II SA/Bd 335/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie Sędzia WSA Anna Klotz Asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2025 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. 1. Wnioskiem z dnia 24 lutego 2025 r. P. R. (dalej: "strona", "skarżący") zwrócił się do Burmistrza Ł. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. na wymagającą opieki niepełnosprawną matkę A. R.. W załączeniu do wniosku strona przedłożyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 7 lutego 2025 r. zaliczające matkę skarżącego do osób niepełnosprawnych o stopniu znacznym od dnia 11 października 2022 r. Orzeczenie wydane zostało na stałe. 2. Decyzją z dnia 5 marca 2025 r. Burmistrz Ł. (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad matką. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ I instancji wyjaśnił, że przesłanką wydania decyzji odmownej jest fakt, iż w świetle zebranego materiału dowodowego nie sposób przyjąć, że niepełnosprawność matki strony powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, ale nie później niż do 25 roku życia. 3. Skarżący wniósł od powyższej decyzji odwołanie wyjaśniając, że jego matka wymaga całodobowej opieki i jej stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. 4. W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia 14 kwietnia 2025. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że na mocy decyzji z dnia 14 lutego 2023 r. nr SKO/4111/89/23 skarżącemu przyznano świadczenie pielęgnacyjne na okres do 31 grudnia 2024 r., tj. do czasu upływu ważności orzeczenia o niepełnosprawności jego matki. Następnie w dniu 24 lutego 2025 r. skarżący złożył kolejny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wymagającą opieki niepełnosprawną matkę na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. W ocenie Kolegium brak jest podstaw do zachowania prawa do świadczenia, albowiem w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023r., poz. 1429 ze zm. – dalej: "u.ś.w.") Organ odwoławczy wskazał, że warunkiem zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na starych zasadach jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia. Następnie należy złożyć wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W ocenie Kolegium skarżący nie spełnił ww. przesłanek, gdyż wniosek o wydanie nowego orzeczenia został złożony przed upływem ważności dotychczasowego orzeczenia. Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że wobec zmiany przepisów prawa i wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym stronie nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, natomiast matka strony może ubiegać się o świadczenie wspierające. 5. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył skargę do tut. Sadu wnosząc o jej uchylenie i przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając skargę skarżący wyjaśnił, że w 2025 r. jego matka otrzymała nowe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Wcześniej miała przyznane orzeczenie na okres dwóch lat, które po jego upływie utraciło ważność. Z tego powodu skarżący utracił wcześniejsze świadczenie pielęgnacyjne mimo, że stan zdrowia jego matki nie uległ poprawie, a wręcz wymaga stałej i całodobowej opieki. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: 7. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi. 8. Materialnoprawną podstawę zaskarżone decyzji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm. – dalej: "u.ś.r."). w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. oraz art. 63 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.- dalej: "u.ś.w."). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W rozpoznawanej sprawie skarżący w dniu 24 lutego 2025 r. wniósł o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. w związku ze sprawowaniem opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia 7 lutego 2025 r. zaliczającym ją do osób niepełnosprawnych o stopniu znacznym od dnia 11 października 2022 r. Orzeczenie wydane zostało na stałe. W tym miejscu wskazania wymaga, że na mocy decyzji Kolegium z dnia 14 lutego 2023 r. skarżącemu przysługiwało wcześniej przyznane świadczenie pielęgnacyjne na matkę od dnia 1 października 2022 r. do dnia 31 grudnia 2024 r. Przyznając prawo do świadczenia pielęgnacyjnego organ uwzględnił orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki strony wydane do dnia 31 grudnia 2024 r. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że z dniem 1 stycznia 2024 r., na podstawie art. 43 u.ś.w. dokonano nowelizacji przepisów ustawy z dnia 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w tym między innymi jej art. 17 ust. 1, z treści którego wynika, że w aktualnym stanie prawnym, o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą ubiegać się osoby w nim wymienione sprawujące opiekę jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Nie ulega zatem wątpliwości, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym uwzględniając wiek osoby wymagającej wsparcia ze strony bliskich, świadczenie nie przysługuje skarżącemu. Zgodnie jednak z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W myśl art. 63 ust. 2 u.ś.w. osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Stosownie zaś do art. 63 ust. 3 u.