nieszczelny dach). Stan zachowania tego obiektu nie uległ poprawie po objęciu go ochroną prawną; zgromadzone dowody wskazują bowiem na to, że mimo takiego obowiązku skarżąca nie wykonała przy tym obiekcie żadnych prac o charakterze zabezpieczającym, narażając zabytek swoim zachowaniem na utratę wartości prawnie chronionych. Zasadniczym dowodem w tej kwestii jest protokół z kontroli przeprowadzonej przez MWKZ 17 maja 2021 r., w obecności przedstawiciela właściciela zabytku, podpisany przez tę osobę bez zastrzeżeń. W takich warunkach, zastosowanie art. 49 ust. 1 u.o.z. należy uznać w sprawie za w pełni uprawnione. Poza tym, zdaniem Sądu, wskazany przepis u.o.z. nie został naruszony poprzez zakres/charaker/sposób sformułowania orzeczonych do wykonania prac; prace te zostały dostatecznie skonkretyzowane, a to zgodnie z dyspozycją art. 49 ust. 1 u.o.z. Określając w decyzji rodzaj i zakres czynności niezbędnych do wykonania przez właściciela, organy miały na uwadze, że związane są funkcją ochronną przepisu, a treść nakazanych działań nie może wykraczać poza granice wyznaczone w tym przepisie. Nakazane prace podzielono na dwa etapy, wyróżniając typowo zabezpieczające, które wymagają też z tej przyczyny natychmiastowego wykonania (decyzja II instancji słusznie z tego etapu wyłączyła odtworzenie zawalonej części drugiego komina i otynkowanie obu); w drugim etapie (z wyznaczeniem dłuższego terminu realizacji) nakazano wykonanie robót remontowych obejmujących zdegradowane elementy konstrukcyjne więźby dachowej czy konieczne prace dotyczące poszycia i pokrycia dachu, a także prace konstrukcyjno-budowlane ale wyłącznie te, ukierunkowane na zabezpieczenie, stabilizację, konsolidację fundamentów i podwaliny konstrukcyjnej czy ciągów komunikacyjnych. Wszystkie one mieszczą się w dyspozycji art. 49 ust. 1 u.o.z., dotyczącym zarówno prac konserwatorskich, jak i robót budowlanych, i wszystkie one mogły zostać uznane za konieczne dla osiągnięcia celu instytucji przewidzianej w ww. przepisie, tj. utrzymania zabytku. Niezależnie od tej oceny Sąd zauważa ponownie, że przedmiotem nakazu orzeczonego na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z. może być nawet częściowe odtworzenie zabytku, jeśli tylko postępowanie dowodowe prowadzone przez wyspecjalizowany organ (jakim jest organ konserwatorski) wykaże, że jest to niezbędne ze względu na ochronę zabytku przed jego zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem. Odnośnie do zarzutów skargi Sąd stwierdza natomiast, że ww. oceny (co do prawidłowości zastosowania w okolicznościach sprawy art. 49 ust. 1 u.o.z.) skutecznie nie podważa zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego poprzez brak wcześniejszego zastosowania przez właściwy organ art. 40 ust. 1 u.o.z. Sąd wyjaśnia, że stosownie do treści tego ostatniego przepisu na podstawie ustaleń wynikających z kontroli, w przypadku ustalenia, że zabytek jest w nieodpowiednim stanie zachowania, wojewódzki konserwator zabytków może wydać kontrolowanej osobie fizycznej lub kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej zalecenia pokontrolne usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, w określonym terminie, o ile ich charakter nie uzasadnia wydania decyzji, o której mowa w art. 49 ust. 1. Zgodnie natomiast z art. 40 ust. 2 u.o.z. wojewódzki konserwator zabytków może odstąpić od wydania zaleceń pokontrolnych i wydać decyzję, o której mowa m.in. w art. 49 ust. 1 u.o.z. Wojewódzki konserwator zabytków może więc alternatywnie wydać zalecenia pokontrolne lub odstąpić od wydania zaleceń pokontrolnych i wydać decyzję na podstawie m.in. art. 49 ust. 1 u.o.z. Wybór sposobu procedowania spośród m.in. tych dwóch ewentualności jest uzależniony od ustaleń stanu faktycznego i oceny materiału dowodowego. Rolą wojewódzkiego konserwatora zabytków jest zatem - w przypadku interwencji - dostosowanie odpowiedniego środka przymusu służącego ochronie zabytku. Wydanie zaleceń pokontrolnych nie jest więc obligatoryjnym elementem postępowania, a jedynie jedną z możliwości ochrony zabytku. Przy czym, celem zaleceń pokontrolnych jest zapewnienie zachowania zabytku nieruchomego w należytym stanie. Tymczasem wydanie decyzji