II SA/Lu 897/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2022 r., znak: [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Zaskarżoną do sądu decyzją z 8 listopada 2022 r., po rozpatrzeniu odwołania Z. W. (dalej jako: skarżący), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 26 września 2022 r. w przedmiocie zasiłku okresowego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: W dniu 23 sierpnia 2022 r. (data wpływu do organu) skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia "na opłacenie opieki i pomocy w wysokości [...] zł miesięcznie". W związku z wielokrotnymi wskazaniami skarżącego, aby nie kontaktować się z nim telefonicznie, organ I instancji zwrócił się do wnioskodawcy o dostarczenie pisemnej informacji dotyczącej aktualnej sytuacji rodzinnej, materialnej, zdrowotnej i mieszkaniowej. W udzielonej odpowiedzi skarżący wskazał na liczne choroby, na które cierpi, w zakresie sytuacji rodzinnej – na separację z żoną i brak kontaktu z synem, podniósł, że sytuacja mieszkaniowa jest znana z wcześniejszych oświadczeń. Zgłosił wydatek w kwocie ok. [...] zł miesięcznie na opłacenie opieki i pomocy od listopada 2020 r. Jako dochód wpisał kwotę [...]zł. Na podstawie posiadanej dokumentacji organ ustalił, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, sam dysponuje swoim świadczeniem, jego żona mieszka w tym samym domu, ale prowadzi oddzielnie gospodarstwo domowe (orzeczona sądownie separacja). Skarżący dysponuje orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o uznaniu za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do dnia 30 kwietnia 2022 r. Schorzenie psychiczne skarżącego nie wyklucza go z funkcjonowania w środowisku. Dochód skarżącego za lipiec 2022 r. stanowi kwota [...]zł (emerytura w wysokości [...] zł netto oraz dodatek pielęgnacyjny – [...] zł). Organ nie uwzględnił w dochodzie wypłacanego łącznie z ww. świadczeniami świadczenia uzupełniającego w wysokości [...] zł, ponieważ sprawa dotyczy świadczenia pieniężnego. Emerytura jest pomniejszana o zajęcie komornicze w wysokości [...] zł, którego nie odlicza się od dochodu. Łącznie do dyspozycji wnioskodawca ma kwotę [...]zł. Kwota ta wynika z odcinka emerytury. Skarżący samodzielnie robi zakupy, jeździ do lekarza, załatwia sprawy swoje i małżonki. Za środek lokomocji służy mu rower i samochód. Strona ma prawo jazdy i sama prowadzi samochód. Mając powyższe ustalenia na uwadze, wskazaną wyżej decyzją z 26 września 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w postaci zasiłku okresowego z przeznaczeniem na opłacenie opieki i pomocy. W ocenie organu, z uwagi na to, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące [...] zł, skarżącemu nie przysługuje zasiłek okresowy, którego podstawą jest art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; dalej jako: u.p.s.). Analizując możliwość przyznania skarżącemu zasiłku okresowego w oparciu o art. 41 pkt 2 u.p.s., organ uznał, że sytuacja skarżącego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu tego przepisu. Organ podkreślił, że dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi na udzielenie świadczeń i musi dokonać gradacji potrzeb poszczególnych wnioskodawców. Wnioskodawca zwracając się o przyznanie zasiłku ograniczył się do opisu swojej sytuacji, z której nie wynika, że znalazł się w trudnej sytuacji. Wnioskodawca osiąga dochody przekraczające kryterium dochodowe, ponadto nie wykazuje dostatecznej woli współpracy w zakresie ustalenia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej, finansowej, rodzinnej czy zdrowotnej. Nie zgadzając się z decyzją Wójta skarżący złożył odwołanie, kwestionując ocenę stanu faktycznego dokonaną przez organ. Do odwołania załączył kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z siedzibą w L. z 15 września 2022 r. zaliczającego wnioskodawcę do znacznego stopnia niepełnosprawności do 30 września 2027 r. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z 8 listopada 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podzieliło argumentację przedstawioną przez organ I instancji, w tym ustalenia dotyczące braku podstaw do przyznania stronie zasiłku okresowego na warunkach określonych w art. 41 pkt 2 u.p.s., tj. w wypadku przekroczenia kryterium dochodowego. Zdaniem Kolegium organ I instancji wykazał, że sytuacja wnioskodawcy nie jest szczególna, co uzasadniałoby przyznanie zasiłku okresowego dla osoby, która przekracza kryterium dochodowe. W skardze do sądu administracyjnego Z. W. poza ogólnymi zarzutami wobec składu orzekającego Kolegium, zarzucił ustalenie stanu faktycznego w sposób niezgodny z rzeczywistością oraz podniósł, że musi korzystać z opieki innych osób, co generuje po jego stronie koszty wynikające z konieczności opłacania opiekunki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej jako: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Organy prawidłowo zakwalifikowały żądania skarżącego zawarte w formularzu informacji osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, złożonym w dniu 23 sierpnia 2022 r., jako wniosek o przyznanie zasiłku okresowego mającego służyć pokryciu "kosztów opieki i pomocy". Z decyzji organów oraz akt administracyjnych wynika, że skarżącemu zostały przyznane świadczenia niepieniężne (częściowo odpłatne) w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze 5 dni w tygodniu po 5 godzin (decyzja Wójta Gminy [...] z 3 lutego 2022 r.) oraz usług opiekuńczych w wymiarze 5 dni w tygodniu po 8 godzin (decyzja Wójta Gminy [...] z 3 lutego 2022 r.). Obydwa świadczenia zostały przyznane na okres do końca grudnia 2022 r. Biorąc pod uwagę poczynione przez organ I instancji ustalenia, prawidłowo w sprawie rozważano zastosowanie dwóch odrębnych podstaw prawnych przyznania zasiłku okresowego, tj. art. 38 i art. 41 pkt 2 u.p.s. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że dochód skarżącego, prowadzącego samodzielnie gospodarstwo domowe, przekracza wysokość kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, dlatego niemożliwe było przyznanie zasiłku okresowego na podstawie art. 38 u.p.s., z uwagi na jednoznaczną treść ust. 1 pkt 1 tego przepisu (zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej). Na marginesie jedynie można odnotować pewną nieścisłość wywodów organu I instancji dotyczących wysokości dochodu skarżącego. W uzasadnieniu organ z jednej strony przyjął (prawidłowo), że dochód skarżącego za lipiec 2022 r. (art. 8 ust. 3 u.p.s.) stanowi kwota [...]zł, na co składa się emerytura w wysokości [...] zł netto oraz dodatek pielęgnacyjny – [...] zł. Organ prawidłowo nie uwzględnił w dochodzie wypłacanego łącznie z ww. świadczeniami świadczenia uzupełniającego w wysokości [...] zł, ponieważ sprawa dotyczy świadczenia pieniężnego (art. 8 ust. 4a u.p.s.). Organ odnotował również, że emerytura jest pomniejszana o zajęcie komornicze w wysokości [...] zł, którego nie odlicza się od dochodu. Jednakże w konkluzji organ stwierdził, że "łącznie do dyspozycji wnioskodawca ma kwotę [...]zł. Kwota ta wynika z odcinka emerytury". Stwierdzenie to może być mylące. W perspektywie możliwości przyznania zasiłku okresowego na podstawie art. 38 u.p.s. należało przyjmować kwotę dochodu w wysokości [...] zł. Wskazana przez organ kwota [...]zł uwzględnia świadczenie uzupełniające oraz potrącenie komornicze. Są to kwoty, które obrazują ogólną sytuację majątkową skarżącego, mającą znaczenie w perspektywie zastosowania art. 41 pkt 2 u.p.s. Wskazana nieścisłość w wywodach uzasadnienia nie miała jednak żadnego wpływu na prawidłową ocenę organu I instancji. Przechodząc do analizy rozstrzygnięć organu w perspektywie zastosowania art. art. 41 pkt 2 u.p.s., należy przypomnieć, że zgodnie z tym przepisem, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że wymienione w nim świadczenia to świadczenia o szczególnym charakterze, których przyznanie może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Zwrócić przy tym należy uwagę, że treść cytowanego przepisu wskazuje, iż przedmiotowy zasiłek "może być przyznany" co oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie jego przyznania wydawane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Wyjaśnić należy, że w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonał