II SA/Gl 321/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 20 grudnia 2024 r. nr SKO.IV/424/913/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 20 grudnia 2024 r. nr SKO.IV/424/913/2024, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. - dalej k.p.a.), art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm. – dalej u.ś.r.) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466), po rozpoznaniu odwołania H.B. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta U. (dalej – organ I instancji) z dnia 19 kwietnia 2024 r. nr [...], którą: I. odmówiono przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziećmi: J.B., M.B. i A.B. na okres od 1 marca 2024 r. do 31 marca 2024 r.; II. przyznano Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad: 1) córką A.B1. urodzoną [...] r., która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. na okres od 5 marca 2024 r. do 31 marca 2024 r. w wysokości 2.602,40 zł jednorazowo; 2) córką A.B1. urodzoną [...] r., córką J.B. urodzoną [...] r., córką M.B. urodzoną [...] r. oraz synem A.B. urodzonym [...] r., którzy legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. na okres od 1 kwietnia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. w wysokości 5.976 zł miesięcznie. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Burmistrz Miasta decyzją z dnia 19 kwietnia 2024 r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącej złożonego w dniu 14 marca 2024 r.: 1) odmówił przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziećmi: J.B., M.B. i A.B. na okres od 1 marca 2024 r. do 31 marca 2024 r.; 2) przyznał Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad: a) córką A.B1. na okres od 5 marca 2024 r. do 31 marca 2024 r. w wysokości 2.602,40 zł jednorazowo; b) córką A.B1., córką J.B., córką M.B. oraz synem A.B. na okres od 1 kwietnia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. w wysokości 5.976 zł miesięcznie. W jej uzasadnieniu przywołano przepisy znajdujące zastosowanie w sprawie. Wyjaśniono następnie, że świadczenie na dzieci: J.B., M.B. i A.B. zostało przyznane od 1 kwietnia 2024 r. (mimo, że wniosek Skarżącej wpłynął do organu w marcu 2024 r.), gdyż z przekazanych przez Skarżącą informacji wynika, że wypłata świadczeń związanych z ich niepełnosprawnością została wstrzymana na Ukrainie we wskazanej dacie. Z kolei zauważono, że w związku z opieką nad córką A.B1., Skarżąca dysponowała prawem do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 4 marca 2024 r. Zwrócono uwagę, że świadczenie to może być przyznane obywatelom Ukrainy mającym legalny pobyt na terytorium Polski, którego graniczną data jest 30 czerwca 2024 r. – zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm. – dalej u.p.o.u.). W tej sytuacji, jak stwierdził organ I instancji, ze względu na fakt, że Wnioskodawczyni spełnia warunki z art. 17 u.ś.r. zasadnym było przyznanie jej przedmiotowego świadczenia na okres od 5 do 31 marca 2024 r. na córkę A.B1. oraz na okres od 1 kwietnia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. na dzieci: A.B1., J.B., M.B. i A.B. W odwołaniu z dnia 6 maja 2024 r. pełnomocnik Skarżącej zarzucił rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnemu naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy poprzez wadliwe zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 3e u.ś.r. i błędne przyjęcie, że wysokość świadczenia na czwórkę niepełnosprawnych dzieci wynosi 5.976 zł, w sytuacji gdy prawidłowo ustalona wysokość przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego powinna wynosić 11.952 zł, a także art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. poprzez niewskazanie rzeczywistej podstawy prawnej decyzji, uzasadniającej odmowę przyznania świadczenia. W motywach odwołania wskazano na niezrozumienie przez organ I instancji art. 17 ust. 3e u.ś.r. Powołując się na stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stwierdzono, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje na każde dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, nad którym sprawowana jest opieka w pełnej wysokości. Zatem w niniejszej sprawie prawidłowo ustalona kwota świadczenia pielęgnacyjnego na czwórkę dzieci powinna zostać podwyższona 3 x po 100%, co daje łączną kwotę 11.952 zł. Decyzją z dnia 23 lipca 2024 r. nr [...] Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji w części dotyczącej pkt II ppkt 2 i w tym zakresie orzekło o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na dzieci: – A.B1. – na okres od 1 kwietnia 2024 r. do 30 czerwca 2025 r. (orzeczenie o niepełnosprawności do 31 grudnia 2025 r.) w wysokości 2.988 zł miesięcznie; – J.B. – na okres od 1 kwietnia 2024 r. do 30 czerwca 2025 r. (orzeczenie o niepełnosprawności do 8 lipca 2027 r.) w wysokości 2.988 zł miesięcznie; – M.B. – na okres od 1 kwietnia 2024 r. do 30 września 2024 r. (orzeczenie o niepełnosprawności do 30 września 2024 r.) w wysokości 2.988 zł miesięcznie; – A.B. – na okres od 1 kwietnia 2024 r. do 30 września 2024 r. (orzeczenie o niepełnosprawności do 30 września 2024 r.) w wysokości 2.988 zł miesięcznie. Wskutek wszczętego z urzędu postępowania nieważnościowego, Kolegium decyzją z dnia 15 października 2024 r. nr [...] stwierdziło nieważność własnej decyzji z dnia 23 lipca 2024 r. nr [...]. Po wyeliminowaniu z obrotu prawnego własnej decyzji z dnia 23 lipca 2024 r., Kolegium ponownie rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym decyzją z dnia 20 grudnia 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne z dnia 19 kwietnia 2024 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy nie podzielił stanowiska pełnomocnika Skarżącej dotyczącego wykładni art. 17 ust. 3e u.