ś.w. osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. W ocenie Sądu skarżący należy właśnie do osób, które korzystają z uregulowania ww. ustawy pozwalającego na zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach. Nabył on bowiem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na "starych zasadach" i prawo to przysługiwało mu w dacie 1 stycznia 2024 r. Wyjaśnienia również wymaga, że sporny przepis art. 63 ust. 3 u.ś.w. miał ograniczyć sytuacje występowania z wnioskami o świadczenie pielęgnacyjne bez ograniczenia terminu do ich składania. Stąd też ustawodawca wprowadził zastrzeżenie, że wnioski muszą być złożone w określonym terminie. Rzeczą oczywistą jest, że termin na potrzeby tej regulacji musiał zawierać nie tylko jego długość (liczbę miesięcy), lecz również punkt odniesienia w rozpoczęciu biegu terminu, co skutkowało wskazanie: "od daty utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności". Jest to wskazanie literalnie dość niefortunne, ponieważ z jednej strony w sposób jasny zakreśla cezurę czasową po przekroczeniu której wnioskodawca utraci możliwość kontynuacji świadczenia na dotychczasowych warunkach, ale z drugiej strony w sposób dezinformujący adresata normy sugeruje, że nie tylko późniejsze złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, ale i zbyt wczesne (przed dniem następującym po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) odnosi taki sam skutek, co opóźnione złożenie takiego wniosku, a ustawodawca zamiaru takiego nie wyraził, kiedy dokona się wykładni omawianego przepisu w sposób funkcjonalny i systemowy. Zdaniem Sądu nie sposób przyjąć za racjonalne założenia, iż w sytuacji (jak w niniejszej sprawie), gdzie Skarżąca wystąpiła o orzeczenie o niepełnosprawności przed datą utraty jego ważności, w konsekwencji pozbawiona została prawa do kontynuowania pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem z wnioskiem wystąpiła zbyt wcześnie. W praktyce Skarżąca zrobiła więcej niż się od niej wymagało. Winna wystąpić z wnioskiem o ustalenie niepełnosprawności w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od daty utraty ważności dotychczasowego orzeczenia, tymczasem wystąpiła z takowym wnioskiem niejako "na zapas" – przed upływem jego terminu ważności. Raz zatem jeszcze należy podkreślić, iż nie było celem przepisu art. 63 ust. 3 u.ś.w., wykluczenie z kręgu osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne "na starych zasadach", osób które jeszcze przed terminem upływu ważności orzeczenia o niepełnosprawności wystąpiły o nowe orzeczenie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 750/24, z dnia 21 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 648/24; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 767/2024 r.). Ponadto zaakcentowania w tym miejscu wymaga, że z treści uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym wynika, że zamiarem ustawodawcy nie było pozbawianie osób praw już nabytych, które do 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne pobierały. Wskazuje na to także jednoznacznie dalsza treść powoływanego uzasadnienia do ustawy, w którym wskazano, że osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy, będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (por. uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, druk nr 3130 Sejm RP IX kadencji). W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. Nie sposób zatem przyjąć za racjonalne założenia, że w sytuacji gdy osoba wystąpiła o orzeczenie o niepełnosprawności przed datą utraty jego ważności, w konsekwencji pozbawiona została prawa do kontynuowania pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem z wnioskiem wystąpiła zbyt wcześnie. W niniejszej sprawie matka skarżącego wystąpiła z nowym wnioskiem w dniu 18 grudnia 2024 r. i uzyskała nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w dniu 7 lutego 2025 r. Nie ma przy tym znaczenia, że nie upłynął jeszcze okres ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności obowiązującego do dnia 31 grudnia 2024 r. Dodatkowo wskazania wymaga, że w myśl art. 6bb ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jeżeli wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności został złożony w okresie ważności odpowiednio orzeczenia ustalającego niepełnosprawność albo orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, to zachowuje ono ważność do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej tę ważność. Warto również zauważyć, że w niniejszej sprawie skarżący formalnie dochował terminu 3 miesięcy do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. 9. Reasumując Sąd uznał, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 63 ust. 3 u.s.w., co miało wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia treści powołanej normy ukształtowała bowiem sposób rozstrzygnięcia zawarty w decyzji Kolegium przyjmując za zasadną odmowę przyznania świadczenia. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni wskazaną wyżej wykładnię art. 63 ust. 3 u.s.w. W konsekwencji sprawa powinna zostać rozpatrzona przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r., o ile nie zaistnieją inne przesłanki wyłączające prawo przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. J. Janiszewska-Ziołek A. Klotz M. Pawełczak