I SA/Op 620/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur (spr.) Protokolant St. specjalista Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2025 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 lipca 2025 r., nr DOS3-K1063-D20572-29D/25 w przedmiocie odmowa potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zwraca stronie skarżącej Z. J. z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu kwotę 100 (sto) złotych, tytułem nadpłaconego wpisu od skargi. Przedmiotem skargi wniesionej przez Z. J. [dalej: skarżący, strona, wnioskodawca] jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych [dalej: Szef Urzędu, organ] z 15 lipca 2025 r., nr DOS3-K1063-D20572-29D/25, odmawiająca potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Skarżący wystąpił do Szefa Urzędu o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, powołując się na okoliczność, że był działaczem N. i w związku z prowadzeniem działalności związkowej został zwolniony z pracy, jak również uniemożliwiono wnioskodawcy jej podjęcie, wskutek czego pozbawiony był możliwości wykonywania swojego zawodu. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że strona nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, oraz że w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (vide: decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z 23 czerwca 2023 r., nr [...]). Ponadto Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej przekazało organowi informację, że w zasobie archiwalnym nie odnaleziono dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną strony lub doznane przez nią represje (vide: pismo z 31 sierpnia 2023 r., nr [...]) w rozumieniu art. 2 lub art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 906) [dalej: ustawa]. Decyzją z 15 stycznia 2024 r., nr [...], Szef Urzędu, działając na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy, odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Na decyzję tę wnioskodawca wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który wyrokiem z 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 264/24, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że nie podziela ustaleń faktycznych poczynionych przez organ i uznał za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) [dalej: kpa]. W ocenie Sądu Szef Urzędu ograniczył swoją aktywność dowodową wyłącznie do czynności przewidzianych w art. 5 ustawy oraz ogólnikowej analizy zebranych materiałów i dowodów. Organ podniósł przy tym, że skarżący nie przedstawił dowodów na okoliczności wskazane w art. 2 i art. 3 ustawy. Takie stanowisko organu nie znalazło aprobaty Sądu, który zaznaczył, że skarżący konsekwentnie podnosił, iż prowadził działalność, o której mowa w art. 2 ustawy, a okoliczność tę potwierdzili również zgłoszeni przez niego świadkowie, lecz ich pisemne oświadczenia organ pominął przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy. Szef Urzędu nie przesłuchał wskazanych przez wnioskodawcę świadków, a także innych osób, które mogłyby mieć wiedzę o okolicznościach związanych z zaangażowaniem strony w działalność związku zawodowego oraz o jej zwolnieniu z pracy, czy innych ewentualnych reperkusjach z tym związanych. Ponadto Szef Urzędu nie ustalił, czy inne osoby zatrudnione w zakładzie pracy, a wchodzące w skład związku, mają istotną dla sprawy wiedzę. Tym samym organ zaniechał przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego. Sąd nakazał więc kontynuowanie postępowania wyjaśniającego, w toku którego organ powinien uwzględnić uwagi Sądu i przesłuchać wskazanych przez skarżącego świadków oraz samego skarżącego, na okoliczności, chociażby z czego wywodzi, że jego zwolnienie z pracy było następstwem jego działalności politycznej. Następnie, zdaniem Sądu, na podstawie zgromadzonego, kompletnego materiału dowodowego, organ powinien ustalić niewadliwie stan faktyczny sprawy, który będzie stanowił podstawę wydania rozstrzygnięcia odpowiadającego przepisom obowiązującego prawa. Przy takich brakach dowodowych, zdaniem Sądu, przedwczesna