na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z. ma prowadzić do uchronienia zabytku przed całkowitą degradacją, przez nakazanie prac zabezpieczających czy nawet odtworzenie części zabytku, jeżeli tylko jest to celowe, tj. będzie przeciwdziałało procesowi niszczenia. Jak wynika z akt administracyjnych, w szczególności z protokołu oględzin zabytku, które odbyły się 17 maja 2021 r., stan zabytku objętego niniejszym postępowaniem jest bardzo zły – czego nie kwestionuje skarżąca, także w skierowanej do Sądu skardze. Oględziny te wykazały m.in., że jeden z kominów zawalił się na wysokości kalenicy, szczyty poddasza oszalowane deskami drewnianymi, wykazują zużycie materiału i posiadają braki. Elewacje zewnętrzne z licznymi ubytkami tynku, spękane. We wnętrzu widoczne są liczne ugięcia stropów oraz odkształcenia podłogi. Na strychu zarwany częściowo strop. Zastając w takim stanie zabytek podczas kontroli organ konserwatorski miał możliwość odstąpić od wydania zaleceń pokontrolnych i wydać decyzję nakazującą wykonanie określonych robót budowlanych, gdyż zakres prac znacząco przekracza roboty, które mogłyby stanowić przedmiot zaleceń pokontrolnych. Sąd przyjął więc, że zarzut skargi dotyczący art. 40 u.o.z. jest nieuzasadniony; w kontrolowanej sprawie organ wyjaśnił bowiem, że nie było podstaw do wydania zaleceń pokontrolnych, gdyż zabytek jest w bardzo złym stanie, a ten uzasadniał wydanie decyzji na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z. Sąd nie podzielił też zarzutów procesowych skargi, odnoszących się do postępowania dowodowego. W sprawie nie miało miejsca niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego; ten został ustalony w zakresie koniecznym, wyznaczonym przepisami prawa materialnego. Ustalono stan zabytku, a także (w oparciu o te ustalenia) zakres robót, których wykonanie uznano za niezbędne ze względu na ochronę zabytku przed dalszym niszczeniem. Nie pominięto w tej ocenie żadnych dowodów, w tym pochodzących od skarżącej, a przedstawionych na etapie postępowania odwoławczego. Minister w zaskarżonej decyzji, czyniąc zadość przepisom postępowania, wyjaśnił z jakich względów złożone przez nią opracowania nie zostały uwzględnione. I tak podał, że przedłożona dokumentacja jest bardzo ogólna, a wskazane wnioski są lakoniczne. Nie oparto ich na szczegółowych badaniach poszczególnych elementów konstrukcji czy obliczeniach nośności ustrojów konstrukcyjnych. Zdaniem Sądu, organ ten mógł w efekcie przyjąć, że powołane przez skarżącą dokumenty są niewystarczające do stwierdzenia, że zabytek uległ całkowitej degradacji, a nałożenie w tej sytuacji nakazu na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z. jest niecelowe/błędne (tego zaś w istocie oczekiwała skarżąca). Należy przy tym odnotować, że jeden z ważnych dla skarżącej dokumentów, to protokół przeglądu technicznego budynku podworskiego datowany na 24 września 2015 r., wskazujący w szczególności na przekształcenia budynku na przestrzeni lat (oceniane na etapie wpisu tego budynku do rejestru zabytków), drugi zaś – to ocena techniczna ww. obiektu z 14 czerwca 2021 r. ogólna (niczym nie poparta), z wnioskiem końcowym wskazującym na to, że obecny stan techniczny budynku powoduje, że nie nadaje się on do użytkowania, a także uniemożliwia remont. Stąd też Sąd nie znajduje podstaw do podważenia oceny tych dokumentów przedstawionej w zaskarżonej decyzji. Podsumowując, Sąd stwierdza, że postępowanie administracyjne w sprawie wydania nakazu Gminie [...] przeprowadzenia robót polegających na zabezpieczeniu i remoncie budynku dworu w miejscowości K. zostało przeprowadzone bez naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a także przepisów u.o.z.; wydane rozstrzygniecie Ministra odpowiada prawu, w szczególności zawiera prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne, które zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. szczegółowo odnosi się do faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Poza tym, wbrew skardze, rozstrzygnięcie to nie jest dotknięte żadną z wad nieważności, w tym uregulowaną w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. W tych warunkach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł o oddaleniu skargi.