I OSK 2519/23

Dnia 23 października 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 października 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 897/22 w sprawie ze skargi Z.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę kascyjną Wyrokiem z 4 kwietnia 2023 r., II SA/Lu 897/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę Z.W. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (Kolegium) z 8 listopada 2022 r., znak: SKO.41/4413/OS/2022 w przedmiocie zasiłku okresowego. Skarżący zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), to jest: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.sa. przez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 80 k.p.a., art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 poz. 775 ze zm. - dalej powoływana jako k.p.a.) oraz art. 8 §1 k.p.a. nie zgromadziły pełnego materiału dowodowego w sprawie oraz wydały rozstrzygnięcie w nieustalonym stanie faktycznym sprawy; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.sa. poprzez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 7 k.p.a. odmówiły skarżącemu przyznania zasiłku okresowego na opłacanie opieki, pomimo niewykazania, że na przeszkodzie załatwieniu sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącego stał interes społeczny; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.sa. poprzez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 79a § 1 k.p.a. zaniechały pouczenia skarżącego o tym, że skarżący zobowiązany jest do wykazania przesłanek udzielenia wnioskowanego świadczenia, które nie zostały spełnione lub wykazane oraz o skutkach ich niewykazania, uznając, że naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy; 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.sa. poprzez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 80 k.p.a. nie przeprowadziły wszechstronnej oceny dowodów o jakiej mowa w tym przepisie; 5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a w związku z art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 n o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r, poz. 2268 ze zm.- dalej powoływanej jako u.p.s.) poprzez oddalenie skargi na skutek uznania, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego odmawiając przyznania skarżącemu zasiłku okresowego pomimo niezgromadzenia pełnego materiału dowodowego pozwalającego na wyczerpujące ustalenie sytuacji życiowej (materialnej, dochodowej, zdrowotnej) skarżącego oraz niezapewnienia skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu; 6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 151 ustawy p.p.s.a. oraz art. 41 pkt 2 u.p.s. poprzez oddalenie skargi i uznanie, że nie zachodzą wskazane w tym przepisie przesłanki przyznania skarżącemu pomocy w postaci zasiłku okresowego w związku z zaistnieniem szczególnie uzasadnionego przypadku. Skarżący wniósł o : 1) uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 897/22 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, 2) przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu świadczonej na rzecz skarżącego w niniejszej sprawie i oświadczam, w trybie § 3 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, że opłaty z tytułu pomocy prawnej nie zostały zapłacona’ w całości lub w części. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów przypomnieć należy istotę sprawy poddanej pod rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącemu zasiłku okresowego na opłacenie opieki i pielęgnację organizowaną we własnym zakresie. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów obu instancji było ustalenie, że miesięczny dochód skarżącego wynosi 1474,42 zł, a zatem przekracza wskazane w ustawie kryterium dochodowe. Analizując możliwość przyznania skarżącemu zasiłku na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s. wyjaśniły, że w sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu cytowanego przepisu, bowiem sytuacja osobista przedstawiona przez skarżącego w piśmie z 23 sierpnia 2022 r. nie może być uznana za szczególną. Ustalenia faktyczne organów i dokonaną przez nie ich ocenę prawną podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Skarżący