ś.r. Wyraził bowiem pogląd, że przepis ten przewiduje możliwość podwyższenia o 100% wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba uprawniona opiekuje się więcej niż jednym dzieckiem z niepełnosprawnością. Zatem w niniejszej sprawie Skarżąca posiadająca czwórkę niepełnosprawnych dzieci winna otrzymać na pierwsze z nich 2.988 zł, a także kolejne 2.988 zł z racji na niepełnosprawność pozostałej trójki. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, prawidłowo ustalono Wnioskodawczyni wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na kwotę 5.976 zł. W skardze z dnia 3 lutego 2025 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Wnioskodawczyni zarzucił decyzji Kolegium naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy poprzez wadliwe zastosowanie art. 17 ust. 3e u.ś.r. i błędne przyjęcie, że wysokość świadczenia na czwórkę niepełnosprawnych dzieci wynosi 5.976 zł, w sytuacji gdy prawidłowo ustalona wysokość przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego powinna wynosić 11.952 zł. Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W motywach skargi pełnomocnik posłużył się argumentacją tożsamą z tą zaprezentowaną w odwołaniu. W skardze osobistej z dnia 27 stycznia 2025 r. Wnioskodawczyni negując decyzję organu odwoławczego wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad czworgiem niepełnosprawnych dzieci w kwocie 11.952 zł, a także o zwolnienie jej z kosztów sądowych. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sprawy jest decyzja, którą przyznano Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad czworgiem niepełnosprawnych dzieci. Podkreślić należy, że poza sporem jest to, że pobyt na terytorium Polski Wnioskodawczyni oraz jej dzieci, jako obywateli Ukrainy, uznawany jest za legalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.p.o.u. Tym samym Skarżąca uprawniona jest do ubiegania się o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego (art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.o.u.). Organy nie kwestionują również tego, że Wnioskodawczyni faktycznie sprawuje opiekę nad wskazanymi dziećmi, co zostało potwierdzone w wywiadzie środowiskowym. Wskazać przyjdzie, że w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak zaznaczono to wcześniej, Skarżąca neguje wysokość przyznanego jej świadczenia, którego kwota określona została w pkt II.2 decyzji organu I instancji. Mianowicie nie zgadza się z Kolegium i organem I instancji, że w świetle art. 17 ust. 3e u.ś.r., jego wysokość może być podwyższona jedynie o 100%. W jej opinii, wskazany przepis pozwala zwielokrotnić kwotę świadczenia pielęgnacyjnego stosownie do ilości dzieci niepełnosprawnych pozostających pod opieką osoby uprawnionej. Osią sporu jest zatem wykładnia art. 17 ust. 3e u.ś.r. Stanowi on, że osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r., rodzinie zastępczej i osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka sprawującym opiekę nad więcej niż jedną osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w ust. 3, podwyższa się o 100% na drugą i każdą kolejną osobę, nad którą sprawowana jest opieka. Analiza powyższego uregulowania wskazuje, że wątpliwości organów wiążą się z tą częścią przepisu, który mówi, że wysokość świadczenia pielęgnacyjnego "podwyższa się o 100% na drugą i każdą kolejną osobę, nad którą sprawowana jest opieka". W ich ocenie, wolą ustawodawcy było zwiększenie kwoty świadczenia wyłącznie o 100%, w sytuacji opieki sprawowanej przynajmniej nad dwojgiem niepełnosprawnych dzieci. Zatem uznano, że art. 17 ust. 3e u.ś.r. nie pozwala na podwyższenie wysokości świadczenia proporcjonalnie do liczby niepełnosprawnych dzieci pozostających pod opieką danej osoby. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Wspomniany przepis bowiem należy rozumieć tak, jak przedstawia to Skarżąca. Otóż jego brzmienie uzasadnia twierdzenie, że opieka nad dwoma i więcej niepełnosprawnymi dziećmi daje prawo do zwielokrotnienia kwoty świadczenia. Oznacza to, że osoba taka uprawniona jest de facto do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na każde niepełnosprawne dziecko. W interpretowanym przepisie jest mowa o "drugiej i każdej następnej osobie", a więc ustawodawca widzi potrzebę udzielenia pomocy z racji sprawowania opieki nad każdym z nich. Nie można więc nadać przepisowi art. 17 ust. 3e u.ś.r. znaczenia - jak chciałyby tego organy - że podwyższenie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest jedynie o 100%, przy czym bez znaczenia jest to, czy jest to dwoje, czy większa liczba dzieci. Dla przyjęcia takiego stanowiska przepis musiałby być sformułowany w następujący sposób: w przypadku sprawowania opieki nad przynajmniej dwojgiem niepełnosprawnych dzieci świadczenie podlega podwyższeniu o 100%. Treść wskazanego uregulowania prowadzi natomiast do odmiennych wniosków, tj. zgodnych z tymi prezentowanymi przez Wnioskodawczynię. Dlatego też kwota przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego winna być wynikiem iloczynu liczby niepełnosprawnych dzieci i wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. Jedynie na marginesie należy zasygnalizować, że stanowisko to pozostaje w zgodzie z tym prezentowanym na oficjalnej stronie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Odnosząc powyższe do rozpatrywanego przypadku, wskazać należy, że wysokość świadczenia pielęgnacyjnego należnego Skarżącej wynosi 11.952 zł (czworo dzieci x 2.988 zł = 11.952 zł). Organ rozstrzygając ponownie sprawę winien wziąć pod uwagę aktualne brzmienie art. 2 ust. 1 u.p.o.u., gdzie wydłużono czasookres legalnego pobytu obywateli Ukrainy na terytorium Polski. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organ orzekający w niniejszej sprawie naruszył przepis prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 3e u.ś.r., co miało wpływ na wynik sprawy i skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Dlatego też o kosztach postępowania w kwocie 480 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).