II SAB/Rz 93/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym skargi A.R. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie wykupu nieruchomości przez użytkownika wieczystego - postanawia - 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić skarżącemu A.R. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi. II SAB/Rz 93/25 UZASADNIENIE A.R. (dalej: "skarżący") – reprezentowany przez pełnomocnika adw. A.J. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta [...] w sprawie wykupu nieruchomości przez użytkownika wieczystego. Skarżący wniósł o zobowiązanie organu rozpatrującego sprawę do jej załatwienia i wykonania obowiązków ustawowych dotyczących sprzedaży nieruchomości wieczystemu użytkownikowi; stwierdzenie, że bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa; przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."); zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania wywołanego niniejszą skargą według norm przypisanych. Skarżący wyjaśnił, że 5 czerwca 2024 r. złożył wniosek o wykup nieruchomości przez wieczystych użytkowników na podstawie przepisów 198g ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r., poz. 1145 ze zm. - dalej: "u.g.n."), co do działek ewidencyjnych wymienionych we wniosku, w tym działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz nr [...] położonej w T. Pismem z 21 października 2024 r. został poinformowany, że działka nr [...] położona w T. podlegać będzie sprzedaży w trybie ww. ustawy, natomiast odnośnie pozostałych działek termin został przedłużony, bez podania przyczyny uzasadniającej zwłokę w rozpoznaniu wniosku o wykup nieruchomości. Mimo upływu wielu miesięcy sprawa nie została załatwiona. Powyższe spowodowało, że złożenie skargi stało się konieczne i uzasadnione. W odpowiedzi na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie i wskazał na podejmowane w sprawie czynności. Jednocześnie wyjaśnił, że roszczenie o sprzedaż nieruchomości na rzecz jej użytkownika wieczystego na podstawie art. 198g u.g.n. nie jest sprawą administracyjną, lecz ma charakter cywilnoprawny i kończy się zawarciem umowy w formie aktu notarialnego lub informacją o negatywnym rozpatrzeniu wniosku, przy czym przepisy prawa nie przewidują by odpowiedź odmowna miała formę decyzji administracyjnej. Z uwagi na cywilnoprawny charakter sprawy, skarga powinna podlegać odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd administracyjny zważył, co następuje: skarga podlega odrzuceniu. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że po złożeniu skargi Sąd z urzędu bada jej dopuszczalność ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do odrzucenia skargi, wymienionych w art. 58 § 1 P.p.s.a. lub w przepisach szczególnych. Sąd odrzuca skargę m. in. wówczas, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Zgodnie z art. 3 § 2a P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach sprzeciwów od postanowień, do których odpowiednie zastosowanie ma przepis art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Ponadto zgodnie z art. 3 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. W przypadku skargi na bezczynność/przewlekłość przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu, lecz brak ich podjęcia w określonej prawnej formie oraz w określonym terminie. Zaskarżenie bezczynności czy przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ administracyjny jest natomiast dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest zaskarżenie decyzji, postanowień, aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. W razie stwierdzenia, że brak jest podstaw do realizacji żądania w jednej z prawnych form działania organów administracji, określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a., podlegających kontroli sądów administracyjnych, skarga na bezczynność/przewlekłe prowadzenie postępowania również nie może być poddana takiej kontroli i jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. W przedmiotowej sprawie skarżący objął skargą przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta poprzez nierozpatrzenie złożonego przez niego wniosku, w trybie art. 198g u.g.n. Na mocy tego przepisu użytkownik wieczysty nieruchomości gruntowej w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa, ustawy o gospodarce nieruchomościami, ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1463) może wystąpić z żądaniem sprzedaży tej nieruchomości na jego rzecz (ust. 1). W tym miejscu zwrócenia uwagi wymaga zróżnicowanie trybów nabycia własności nieruchomości przez jej użytkownika wieczystego. Ustawodawca unormował instytucje, które pozwalają użytkownikowi wieczystemu na nabycie w miejsce użytkowania wieczystego – prawa własności. W zależności od rodzaju nieruchomości oraz chwili ustanowienia tego prawa użytkownik wieczysty może nabyć własność nieruchomości w jednym z poniżej wymienionych trybów: a) w trybie administracyjnym na podstawie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności; b) ex lege na podstawie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów; c) w trybie cywilnoprawnym, bezprzetargowym, wskutek zawartej umowy sprzedaży na podstawie art. 32 i 37 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1145, dalej: u.g.n.); d) w trybie cywilnoprawnym, bezprzetargowym, wskutek zawartej umowy sprzedaży na podstawie art. 198g–198l u.g.n. (zob. E. Klat-Górska (red.), Gospodarka nieruchomościami. Komentarz, Lex el. 2024). Stwierdzić zatem należy, że złożone przez skarżącego żądanie stanowi roszczenie o zawarcie umowy. Z analizy przywołanych wyżej przepisów wynika więc, że bezczynność w takiej sprawie nie podlega kognicji wojewódzkiego sądu administracyjnego, bowiem nie mieści się w żadnej z kategorii aktów wymienionych w art. 3 P.p.s.a. Spory powstałe na tle takiej sprawy - z uwagi na jej cywilnoprawny charakter - nie podlegają właściwości sądu administracyjnego. Stronie zainteresowanej skorzystaniem z gwarancji sądowej ochrony omawianego prawa przysługuje wyłącznie powództwo do sądu powszechnego (zob. postanowienie WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 25.02.2025 r., II SAB/Go 154/24, LEX nr 3834273; postanowienie WSA w Krakowie z dnia 8.04.2024 r., sygn. akt III SA/Kr 404/24, LEX nr 3712475, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 13.05.2025 r., sygn. IV SAB/Po 109/25, publ. CBOIS). Sąd uznał zatem, że skarga na bezczynność Prezydenta w sprawie niniejszej jako wniesiona w sprawie wykupu nieruchomości przez użytkownika wieczystego a której przedmiot pozostaje poza zakresem właściwości sądów administracyjnych, podlega odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 postanowienia. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi (pkt 2 postanowienia) Sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.