kwestionuje ustalenia faktyczne dokonane przez organy i przyjęte przez Sąd pierwszej instancji za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie przepisów postępowania to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy administracji z obrazą art. 80 k.p.a., art. 77 § 1 oraz art. 8 § 1 k.p.a. Stawiając powyższy zarzut Skarżący podkreśla, że organy nie zgromadziły pełnego materiału dowodowego oraz wydały rozstrzygnięcie w nieustalonym stanie faktycznym. Zwraca również uwagę, że ze składanych przez niego oświadczeń wynikało, iż jego stan zdrowia systematycznie się pogarsza, jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy, to jest [...] 2022 r. wydane zostało przez Powiatowy Zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności orzeczenie, w którym wskazano dodatkowego przyczyny [...], zaś 14 marca 2023 r. wydano kolejne orzeczenie, w którym wskazano jeszcze jeden symbol przyczyny [...] (zarzuty objęte punktem 1 i 4 petitum skargi kasacyjnej). Zarzuty te są niezasadne. Jak wynika z akt sprawy, organ pierwszej instancji wydając decyzję uwzględnił złożoną przez Skarżącego informację o jego aktualnej sytuacji, w której sytuacja rodzinna określona została słowami : [...]. Sytuację mieszkaniową Skarżący opisał jako znaną organowi z oświadczeń. W rubryce sytuacji zdrowotnej wpisał, że posiada orzeczenie ZUS do 2023 r., upośledzenie organizmu w stopniu znacznym. Dodatkowo zaznaczył, że choruje na schorzenie [...] w oczekiwaniu na operację i leczenie, proces [...] w oczekiwaniu na zabiegi, [...], [...], choroba [...], proces [...] i leczenie. W toku postępowania odwoławczego przedłożył przywołane również w skardze kasacyjnej orzeczenie o niepełnosprawności z [...] 2022 r. Organy ustaliły, że Skarżący [...] prowadzi gospodarstwo domowe od kilkudziesięciu lat, sam dysponuje uzyskiwanymi przez siebie dochodami, jego [...] mieszka w tym samym domu i gospodarstwo domowe prowadzi oddzielnie, Skarżący zajmuje dwa pomieszczenia pokój i kuchnię. Przedpokój, łazienka i ganek są wspólnie użytkowane. Organy miały też wiedzę o legitymowaniu się przez Skarżącego orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] 2021 nr akt [...], którym uznany został za niezdolnego do samodzielnej egzystencji na czas określony do 30 kwietnia 2022 r. na podstawie załączonej dokumentacji medycznej oraz opinii specjalistycznej lekarza [...] ZUS z dnia [...] 2020 r. (zespół [...]), przy czym schorzenie to nie wyklucza z funkcjonowania w środowisku. Wskazały, że Skarżący widywany jest w środowisku robiąc zakupy, jeżdżąc do lekarza, załatwiając w urzędzie nie tylko swoje sprawy ale również i [...]. Za środek lokomocji służy mu rower i samochód. Skarżący ma prawo jazdy i sam prowadzi samochód. Uznały, że fakt prowadzenia [...] gospodarstwa domowego oraz kierowania pojazdem wskazuje na samodzielność i zaradność w wykonywaniu wielu czynności. Organy uwzględniły również fakt, że Skarżący miał przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami [...], z których nie korzystał Przyznane mu zostały również częściowo odpłatne usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w wymiarze 5 dni w tygodniu, z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych, w ilości 8 godzin dziennie, od 26 września 2022r. do 31 grudnia 2022r. z których również nie korzysta. Zatem organy miały pełną wiedzę co do sytuacji życiowej i osobistej Skarżącego. Okoliczność zaś, że już po wydaniu ostatecznej decyzji Skarżący otrzymał kolejne orzeczenie o niepełnosprawności wskazujące na dodatkowe schorzenia pozostaje bez wpływu na ocenę zgodności z prawem tejże decyzji. Sąd administracyjny ocenia bowiem zgodność z prawem decyzji administracyjnej na podstawie stanu prawnego i faktycznego obowiązującego w dacie jej wydania. Organy uznały, że przedstawiony wyżej stan faktyczny nie pozwala na uznanie, że w sprawie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie świadczenia a stanowisko to podzielił Sąd pierwszej instancji. Ocena zasadności zarzutów objętych punktem 1 i 4 petitum skargi kasacyjnej wymaga oceny prawidłowości przyjętej przez Sąd Wojewódzki