była ocena organu, że analiza zebranego w toku postępowania materiału dowodowego nie prowadzi do wniosku, iż skarżący zasadnie ubiega się o wnioskowany status. Przywołany wyrok nie został zaskarżony do Naczelnego Sądu Administracyjnego i jest prawomocny. W aktach administracyjnych przedłożonych Sądowi znajduje się kopia wyroku Sądu Wojewódzkiego w O. z 6 grudnia 1990 r., sygn. akt [...], nakazującego ponowne zatrudnienie powoda Z. J. na stanowisku odpowiadającym posiadanym przez niego kwalifikacjom zawodowym. Ustalono jednak, że nie zachowały się akta tej sprawy sądowej. Przywołany wyrok został wydany z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne (Dz.U. Nr 32, poz. 172 ze zm.). Ponadto Szef Urzędu odebrał od U. K. pisemne oświadczenie z 22 sierpnia 2024 r., a także przesłuchał świadków: Z. S., T. B. (których oświadczenia pisemne wcześniej przedłożył organowi skarżący) i U. K. Przesłuchał również wnioskodawcę w charakterze strony. Szef Urzędu pozyskał ponadto kopię dokumentacji pracowniczej skarżącego. Zaskarżoną obecnie decyzją z 15 kwietnia 2025 r. organ odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wiedza świadków na temat zwolnienia strony z pracy pochodzi jedynie z relacji innych osób, bądź od samego wnioskodawcy. Świadkowie nie wskazali również na udział w strony w jakimkolwiek wystąpieniu wolnościowym. Wiedza U. K. na temat zwolnienia wnioskodawcy również jest znikoma i opiera się na przypuszczeniach. Żona wnioskodawcy również nie wskazała, by jej mąż brał udział w wystąpieniu wolnościowym i został za to zwolniony z pracy. Wnioskodawca wskazał, że został zwolniony za swoją działalność, gdyż – jak stwierdził – Milicja i dyrekcja zakładu pracy zakładali, że on jest odpowiedzialny za to, co się dzieje w P. w kwestii kolportażu. Dodał, że nie było żadnego uzasadnienia, czy powodu, zwolnienia go z pracy. Wnioskodawca nie udowodnił jednak, by brał udział w wystąpieniu wolnościowym, a rzekome powody zwolnienia także opierają się na jego przypuszczeniach. W ocenie Szefa Urzędu z przedstawionych dokumentów nie wynika, by rozwiązano ze stroną umowę o pracę w związku z udziałem w wystąpieniu wolnościowym. Organ nie stwierdził, że rozwiązanie umowy o pracę ze stroną było spowodowane jego rzekomymi zaniedbaniami, o które był posądzany, jednak z zebranego materiału dowodowego wynika, że nie miało to związku z udziałem w wystąpieniu wolnościowym. Bardziej przypomina to personalny zatarg z dyrektorem zakładu, jednakże nie można tego uznać, za represję w rozumieniu ustawy. Pozostałe wskazane przez stronę okoliczności nie są represjami w rozumieniu art. 3 ustawy. Zdaniem organu, na podstawie zebranych dowodów, nie udało się również potwierdzić, że wnioskodawca działał przez co najmniej 12 miesięcy w ramach zorganizowanych struktur opozycyjnych lub we współpracy z nimi, w okresie, o którym mowa w ustawie. W ocenie organu informacje zawarte we wniosku oraz oświadczeniach i zeznaniach świadków nie dają podstaw do potwierdzenia stronie wnioskowanego statusu. Wnioskodawca, w kontekście prowadzonej działalności, wskazał jedynie dwukrotne przywiezienie i rozprowadzenie ulotek w P. Świadkowie nie byli w stanie wskazać, na czym polegała działa działalność wnioskodawcy albo nie posiadają w ogóle wiedzy o prowadzeniu przez niego takiej działalności. Zakładanie struktur związkowych czy dwukrotne rozprowadzenie ulotek nie może zostać uznane za działalność antykomunistyczną w rozumieniu art. 2 ustawy. Dalej Szef Urzędu wyjaśnił, że strona wniosła o przyznanie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, powołując się na fakt rozwiązania z nią stosunku pracy w okresie PRL oraz późniejsze przywrócenie praw pracowniczych na podstawie ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o zmianie ustawy o szczególnych uprawnieniach niektórych osób do ponownego nawiązania stosunku pracy. W toku postępowania wnioskodawca nie przedstawił jednak uzasadnienia wyroku Sądu Pracy, na podstawie którego przywrócono mu prawa pracownicze. Przedłożona została wyłącznie sentencja