II SA/Gl 724/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2025 r. sprawy ze skargi K. B., W. B. (B.) na zarządzenie Wójta Gminy R. z dnia 16 grudnia 2024 r. nr 379/2024 w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku do ewidencji zabytków postanawia: odrzucić skargę. W piśmie z dnia 7 marca 2025 r. K.B. i W.B. (dalej: skarżący), reprezentowani przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na zarządzenie Wójta Gminy R. z dnia 16 grudnia 2024 r. nr 379/2024 w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy R. w zakresie w jakim włączono do niej: spichlerz w zespole folwarcznym (S.), gorzelnię w zespole folwarcznym ob. nieużytkowanej (S.), kuźnię w zespole folwarcznym (S.), rządcówkę w zespole folwarcznym (S.), stajnię w zespole folwarcznym (S.), stodołę w zespole folwarcznym (S.) oraz transformator w zespole folwarcznym (S.). Pełnomocnik wskazał, że ww. zarządzenie zostało doręczone stronie skarżącej po złożeniu skargi na zarządzenie Wójta Gminy R. z dnia 27 grudnia 2018 r. nr [...], tj. po 17 grudnia 2024 r. Dodał, że strona skarżąca w październiku 2024 r. została poinformowana przez organ, że prowadzone jest postępowanie w sprawie aktualizacji ewidencji z 2018 r., jednak istotne kwestie pozostaną niezmienione, ponieważ nalężące do niej obiekty nadal pozostaną wpisane do gminnej ewidencji zabytków. W odpowiedzi na skargę organ w pierwszej kolejności podniósł, że jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Wskazał, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane przez Wójta Gminy R. 16 grudnia 2024 r., zaś z twierdzeń strony skarżącej wynika, że informację o jego istnieniu pozyskali po złożeniu skargi na zarządzenie z 27 grudnia 2018 r., tj. po 17 grudnia 2024 r., natomiast skarga została wniesiona 7 marca 2025 r. Organ zaznaczył, że skarżący nie doprecyzowali daty, w której dowiedzieli się o istnieniu zarządzenia 379/2024 ani daty ewentualnego doręczenia, jednak profesjonalny pełnomocnik, który reprezentuje skarżących, powinien dochować szczególnej staranności w monitorowaniu aktów mających wpływ na sytuację mocodawców, zwłaszcza, że o prowadzeniu postępowania aktualizacyjnego zostali poinformowani w październiku 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało odrzucić. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem Z kolei zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm., dalej p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a.). Przedmiotem niniejszej skargi jest zarządzenie Wójta Gminy R. z 16 grudnia 2024 r. nr 379/2024 w sprawie gminnej ewidencji zabytków Gminy R. Opisywane zarządzenie zostało wydane na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 i art. 30 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym i art. 22 ust. 4 i 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Jak słusznie podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w postanowieniu z 8 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 668/24, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że charakter działań organu podjętych na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 1-3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, należy uznać za czynności organu administracji, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. np. postanowienie NSA z 20 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 753/20, dostępne w CBOSA). Zgodzić się również należy z poglądem, że ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków - co w niniejszej sprawie nastąpiło zaskarżonym zarządzeniem z 16 grudnia 2024 r. - nie jest aktem organu samorządowego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., lecz czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z 19 grudnia 2023 r., sygn. II OSK 1771/22; z 27 listopada 2023 r. sygn. II OSK 1573/22, dostępne w CBOSA). Dopuszczalne jest zatem wniesienie skargi do sądu administracyjnego na tego rodzaju zarządzenie, którego przedmiotem jest przyjęcie gminnej ewidencji zabytków jako aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Rodzi to określone konsekwencje w zakresie spełniania wymogów formalnych skargi, a także terminu do jej wniesienia, odmiennych niż w przypadku skargi wniesionej na akt w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. Jak stanowi bowiem art. 53 § 2 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że zaskarżone zarządzenie wydano w dniu 16 grudnia 2024 r., zaś skargę wniesiono 7 marca 2025 r. Natomiast zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika dowiedział się on o zaskarżonym zarządzeniu po złożeniu do Sądu skargi na zarządzenie z 27 grudnia 2018 r., tj. po 17 grudnia 2024 r. W konsekwencji należy uznać, że stosownie do art. 53 § 2 zdanie pierwsze p.p.s.a., skarżący winni byli wnieść skargę w terminie 30 dni od momentu, w którym dowiedzieli się o zaskarżonym zarządzeniu. Skoro nastąpiło to po 17 grudnia 2024 r., a skargę wniesiono w dniu 7 marca 2025 r., to chronologia przedstawionych czynności jednoznacznie wskazuje, iż skarga została wniesiona z przekroczeniem ustawowego 30-dniowego terminu. Zgodnie zaś z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. W tym miejscu należy odnieść się do treści art. 53 § 2 zdanie drugie p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Zatem wniesienie skargi na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. z uchybieniem terminu nie powoduje bezwzględnego obowiązku jej odrzucenia przez sąd. Ustawodawca w art. 53 § 2 p.p.s.a. przyznał bowiem sądowi kompetencję do rozpoznania skargi, jeżeli uchybienie terminu do jej wniesienia nastąpiło bez winy skarżącego. Powyższe uprawnia sąd do oceny, czy istnieją przesłanki przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Jednakże jak zauważył A. Kabat "sąd nie będzie w tym przedmiocie wydawał odrębnego postanowienia i w przypadku uznania, że uchybienie nastąpiło bez winy skarżącego, przystąpi do rozpoznania skargi. Zdaniem autora można mieć wątpliwości co do słuszności takiej regulacji odnoszącej się tylko do tej kategorii przesłanki dopuszczalności zaskarżenia" (A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 53). Skoro jednakże sąd ma z urzędu wziąć pod uwagę, czy uchybienie ustawowemu 30-dniowemu terminowi nastąpiło bez winy skarżącego, to w ocenie tutejszego Sądu należy ocenić kwestię winy bądź jej braku tak, jak przy klasycznym wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności. Sąd w pełni aprobuje ugruntowane stanowisko orzecznictwa, w myśl którego kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zatem w przypadku, gdy strona, uchybiając terminowi, dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie będzie w tej sytuacji dopuszczalne. O braku winy można więc mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu natomiast zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (zob. np. wyrok NSA z dnia 16 maja 2024 r. sygn. I OZ 239/24, dostępne w CBOSA). W świetle powyższego, zdaniem Sądu, strona skarżąca nie wykazała się należytą starannością. Jak wynika bowiem z jego oświadczenia zawartego w skardze o zarządzeniu z 16 grudnia 2024 r. pełnomocnik podjął wiedzę po 17 grudnia 2024 r., a już od października 2024 r. posiadał informację o aktualizacji zarządzenia z 2018 roku. Zatem mógł od razu, tj. od grudnia 2024 r., wnieść skargę do tut. Sądu. Uczynił to jednakże dopiero po upływie niespełna trzech miesięcy. Mając powyższe na uwadze, Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a. jako wniesioną po terminie.