ustalenia stanu faktycznego, a przeprowadzona ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a., a więc w sposób przekonywujący. Z drugiej natomiast strony, uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu. Charakter postępowania w którym wydane zostały kontrolowane akty wymagał zatem dokonania ustaleń nie tylko co do istnienia uzasadnionej potrzeby oraz możliwości samodzielnego jej zaspokojenia przez wnioskodawczynię, lecz także zbadania, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 2 u.p.s. W orzecznictwie wskazuje się, że przez ten "szczególnie uzasadniony przypadek" należy rozumieć sytuację zupełnie wyjątkową, bowiem o możliwości przyznania tego świadczenia nie decyduje dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła (por. wyrok NSA z 4 listopada 2008 r., I OSK 1868/07). Podkreśla się zarazem, iż w ramach omawianej pomocy nie można pokryć wydatków na potrzeby już zaspokojone (por. wyrok NSA z 30 października 2008 r., I OSK 1790/07), czy też zapewniać stałego źródła utrzymania. Ma on bowiem charakter szczególnej pomocy doraźnej. Jak podkreślał NSA w wyroku z 2 grudnia 2021 r. (I OSK 431/20), szczególnie uzasadniony przypadek" musi być to przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje bowiem, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wystąpienia właśnie wyjątkowych okoliczności. W ocenie Sądu, organy prawidłowo uznały, mieszcząc się w pełni w granicach swobody wyznaczanej ramami uznania administracyjnego, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek", w rozumieniu powyżej przedstawionym. Organy mając na uwadze całokształt okoliczności występujących w sprawie zasadnie oceniły, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających ponoszenie kosztów opieki i pielęgnacji. Jak wskazano wyżej, organ I instancji przyznał skarżącemu zarówno specjalistyczne, jak i "zwykłe" usługi opiekuńcze. Z wywodów organu I instancji wynika, że skarżący nie chciał korzystać z pomocy osób zgłaszających się, mając subiektywne zastrzeżenia co do "jakości" realizowanych usług. Nie sposób zatem racjonalnie uzasadnić potrzeby wsparcia finansowego dla skarżącego na realizację "opieki", którą ma przyznaną przez organ pomocy społecznej, a z której to opieki (świadczeń opiekuńczych) nie chce korzystać z własnych, subiektywnych powodów. Nota bene, skarżący żądając pokrycia kosztów "opieki" nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających korzystanie z usług opiekuńczych lub pielęgnacyjnych opłacanych z własnych dochodów. W przypadku skarżącego bezsprzecznie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, tj. taka sytuacja, czy zdarzenie nadzwyczajne, które byłoby nietypowe i niemożliwe do przewidzenia przez stronę, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że żadne takie nadzwyczajne zdarzenie nie wystąpiło, a zatem wydane w sprawie rozstrzygnięcie nie ma cech dowolności. Dodać przy tym należy, że zdarzenie, o którym mowa, musiałoby swoimi konsekwencjami wywołać sytuację wyraźnie odbiegającą od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Zarówno obydwu stronom sporu, jak i sądowi z urzędu wiadomym jest, że skarżący nie jest pozostawiony samemu sobie, gdyż od lat korzysta na szeroką skalę ze wsparcia z pomocy społecznej, jego sytuacja finansowa, rodzinna, a nawet zdrowotna nie zmienia się od pewnego czasu. Organ I instancji nie kwestionował, że skarżący jest osobą niepełnosprawną i długotrwale chorą, ale zasadnie wywodził, że niepełnosprawność i choroby nie stanowią dla skarżącego żadnej przeszkody w nader sprawnym poruszaniu się w środowisku (w tym samodzielnym prowadzeniu samochodu) w celu załatwiania wszystkich potrzeb. W sytuacji skarżącego nie ma zatem żadnych okoliczności spełniających znamiona "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 41 pkt 2 u.p.s. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, przez co nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego, ani też nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, w tym zasad postępowania dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.