wykładni pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 42 u.p.s. Sąd pierwszej instancji wskazał, że przez "szczególnie uzasadniony przypadek" należy rozumieć sytuację zupełnie wyjątkową, bowiem o możliwości przyznania tego świadczenia nie decyduje dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła.. Podkreśla się zarazem, iż w ramach omawianej pomocy nie można pokryć wydatków na potrzeby już zaspokojone, czy też zapewniać stałego źródła utrzymania. Ma on bowiem charakter szczególnej pomocy doraźnej. Jak podkreślał NSA w wyroku z 2 grudnia 2021 r. (I OSK 431/20), szczególnie uzasadniony przypadek" musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje bowiem, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wystąpienia właśnie wyjątkowych okoliczności. Dokonaną przez Sąd pierwszej instancji wykładnię pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku Sąd kasacyjny w pełni podziela. Uwzględniając przedstawione przez Sąd pierwszej instancji pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" i odnosząc je do ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie uznać należy, że Sąd Wojewódzki nie dopuścił się naruszenia przepisów wskazanych w punkcie 1 i 4 petitum skargi kasacyjnej oddalając wniesioną przez Skarżącego skargę. Jak słusznie zwróciły uwagę zarówno organy jak i Sąd pierwszej instancji, dochód Skarżącego przekracza prawie dwukrotnie wysokość kryterium dochodowego. Skarżący funkcjonuje w środowisku samodzielnie. Co jednak najistotniejsz, ma możliwość korzystania ze wsparcia z uwagi na przyznane mu usługi opiekuńcze, z których jednak nie korzysta. Nie sposób zatem przyjąć, by zaistniała sytuacja miała charakter zdarzenia nadzwyczajnego, wyjątkowego, z którym Skarżący nie może sobie samodzielnie poradzić. Ani organy ani Sąd pierwszej instancji nie negowały okoliczności związanych ze stanem zdrowia Skarżącego i jego [...]. [...] ta nie jest jednak wynikiem nagłego zdarzenia, o charakterze wyjątkowym. Jednocześnie, organy znając sytuację Skarżącego przyznały mu pomoc, która odpowiada w znacznym zakresie zgłaszanym przez niego w niniejszej sprawie potrzebom, przyznały mu bowiem usługi opiekuńcze. Rzeczywiście, zarówno organy jak i Sąd pierwszej instancji wskazały, że Skarżący nie przedstawił dowodów ponoszenia kosztów opieki, na opłacenie której miało być przyznany zasiłek, przy czym organy nie wzywały Skarżącego do przedstawienia dowodów jego zapłaty. Nie może to być jednak uznane za naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą odmowy przyznania zasiłku było bowiem przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, co uzasadnione było ustaleniami co do sytuacji osobistej, rodzinnej i zdrowotnej Skarżącego jak również faktem przyznania mu usług opiekuńczych. W konsekwencji, również zarzut objęty punktem 3 petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.sa. w związku z art. 79a § 1 k.p.a. uznać należało za niezasadny. Sposób sformułowania zarzutów objętych punktem 2, 5 i 6 petitum skargi kasacyjnej uzasadnia łącznie odniesienie się do nich. Skarżący słusznie zwracał uwagę, że stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia organów art. 41 pkt 2 u.p.s. jest przepisem o charakterze uznaniowym. Zwrócić jednak należy uwagę, że możliwość przyznania przewidzianego nim świadczenia powstaje dopiero w razie zaistnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Dopiero w razie ustalenia, że przesłanka ta jest spełniona, organy zobowiązane są do rozważenia zasadności przyznania świadczenia uwzględniając dyrektywy wynikające z art. 7 k.p.a., to jest uwzględniając słuszny interes obywatela, w związku z interesem społeczny i możliwościami organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Skoro w niniejszej sprawie przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie zaistniała, organy nie miały podstaw do rozważania, przy uwzględnieniu kryteriów z art. 7 k.p.a. możliwości przyznania Skarżącemu zasiłki okresowego, w konsekwencji zarzuty objęte punktem 2, 5 i 6 petitum skargi kasacyjnej uznać należało za niezasadne. Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a. .