wyroku, która nie zawiera żadnego opisu stanu faktycznego, uzasadnienia prawnego, ani informacji o rzeczywistych przyczynach rozwiązania stosunku pracy. Brak uzasadnienia uniemożliwił organowi ustalenie, że przyczyną zwolnienia wnioskodawcy z pracy był udział w wystąpieniu wolnościowym. Z informacji pozyskanych przez organ wynika, że jedną z możliwych przyczyn rozwiązania stosunku pracy mógł być konflikt personalny z przełożonym, co nie może zostać zakwalifikowane jako represja polityczna w rozumieniu ustawy. W tym kontekście organ zaznaczył, że ustawa z 1989 r. miała szerszy zakres przedmiotowy i podmiotowy, obejmując przypadki naruszeń praw pracowniczych z różnych przyczyn, niekoniecznie politycznych. Sam fakt zastosowania tej ustawy wobec wnioskodawcy nie może stanowić dostatecznego dowodu na represję polityczną, jeśli nie zostanie wykazane, że rzeczywistą i bezpośrednią przyczyną zwolnienia z pracy był udział w działaniach o charakterze politycznym lub wolnościowym. Nie zgadzając się z opisaną wyżej decyzją strona wniosła skargę do Sądu, żądając jej zmiany i przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. Zdaniem skarżącego zgodnie z dokumentami i dowodami, które przedstawił, za swoją działalność antykomunistyczną został pozbawiony pracy, a także możliwości wykonywania zawodu przez okres 8 lat. Natomiast organ, pomimo przedstawienia dowodów, wydał decyzję negatywną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Jak stanowi art. 1 ust. 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) [dalej: ppsa], sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czyli weryfikuje, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność z przepisami prawa decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej. Badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność, lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W konsekwencji sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego, zasadami ekonomiki obrotu gospodarczego, czy uznawanymi społecznie normami pozaprawnymi, ale w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji – orzekając w sprawie – nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu w sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji albo wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją. Nie wnosiła też o to strona. W pierwszej kolejności sąd wyjaśnia, że na podstawie art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 170 ppsa). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w konkretnej sprawie administracyjnej. Związanie oceną prawną powinno być rozumiane jako wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpatrywanej sprawie, co oznacza zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie danej normy przez organ, który wydał akt, zostało uznane za błędne. Przy tym przedmiotem takiej oceny mogą być zarówno przepisy prawa materialnego, jak i postępowania. Związanie sądów w rozumieniu powołanych wyżej przepisów ppsa oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Sąd administracyjny po to wyraża swoją ocenę w omawianym zakresie, by przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, zakres tej oceny nie był już przedmiotem kolejnego rozpoznania. Związanie organów oceną prawną sądu administracyjnego obejmuje nie tylko organ, którego działanie było bezpośrednio przedmiotem orzekania sądu, ale także każdy inny organ orzekający w sprawie do czasu jej ostatecznego rozstrzygnięcia. Konsekwencją związania sądów oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku jest to, że stanowisko sądu pierwszej instancji, który rozpoznaje skargę strony od ponownego orzeczenia organu administracyjnego, powinno co do zasady odpowiadać ocenie prawnej tego sądu, wyrażonej w poprzednim orzeczeniu, a sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z wyrażonym wcześniej poglądem, chyba że w okresie pomiędzy wydaniem wyroku a ponowną skargą do sądu administracyjnego zmianie uległy przepisy. Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracji publicznej w sprawie, a wskazania określają sposób postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi. Celem wskazań jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia i wytyczenie kierunku działalności organów przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Zasada związania organu ponownie rozpoznającego sprawę dotyczy zarówno sentencji orzeczenia sądowego, jak i jego uzasadnienia, w którym sąd wyraża ocenę prawną zaskarżonego aktu oraz udziela organom wskazań co do dalszego postępowania. Związanie, wyrażonymi w orzeczeniu sądu wskazaniami co do dalszego postępowania, obliguje organ do wykonania wytycznych sądu, lecz nie jest równoznaczne, z tym że w ramach ponownego rozpoznania sprawy organ ten ma ograniczyć się jedynie do realizacji tych wskazań, jeżeli do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne okaże się wyjście ponad sprecyzowane przez sąd wytyczne postępowania. Kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd, gdyż jest głównym kryterium poprawności nowo wydanej decyzji. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 ppsa w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (R. Hauser, M. Wierzbowski, R. Stankiewicz (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 9, Warszawa 2025, art. 153, wraz z powołanymi tam orzeczeniami sądów administracyjnych). W istniejącym stanie sprawy Sąd stwierdził, że prawomocnym obecnie wyrokiem z 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 264/24, WSA w Opolu uchylił poprzednią decyzję Szefa Urzędu wydaną po rozpatrzeniu wniosku skarżącego. Sąd ustalił też, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w poprzednim orzeczeniu sądu pozostają aktualne, ponieważ ani nie zmienił się stan prawny sprawy w sposób, który powodowałby konieczność ponownego dokonania tej oceny i sformułowania wskazań, ani też wyrok o sygn. akt I SA/Op 264/24 nie został usunięty z obrotu prawnego. W ocenie Sądu, pomimo uzupełnienia postępowania dowodowego, Szef Urzędu nie wykonał zaleceń wynikających z wyroku WSA w Opolu z 18 kwietnia 2024 r., a skargę należało z tego powodu uwzględnić. W przywołanym bowiem wyroku WSA w Opolu uznał sprawę za niewyjaśnioną w stopniu, który uzasadniał uchylenie zaskarżonej poprzednio decyzji organu, przedstawił znaczenie zasad postępowania dowodowego zawartych w kpa, a także odniósł tę wykładnię do stanu sprawy i nakazał uzupełnienie postępowania wyjaśniającego. Sąd obecnie rozpatrujący sprawę, pozostając związany wydanym uprzednio prawomocnym wyrokiem, podzielił dotychczasowe stanowisko WSA w Opolu, zatem uznał za konieczne przypomnienie, że jednakowo obecnie i poprzednio czynności organu nie sprostały wymogom z art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Powyższe przepisy nakazują bowiem organom wyjaśnienie istotnych w sprawie kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto elementy powyższe powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem organu administracji jest wyczerpujące i kompleksowe wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie powinno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie administracyjne w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych toczy się według reguł określonych w kpa. Zatem Szef Urzędu, wydając decyzję w przedmiocie tego statusu, zobowiązany jest kierować się m.in. zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że organ związany jest przepisami bezwzględnie obowiązującymi, a wszystkie wydawane przez niego decyzje powinny znaleźć oparcie w tych przepisach. W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie organ prowadzący postępowanie ograniczył swoją aktywność dowodową, pomijając ewentualnie istniejące dowody i źródła dowodowe, które nie zostały explicite wymienione w poprzednim wyroku Sądu. Szef Urzędu przesłuchał bowiem świadków wskazywanych przez skarżącego i samą stronę, a także pozyskał dokumentację pracowniczą wnioskodawcy, jednak, wbrew zaleceniom WSA w Opolu, nie dążył do ustalenia innych osób, które mogłyby mieć wiedzę dotyczącą: okoliczności związanych z zaangażowaniem strony