II SA/Go 131/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. 1. Decyzją z dnia [...] r., nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania M.K. (skarżąca), uchyliło w całości decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem skarżącej – M.K. i przyznało M.K., od dnia [...] r.: 1) stałe świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem M.K. w wysokości 2458,00 zł miesięcznie; 2) składkę na ubezpieczenie zdrowotne w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z zastrzeżeniem, iż nie opłaca się składki jeżeli strona podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z innych tytułów; 3) składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez okres niezbędny do uzyskania 20-letniego okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego), z zastrzeżeniem, że nie opłaca się składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów lub jest ubezpieczona na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. 1.1. W podstawie prawnej tej decyzji wskazano art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 40 ze zm.), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), art. 17, art. 23, art. 24 ust. 2a, art. 24 ust. 4, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.; dalej zwana u.ś.r.); art. 66 ust. 1 pkt 28a, art. 81 ust. 8 pkt 9b ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1398., ze zm.), a także art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca I960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r . poz. 775 ze zm., dalej zwanej k.p.a.). 1.2. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że wnioskiem z dnia [...] r. skarżąca zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem M.K., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy uchylonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]r., Wójt Gminy [...] ponownie odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przyznając, że M.K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., jest niezdolny do samodzielnej egzystencji i jest pod stałą opieką wnioskującej. Niemniej organ I instancji, mimo uchylenia poprzedniej decyzji, nadal podtrzymał stanowisko, że skoro niepełnosprawność M.K. powstała po 25 roku życia, nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. 1.3. Od tej decyzji strona, za pośrednictwem pełnomocnika, złożyła w ustawowym terminie odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], podnosząc zarzuty przeciwko stanowisku organu I instancji. 1.4. Uwzględniając odwołanie i przyznając stronie wnioskowane świadczenie Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że zgodnie z utrwalonym już od kilku lat i jednolitym stanowiskiem orzecznictwa nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r., a to z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Co do pozostałych przesłanek wymaganych do przyznania wnioskowanego świadczenia i wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium, za organem I instancji przyjęło, że zostały one spełnione, gdyż M.K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół ds. orzekania o niepełnosprawności w [...] z dnia [...] r. Wskazano, że z tego orzeczenia wynika, że jest on niezdolny do samodzielnej egzystencji i to na stałe. Strona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem. Kolegium, powołując się na dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, wskazało też, że skarżąca składając wniosek pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy na męża. W toku sprawy z dniem [...] r. zaprzestała pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego dokonując wyboru świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Z tych względów wnioskowane świadczenie przyznano od dnia [...] r. 2. W skardze wniesionej z zachowaniem terminu pełnomocnik skarżącej wskazał, że zaskarża decyzję Kolegium z dnia [...] r. wyłącznie w części, w jakiej nie przyznano skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. Zaskarżonej w tym zakresie decyzji zarzucił 1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. przez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; 2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. 2.1. Mając te zarzuty na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M.K. świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi te zarzuty zostały rozwinięte. 3. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z wolą stron (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). 5. Ze względu na zakres skargi przedmiotem kontroli jest wyłącznie ta część decyzji Kolegium, w której nie przyznano skarżącej świadczenia za cały wnioskowany okres to jest od dnia [...] r. do dnia [...] r. (wniosek wpłynął w [...] r., a świadczenie zostało przyznane od dnia [...] r.). Takie zaskarżenie decyzji Kolegium (mimo braku w niej wyraźnego rozstrzygnięcia co do wskazanego zakresu żądania) uznaje się w orzecznictwie za dopuszczalne. Konsekwencją tego, że skarga dotyczy tylko wskazanego zakresu jest to, że w pozostałej części decyzja Kolegium jest ostateczna i nie podlega w tym postępowaniu ocenie. Tylko na marginesie należy wskazać, że sąd podziela stanowisko Kolegium, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) jest zmiana stanu prawnego polegająca na tym, że nie obowiązuje ograniczenie wiekowe dotyczące momentu powstania niepełnosprawności, przewidziane w pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Od kilku lat stanowisko orzecznictwa w tej mierze jest już jednolite i jasne. Warto zatem, żeby organ I instancji je sobie wreszcie przyswoił i się do niego stosował. 6. Co do zasady skarżąca spełniła przesłanki uprawniające ją do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z faktycznie sprawowaną opieką nad mężem. Kwestią sporną jest natomiast data powstania uprawnienia. Problem ten wynika z tego, że składając wniosek skarżąca pobierała specjalny zasiłek pielęgnacyjny. W tej mierze w aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, że z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika, iż w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, a co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń. Dlatego warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. 7. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie. Dopiero utrata prawa do konkurencyjnego świadczenia otworzy możność przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (z najnowszych orzeczeń por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2024 r., I OSK 563/23). Z akt sprawy jasno wynika, że oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało przez skarżącą złożone w piśmie z dnia [...] r. (k. 32 akt administracyjnych). Stąd prawidłowo Kolegium przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od początku tego miesiąca czyli od dnia [...] r. (jest to i tak interpretacja korzystana dla strony, gdyż Kolegium nie wymagało np. uchylenia decyzji dotyczącej specjalnego zasiłku opiekuńczego). 8. Nie doszło zatem w sprawie do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego. Prawidłowa jest również wykładnia przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie. To, że w uzasadnieniu decyzji Kolegium kwestia ta nie została szczegółowo omówiona jest uchybieniem bez znaczenia dla istoty sprawy. W sprawie nie wystąpiły również inne uchybienia, które Sąd miał obowiązek uwzględnić z urzędu. Mając powyższe na uwadze, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).