III SA/Wa 812/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Kaute, Sędziowie sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, asesor WSA Marta Sarnowiec-Cisłak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi T.P. reprezentowanej przez opiekuna prawnego J.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Pismem z dnia 6 kwietnia 2020 r. (uzupełnionym pismami z dnia: 29 kwietnia 2020 r., 4 czerwca 2020 r., 14 września 2020 r. i 11 października 2021 r.) J.P. jako opiekun prawny T.P. (jego matki) wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. (dalej: Naczelnik) m.in. zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawianych w latach 2007-2011 wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich złożenia. Wnioskodawca wyjaśnił, że przedmiotowe żądanie zostało zgłoszone w związku z otrzymaniem w dniu 30 marca 2020 r. zawiadomienia z Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych informującego o zajęciu nieruchomości należącej do całkowicie ubezwłasnowolnionej matki – T.P. W piśmie z dnia 11 października 2021 r. wnioskodawca sprecyzował, że z uwagi na przesłanie mu jako opiekunowi prawnemu kserokopii tytułów wykonawczych w dniu 4 października 2021 r., dopiero od tej daty zaczął biec siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Istota argumentacji prezentowanej przez wnioskodawcę sprowadzała się do twierdzenia, że w okresie doręczania przedmiotowych tytułów wykonawczych jego matka - z uwagi na chorobę [...] - nie była w stanie podjąć działań zmierzających do obrony swoich praw poprzez wniesienie stosownych zarzutów. Do wniosku dołączono m. in. kserokopie: postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] listopada 2010 r., sygn. akt [...] o ustanowieniu dla T.P. doradcy tymczasowego w osobie jej syna J.P. na czas trwania postępowania w przedmiocie ubezwłasnowolnienia, postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] czerwca 2011 r., sygn. akt [...] dotyczącego ubezwłasnowolnienia całkowitego T.P., opinii [...] sporządzanych na potrzeby postępowań cywilnych prowadzonych w sprawach T.P. oraz zaświadczenia lekarskiego dotyczącego stanu zdrowia skarżącej. Postanowieniem z dnia [...] października 2022 r. Naczelnik odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w latach 2008-2009. W uzasadnieniu organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przywrócenie terminu w świetle art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.; dalej: k.p.a.), bowiem strona złożyła jedynie stosowny wniosek w tym przedmiocie i dopełniła czynności w postaci złożenia zarzutów. Bezzasadne natomiast okazały się twierdzenia wnioskodawcy jakoby siedmiodniowy termin do złożenia wniosku zaczął biec dopiero w dniu 4 października 2021 r., skoro - wbrew oświadczeniu zawartemu w piśmie z dnia 14 września 2020 r. o regularnym odbiorze korespondencji kierowanej do T.P. – przesłane skarżącej wezwanie do zapłaty należności z dnia 19 września 2019 r., jak i zawiadomienie o zajęciu nieruchomości z dnia 21 listopada 2019 r. było dwukrotnie awizowane i uznane za skutecznie doręczone w myśl art. 44 § 4 k.p.a. Zdaniem organu, wnioskodawca nie wywiązał się z obowiązku wykazania momentu ustania przyczyny uchybienia terminowi i zachowania terminu do zgłoszenia żądania. Nie dowiedziono staranności strony oraz faktu, że przeszkoda była od niej niezależna. Naczelnik wyjaśnił jednocześnie, że na mocy postanowienia wydanego w tym samym dniu ([...] października 2022 r.) uznał za bezprzedmiotowy wniosek strony o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów w części dotyczącej czterech tytułów wykonawczych (wystawionych w dniach 23 października 2007 r., 25 stycznia 2011 r. i 19 października 2010 r.) i umorzył postępowanie w tej sprawie. Zgłoszone w tym zakresie żądanie oceniono jako bezprzedmiotowe wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych (postanowieniami Naczelnika z dnia [...] października 2021 r. i z dnia [...] października 2022 r.) z uwagi na ustalenie, że tytuły te albo nie zostały skutecznie doręczone skarżącej (tj. po dacie ustanowienia J.P. doradcą tymczasowym strony) albo brakowało potwierdzenia ich doręczenia. Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: Dyrektor) postanowieniem z dnia [...] grudnia 2022 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Zdaniem organu odwoławczego, opiekun prawny nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącej. W dacie doręczeń odpisów tytułów wykonawczych, jak również w okresie, kiedy płynął termin na wniesienie zarzutów do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na ich podstawie, skarżąca posiadała zdolność do czynności prawnych, w tym zdolność do wniesienia zarzutów. Doręczenie odpisów tytułów wykonawczych oraz upływ terminu na wniesienie zarzutów miały bowiem miejsce przed wydaniem postanowienia z dnia [...] listopada 2010 r., sygn. akt [...] ustanawiającego doradcę tymczasowego w osobie J.P. oraz postanowienia z dnia [...] czerwca 2011 r., sygn. akt [...] o całkowitym ubezwłasnowolnieniu skarżącej. Argumenty, że co najmniej od 2005 r. strona znajdowała się w stanie wyłączającym świadome i swobodne składanie oświadczeń woli, dowodem czego są przedłożone przez opiekuna prawnego opinie [...], nie uprawdopodobniają, że strona nie była w stanie wnieść zarzutów. Przepisy regulujące prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie pozwalają bowiem zarówno organowi egzekucyjnemu, jak i Dyrektorowi na ustalanie, w jakiej dacie wystąpiły przesłanki warunkujące ubezwłasnowolnienie. Nakładają wyłącznie obowiązek zbadania, w jakiej dacie skarżąca przestała posiadać zdolności do czynności prawnych, w tym zdolności do wniesienia zarzutów. W tym zakresie wiążące dla ww. organów jest dopiero wydanie przez sąd postanowienia o całkowitym ubezwłasnowolnieniu. W skardze wniesionej do tut. Sądu T.P. reprezentowana przez opiekuna prawnego J.P. wniosła o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika w całości i orzeczenie co do istoty sprawy albo uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Dyrektora, a ponadto zasądzenie zwrotu niezbędnych kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: • art. 58 k.p.a. - poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie treści przedmiotowego przepisu skutkującą wydaniem nieprawidłowego rozstrzygnięcia; • art. 44 k.p.a. - poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie treści przedmiotowego przepisu skutkującą wydaniem nieprawidłowego rozstrzygnięcia; • art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sprawie w sposób absolutnie niebudzący zaufania do ich działania; • art. 9 k.p.a. - poprzez wadliwe informowanie strony i jej pełnomocnika o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mają bez wątpienia wpływ na obowiązki strony w niniejszej sprawie, a tym samym praktyczne pozbawienie prawidłowej strony niniejszego postępowania administracyjnego czynnego w nim udziału na etapie odwoławczym; • art. 7 k.p.a. - poprzez brak rozpatrzenia całości materiału dowodowego zgromadzonego w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na gruncie rozpoznawanej sprawy podkreślić należało, że w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: Ppsa), sąd uwzględniając skargę na postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z brzmienia powołanej regulacji, podstawą wyeliminowania przez sąd kontrolowanego aktu nie jest każde stwierdzenie uchybień procesowych, ale tylko takich, które mogły mieć decydujące znaczenie dla kierunku rozstrzygnięcia, co oznacza, że w razie ich braku wynik sprawy mógłby być inny. Jeżeli zatem sąd dostrzeże naruszenia natury procesowej, ale jednocześnie stwierdzi, że nie mają one istotnego znaczenia dla wyniku toczącego się sporu, powinien oddalić skargę stosownie do art. 151 ww. ustawy. Podstawą prawną działania organów w niniejszej sprawie był art. 58 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (art. 58 § 1 k.p.a.). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 k.p.a.). Warunkiem skuteczności żądania zgłoszonego w zakresie przywrócenia terminu jest zatem łączne spełnienie przesłanek w postaci: złożenia wniosku w tym przedmiocie w terminie siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi, jednoczesne dokonanie spóźnionej czynności oraz uprawdopodobnienie braku zawinienia w przekroczeniu terminu. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że w rozpatrywanym przypadku nie wykazano ostatniego ze wskazanych warunków, tj. nie uwiarygodniono braku winy skarżącej w niedochowaniu terminu do wniesienia zarzutów, z uwagi na fakt, że opóźnienie miało miejsce przed wyznaczeniem doradcy tymczasowego dla strony i przed jej całkowitym ubezwłasnowolnieniem. Dostrzec jednak należało, że argumentacja opiekuna prawnego nie zmierzała do wykazania braku zdolności do czynności prawnych skarżącej (co rzeczywiście należałoby wiązać z datą ubezwłasnowolnienia strony) ale z jej stanem [...] poprzedzającym wszczęcie postępowania zmierzającego do ubezwłasnowolnienia. Zbyt daleko idące pozostawało zatem ustalenie organu odwoławczego wykluczające z góry możliwość badania stanu zdrowia skarżącej (w tym przedłożonej na tę okoliczność dokumentacji) w kontekście przesłanek przywrócenia terminu, wyłącznie ze względu na brak korelacji czasowej między terminami na złożenie zarzutów a rozstrzygnięciami sądowymi wydawanymi w sprawie o ubezwłasnowolnienie. Jakkolwiek Sąd uznał ww. wniosek organu odwoławczego za nieuprawniony, to nie stwierdził, by owo uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy w kontekście sygnalizowanego na wstępie unormowania zawartego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa. Zdaniem Sądu, kwestia uprawdopodobnienia braku zawinienia nie odgrywała w rozpoznawanym przypadku decydującej roli wobec niewykazania przez stronę, że dochowany został siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, co trafnie zresztą dostrzegł Naczelnik w wydanym w dniu [...] października 2022 r. postanowieniu. W tym kontekście zauważyć należało, że reprezentujący stronę opiekun prawny wiązał datę rozpoczęcia biegu owego terminu z dwoma zdarzeniami, tj. faktem pozyskania w dniu 30 marca 2020 r. informacji o zajęciu nieruchomości należącej do skarżącej, a także przesłaniem do niego kserokopii akt egzekucyjnych w dniu 4 października 2021 r. W ocenie Sądu, żadna z przywołanych dat nie mogła wyznaczać początku terminu, o jakim mowa w art. 58 § 2 k.p.a. Nawet przy przyjęciu, że J.P. nie miał jakiejkolwiek wiedzy o doręczeniach tytułów wykonawczych w latach 2008 – 2009 (mimo iż według ustaleń organu niektóre z tytułów wykonawczych były odbierane przez bliskiego członka rodziny – córkę skarżącej, siostrę J.P.), to nie mogło zostać pominięte, że w 2019 r., tj. w okresie, w którym syn skarżącej sprawował funkcję jej opiekuna prawnego, dokonywano doręczeń pism dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Korespondencja ta była kierowana na adres [...] (a więc na adres podawany m. in. w pismach, w których zgłaszano żądanie przywrócenia terminu), przy czym w miejscu adresata wskazywano zarówno J.P. (jako pełnomocnika), jak i T.P. Znajdujące się w aktach sprawy przesyłki zawierające wezwanie do zapłaty należności z dnia 19 września 2019 r., a także zawiadomienie o zajęciu nieruchomości z dnia 21 listopada 2019 r. były dwukrotnie awizowane i uznane za skutecznie doręczone z upływem 14-dni od pierwszego awizowania (zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a.). Mimo zapewnień opiekuna prawnego, że odbierał regularnie całą korespondencję urzędową kierowaną do T.P. (tak w piśmie z dnia 14 września 2020 r.), to kwestia doręczeń dokonywanych w 2019 r. została przez niego pominięta, a ich prawidłowość nie była kwestionowana w toku postępowania. Na tle przywołanych okoliczności nie można było przyjąć, że ustanie przyczyny uniemożliwiającej działanie (wniesienie zarzutów) nastąpiło dopiero w dniu 30 marca 2020 r. bądź 4 października 2021 r. Przyczyna uchybienia terminu, o jakiej mowa w art. 58 § 2 k.p.a., wiąże się z istnieniem stanu niezależnego od woli czy zachowań wnioskującego. Chodzi zatem o obiektywną i niemożliwą do usunięcia przeszkodę. Sąd, uwzględniając stan faktyczny niniejszej sprawy, w pełni podzielił wyrażony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym "ustanie przyczyny uchybienia terminu to ustanie przeszkody do dokonania danej czynności procesowej, niemożliwej do przezwyciężenia przez zainteresowanego, który dołożył należytej staranności w tym zakresie." (tak w wyroku WSA w Łodzi z dnia 19 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 278/23; treść orzeczenia dostępna w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Nie sposób tym samym utożsamiać sytuacji, w której opiekun prawny nie odbiera korespondencji kierowanej do strony (godząc się tym samym z konsekwencjami wynikającymi z domniemania doręczenia) z istnieniem przeszkody blokującej podjęcie odpowiednich działań procesowych. Następstwem przyjęcia skuteczności doręczeń w trybie art. 44 § 4 k.p.a. pozostaje bowiem założenie, że adresat zapoznał się z treścią wysłanego do niego pisma, a tym samym, że powziął wiedzę na temat prowadzonego postępowania egzekucyjnego, co otwierało drogę do skorzystania z instytucji przywrócenia terminu. W tym stanie rzeczy Sąd nie stwierdził podstaw do przyjęcia, że strona skarżąca skierowała swoje żądanie w przewidzianym do tego terminie siedmiu dni od daty ustania przyczyny opóźnienia. Ustalenie to czyniło zaś zbędnym badanie pozostałych przesłanek przywrócenia terminu, pozwalając jednocześnie na uznanie, że Dyrektor zaskarżonym postanowieniem zasadnie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika z dnia [...] października 2022 r. Jak niejednokrotnie bowiem zwracano uwagę w orzecznictwie, przesłanka dochowania siedmiodniowego terminu jest pierwotna w stosunku do pozostałych podstaw uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Jej niedochowanie zawsze skutkuje nieuwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu, gdyż jest to termin, który nie podlega przywróceniu (zob. np. wyroki NSA: z dnia 19 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 2959/20 i z dnia 22 października 2019 r., sygn. akt II FSK 3826/17; CBOSA). Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł o oddaleniu skargi w myśl art. 151 Ppsa.