w działalność założonego związku zawodowego, okoliczności związanych ze zwolnieniem skarżącego z pracy, czy wywołanych tym dolegliwości – niekorzystnych dla strony skutków jej aktywności związkowej. Organ został zobowiązany przez WSA w Opolu w szczególności do ustalenia, czy inne osoby zatrudnione w zakładzie pracy, a należące do związku zawodowego, mają istotne w sprawie informacje. Zdaniem Sądu organ, ponownie rozpatrując sprawę, nadal zaniechał przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego. Zatem, kontynuując postępowanie wyjaśniające, organ powinien uwzględnić poczynione już wcześniej uwagi, a następnie na podstawie zgromadzonego, kompletnego materiału dowodowego, ustalić niewadliwy stan faktyczny sprawy, który będzie stanowił podstawę wydania rozstrzygnięcia odpowiadającego przepisom obowiązującego prawa. W ocenie Sądu rozpoznającego obecnie sprawę aktualna pozostała ocena WSA w Opolu, który stwierdził, że przy takich brakach dowodowych przedwczesna jest ocena organu, iż analiza zebranego w toku postępowania materiału dowodowego nie potwierdziła, by skarżący prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, przez co najmniej 12 miesięcy działalność, o której mowa w art. 2 ustawy. Przedwczesne było także stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, by był osobą represjonowaną w rozumieniu art. 3 ustawy. W ocenie Sądu przesłuchani świadkowie w istocie dość ogólnie – nie przytaczając szczegółów – potwierdzili działalność związkową prowadzoną przez skarżącego w latach osiemdziesiątych poprzedniego wieku. Natomiast dokumentacja pracownicza potwierdza wprost, że po ogłoszeniu stanu wojennego wnioskodawca w pierwszej połowie roku 1982 został nagle uznany za "nieprzydatnego" i rozwiązano z nim stosunek pracy, a wniesione środki odwoławcze nie doprowadziły do przywrócenia strony do pracy. Problem rzeczywistych przyczyn takiej oceny pracownika nie został przez Szefa Urzędu zbadany. Sąd jest przy tym świadomy, że w warunkach społecznych, politycznych, prawnych i gospodarczych tamtego okresu aktywność członków "S." mogła pozostać nieudokumentowana, tym bardziej zatem istotne są fakty, które mogą pamiętać osoby pracujące w latach 1980-1982 wraz ze skarżącym, a szczególnie osoby zaangażowane w działalność wolnych związków zawodowych w P. Tymczasem organ nie podjął żadnych czynności w celu ustalenia, czy istnieje jeszcze możliwość przesłuchania świadków, którzy byli pracownikami dawnego R. w P. w okresie, kiedy działała tam "pierwsza S." oraz w okresie od dnia 13 grudnia 1981 r., kiedy to skarżący został w roku 1982 r. negatywnie oceniony i następnie zwolniony z pracy, i mogliby opisać działalność związkową wnioskodawcy oraz sytuację istniejącą wewnątrz zakładu pracy. Zdaniem Sądu, zadaniem organu było właśnie ustalenie, czy wnioskodawca przejawiał zaangażowanie zarówno w tworzenie, jak i funkcjonowanie związku zawodowego "S." w istotnym w sprawie okresie, a jeżeli tak – to na czym ono rzeczywiście polegało. Sąd, nie przesądzając sposobu rozstrzygnięcia sprawy, dostrzega natomiast potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego. Żaden przepis ustawy nie zwalnia bowiem organu od przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego z zastosowaniem ogólnych zasad ujętych w art. 7, art. 77, czy art. 80 kpa. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być dogłębna i powinna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania. Organ powinien wskazać, którym dowodom przyznaje moc dowodową, a którym odmawia wiarygodności i z jakich przyczyn. Artykuł 77 kpa nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania zgodnej z prawem decyzji. