I SA/Gl 1391/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Borys Marasek, Sędzia WSA Monika Krywow (spr.), Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 28 lipca 2021 r. nr 2401-IEE.711.673.2021. UNP: 2401-21-155665 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Postanowieniem z dnia 28 lipca 2021 r., nr 2401-IEE.711.673.2021. UNP: 2401-21-155665, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej Dyrektor, organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej jako k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej jako u.p.e.a.), po rozpoznaniu zażalenia B. B. (dalej jako zobowiązana, skarżąca) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej jako organ egzekucyjny) 7 czerwca 2021 r. nr [...], którym oddalono skargi na czynności egzekucyjne zajęcia innych wierzytelności. Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. wystawił 24 marca 2021 r. tytuły wykonawcze od nr TW4480021006072 do nr TW4480021006067 obejmujące zaległości na ubezpieczenie społeczne za okres od 07/2019 do 02/2020, ubezpieczenie zdrowotne za okres 07/2019 do 02/2020 oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 03/2020 r. oraz 12/2020 r. Zawiadomieniami z 30 marca 2021 r. [...]- [...] organ egzekucyjny zajął inną wierzytelność pieniężną tj. nadpłaty podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G.. Zawiadomienia te wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanej 14 kwietnia 2021 r. Pismami z 19 kwietnia 2021 r. zobowiązana wniosła skargi na czynności organu egzekucyjnego zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Następnie pismem z 29 kwietnia 2021 r. organ egzekucyjny wezwał zobowiązaną o doprecyzowanie treści skarg z 19 kwietnia 2021 r. zgodnie z nowym brzmieniem u.p.e.a.. Jednocześnie poinformowano zobowiązaną, iż w przypadku nie wypowiedzenia się w terminie 7 dni, okoliczności zawarte w ww. pismach zostaną rozpatrzone jako: dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wezwanie zostało odebrane przez zobowiązaną 20 maja 2021 r. W odpowiedzi na wezwanie zobowiązana wskazała na dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy oraz na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Ponadto wskazała, iż nie jest w stanie dokładnie sprecyzować treści żądania i ustosunkować się do ww. wezwania z uwagi na brak profesjonalnej wiedzy prawnej, wnosząc o uwzględnienie wszystkich żądań które kwalifikują się w niniejszej sprawie zgodnie z art. 54 u.p.e.a. Ponadto podtrzymała w całości złożone skargi, w których wniosła o: uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych, umorzenie postępowania egzekucyjnego, zawieszenie w całości postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania niniejszych skarg. Postanowieniem z 7 czerwca 2021 r. organ egzekucyjny oddalił skargi z 19 kwietnia 2021 r. na czynności egzekucyjne zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Postanowienie to zostało przez zobowiązaną odebrane 23 lipca 2021 r. Na powyższe postanowienie zobowiązana wniosła zażalenie. Wydanemu postanowieniu zarzuciła brak podstawy prawnej i faktycznej do jego wydania, a także błędną interpretację przepisów u.p.e.a., wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu wskazała, że argumentacja faktyczna i prawna zaskarżonego postanowienia jest chybiona ponieważ nie znajduje odzwierciedlenia w stanie faktycznym niniejszej sprawy oraz jest sprzeczna z przepisami ustawy. Zaskarżone czynności egzekucyjne w postaci zajęcia należności pieniężnych zostały dokonane na podstawie wszczęcia postępowania egzekucyjnego objętego tytułami wykonawczymi, wystawionymi przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z.. Prowadzenie egzekucji zostało dokonane w sposób niedopuszczalny, albowiem organ nie wykazał w sposób wymagany przepisami prawa wysokości zobowiązania, a nadto nie zostało wcześniej doręczone upomnienie, zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. Doręczenie było doręczeniem wadliwym, zatem nie powinno nieść za sobą ujemnych skutków. Ponadto zdaniem Zobowiązanej Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie jest władny do podejmowania czynności egzekucyjnych mających na celu doprowadzenie do przymusowego wykonania zobowiązania. Pani zdaniem, stosownie do treści art. 87 k.p. organ powinien był uwzględnić, że nie posiada Pani żadnych źródeł utrzymania i nie świadczy pracy w żadnym zakresie, a organ zastosował zbyt uciążliwe środki egzekucyjne. Rozpoznając wniesione zażalenie organ odwoławczy nie podzielił prezentowanego przez zobowiązaną stanowiska, jakoby postanowienie o oddaleniu skarg na czynności egzekucyjne zajęcia innej wierzytelności pieniężnej zostało wydane z naruszeniem przepisów ustawy. W jego ocenie, nie noszą one również znamion zbytniej uciążliwości. Wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne jest wszczynane w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków i ma charakter przymusowy. Egzekucja nie może być środkiem represji, niemniej zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jest już dolegliwością, z którą musi się liczyć dłużnik niewypełniający obowiązku. Celem każdego postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przepisy statuują dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Zatem organ egzekucyjny stosuje takie środki egzekucyjne, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia możliwości wyboru. W sytuacji zaś, gdy cel egzekucji tego wymaga np. z uwagi na wysokość dochodzonych należności, organ egzekucyjny może stosować jednocześnie wszystkie dostępne środki egzekucyjne. Wyboru środka egzekucyjnego dokonuje organ, natomiast zobowiązany może wskazać inny środek, który jest tak samo skuteczny, a mniej uciążliwy dla zobowiązanego. Organ egzekucyjny stosuje taki środek, który jawi się jako najbardziej adekwatny i skuteczny w danych okolicznościach. Wskazano, że zobowiązana nie uzyskuje wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych oraz nie posiada żadnego rachunku bankowego. Aktualnie prowadzi działalność gospodarczą. Dlatego też, organ egzekucyjny spośród dostępnych środków wybrał ten, który najlepiej i najprościej może zrealizować zakładany cel, tj. zajęcie innej wierzytelności pieniężnej. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej tj. nadpłaty i zwrotu podatku w [...] Urzędzie Skarbowym w G.. W wyniku zajęć Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. nie przekazał żadnych środków pieniężnych. Wskazano, że zobowiązana w skardze na czynność egzekucyjną zajęcia innej wierzytelności pieniężnej zakwestionowała dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy. Zdaniem Dyrektora, organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Wszystkie wymogi formalnoprawne wymienione w u.p.e.a. zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Zatem ww. czynności zostały przeprowadzona prawidłowo. Przedmiotowe zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej zawierają wszystkie wymagane prawem elementy oraz zostały sporządzone na prawidłowym wzorze. Zastosowanie środka egzekucyjnego było więc zgodne z przepisami prawa regulującymi tę kwestię. Brak jest zatem podstaw do uchylenia zaskarżonego zajęcia. W odniesieniu do podniesionych przez zobowiązaną w piśmie z 19 kwietnia 2021 r. kwestii niedopuszczalności egzekucji oraz braku uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., wyjaśniono, że zgodnie z nowym brzmieniem ustawy egzekucyjnej, podlegają one ocenie w odrębnych trybach tj. odpowiednio - w trybie art. 59 u.p.e.a. oraz art. 33 u.p.e.a. Wskazano także, że wniosek zobowiązanej o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest przedmiotem odrębnego postępowania. Organ odwoławczy uznał również, że powołanie przez zobowiązaną art. 54 ustawy Prawo bankowe, jest niezasadne bowiem odnosi się do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Pismami z 19 kwietnia 2021 r. zobowiązana wniosła skargi na zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, dokonane zawiadomieniami z 30 marca 2021 r. zarzucając brak podstawy faktycznej i prawnej, błędną interpretację przepisów o egzekucji i nieprawidłowe dokonanie zajęcia innych wierzytelności pieniężnych, tj. z tytułu zwrotu i nadpłaty podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G... Wniosła zatem o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I Instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi zobowiązana stwierdziła, że zaskarżona czynność egzekucyjna w postaci zajęcia innych wierzytelności pieniężnych tj. z tytułu zwrotu i nadpłaty podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G. została dokonana na podstawie zawiadomień z dnia 30 marca 2021 r. nr od [...] do [...] na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego objętego tytułami wykonawczym z dnia 24 marca 2021 r. o nr od TW4480021006072 do TW44821006067 wystawionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z., a zatem powyższa czynność egzekucyjna została zatem dokonana z naruszeniem przepisów prawa. Według oceny skarżącej organ podatkowy dokonał tej czynności w sposób bezprawny, albowiem nie istnieją podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G.. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest prawidłowość zajęcia przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. inne wierzytelności pieniężnej tj. z tytułu zwrotu i nadpłaty podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G.. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 19 § 4 u.p.e.a. Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Zatem już z treści powyższego przepisu wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowanie egzekucji w trybie przepisów u.p.e.a. w zakresie należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. W niniejszej sprawie tytuły wykonawcze o nr od TW4480021006072 do TW44821006067 obejmują należności z tytułu 7 z tytułu zaległości na ubezpieczenie społeczne za okres od 07/2019 do 02/2020, ubezpieczenie zdrowotne za okres 07/2019 do 02/2020 oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 03/2020 r. oraz 12/2020 r, zatem Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. był uprawniony do wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o powyższe tytuły, zgodnie z ww. przepisem. Należy także zauważyć, że stosownie do art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Zgodnie zaś z § 2 tego artykułu organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W myśl art. 1a ww. ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o środku egzekucyjnym - rozumie się przez to: a) w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję: - z pieniędzy, - z wynagrodzenia za pracę, - ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, - z rachunków bankowych, - z innych wierzytelności pieniężnych, - z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, - z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, - z praw majątkowych zarejestrowanych w rejestrze akcjonariuszy, - z weksla, - z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, - z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, - z pozostałych praw majątkowych, - z ruchomości, - z nieruchomości. Porównanie treści art. 1a i art. 19 § 4 u.p.e.a. wskazuje zatem, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny jest uprawniony do dokonywania czynności egzekucyjnych w sposób ograniczony, tj. jedynie poprzez do stosowanie egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zajął przysługujące zobowiązanej wierzytelności w postaci wierzytelności pieniężnych z tytułu zwrotu i nadpłaty podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G., a zatem inne wierzytelności pieniężne. Oznacza to, że nie doszło do naruszenia art. 19 § 4 u.p.e.a., bowiem środek ten został przewidziany w tym przepisie. W myśl art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określone w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1 (§ 3). Stosownie do art. 67 § 2. Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera: 1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego; 2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności; 3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego; 4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę zajęcia, a w przypadku jednolitego tytułu wykonawczego lub zagranicznego tytułu wykonawczego - również wskazanie jego rodzaju; 5) kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia; 6) kwotę kosztów egzekucyjnych; a) opłaty manipulacyjnej, b) opłaty za czynności egzekucyjne, c) wydatków egzekucyjnych, d) opłaty egzekucyjnej, e) powstałych w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 w przypadku, o którym mowa w art. 64ca § 2; 7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia; 8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia; 9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. Jednocześnie zgodnie z § 2a tego artykułu, jeżeli zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej:'' 1) w zawiadomieniu o zajęciu nie umieszcza się podpisu z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisku pieczęci organu egzekucyjnego; 2) zawiadomienie o zajęciu zawiera PESEL, NIP lub REGON zobowiązanego albo jego numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, albo numer w innym rejestrze lub ewidencji, o ile są znane organowi egzekucyjnemu; Zgodzić się zatem należy ze stwierdzeniem, że zawiadomienia 30.03.2021 r. [...]-[...], wystawione zostały zgodnie z wzorem określonym w Załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych i zawierają wszystkie niezbędne elementy wynikające z ww. przepisów. Sąd wskazuje, że stosownie do art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Zatem w świetle art. 54 § 1 u.p.e.a. przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną mogą być tylko i wyłącznie wady tej czynności. Skarga na czynność egzekucyjną nie jest bowiem uniwersalnym środkiem zaskarżenia. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia, a tym bardziej nie ocenia się braku doręczenia upomnienia, niedopuszczalności egzekucji oraz wadliwości tytułów wykonawczych. Zarzuty te nie mogą być przedmiotem analizy w postępowaniu skargowym z art. 54 u.p.e.a., albowiem ustawodawca przewidział możliwość wniesienia odrębnego środka zaskarżenia w postaci zarzutów (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Stąd też Sąd nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) orzekł jak w sentencji.