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 kpa). W ocenie Sądu, z akt sprawy nie wynika, aby postępowanie dowodowe było przeprowadzone w sposób wyczerpujący. Sąd stwierdził, że przeprowadzone postępowanie administracyjne obarczone jest wadą, wynikającą z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zgodnie z art. 2 ust. 1-2 ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Osobą represjonowaną z powodów politycznych jest natomiast w szczególności osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu lub została z nią rozwiązana umowa o pracę (art. 3 pkt 3 ustawy). Status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. Działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności, lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy (wyrok NSA z 10 października 2024 r., sygn. akt III OSK 705/23). Udział w wystąpieniu wolnościowym nie jest wprawdzie pojęciem zdefiniowanym, jednakże musi być formą świadomego uczestnictwa, w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, a ponadto, pojęcie "wystąpienie" oznacza w języku polskim "publiczne zabranie głosu" i "zorganizowane działanie podjęte przeciwko czemuś" (wyrok NSA z 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt II OSK 1039/18). Zgodzić się zatem należy ze stanowiskiem, że wystąpienie musi co do zasady wiązać się z zewnętrzną manifestacją sprzeciwu przeciwko jakiemuś zjawisku lub działaniu osób, albowiem nie jest niczym innym, jak "publicznym okazywaniem uczuć, postawy wobec czegoś lub kogoś przez jednostkę lub grupę, pokazaniem swoich poglądów i opinii na ważne sprawy polityczne i społeczne". Nie można zatem pojęcia: "wystąpienie wolnościowe" interpretować w sposób rozszerzający i przyjmować, że każde zachowanie, wskazujące na brak akceptacji działań podejmowanych przez ówczesne władze i wyrażające niezadowolenie z braku poszanowania praw politycznych człowieka, może być potraktowane jako indywidualne wystąpienie o charakterze wolnościowym w rozumieniu ustawy (wyrok NSA z 19 listopada 2024 r., sygn. akt III OSK 958/23). O ile Szef Urzędu trafnie dokonał w sprawie rozdzielenia oceny zagadnienia "działacza opozycji antykomunistycznej" i zagadnienia "osoby represjonowanej z powodów politycznych" ze względu na odrębne przesłanki uznawania takiego statusu, to jednak nie mogło umknąć uwadze Sądu, że ocena spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 2 i art. 3 ustawy, jest możliwa wyłącznie po prawidłowym ustaleniu i wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Wymaga to m.in. przeprowadzenia przez organ szczegółowego postępowania dowodowego. Zaniechanie przez organ podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji. Należy przy tym podkreślić kluczowe znaczenie obowiązku zebrania w toku postępowania całego materiału dowodowego. Obowiązek w tym zakresie spoczywa na organie, o czym stanowi art. 77 kpa. Jak wyżej wykazano, w realiach rozpoznawanej sprawy organ nie wykonał prawidłowo powyższych obowiązków, a co więcej nie zastosował się do wiążących wytycznych zapisanych w uzasadnieniu wyroku WSA w Opolu z 18 kwietnia 2024 r. Organ prowadzący postępowanie powinien był uwzględnić też pewną nieporadność prawną skarżącego w podejmowanych działaniach procesowych i w celu wyjaśnienia powstałych wątpliwości zobowiązany był do wykorzystania przynależnych mu instrumentów prawnych, a w tym żądać od strony dodatkowych wyjaśnień i we współpracy ze stroną pozyskać informacje o możliwych do przeprowadzenia dalszych dowodach, w celu sprawdzenia, czy żądanie wnioskodawcy znajduje umocowanie w faktach. Co istotne, o ile to na skarżącym spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych, to jednak organ nie jest zwolniony od obowiązku podejmowania działań zmierzających do pełnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W ocenie Sądu temu obowiązkowi w rozpoznawanej sprawie organ uchybił. W konsekwencji zaskarżoną decyzję należało uznać za wydaną z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Zważywszy, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, o uchyleniu zaskarżonej decyzji, jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Skarżącemu zwrócono w punkcie 2 sentencji wyroku kwotę 100 zł uiszczoną nienależnie tytułem wpisu od skargi, który w sprawie wynosił 100 zł, podczas gdy strona uiściła kwotę 200 zł (art. 225 ppsa w zw. z § 2 ust. 3 pkt 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2021 r. poz. 535).