I OSK 2343/24

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-12-01

Skład orzekający: Jolanta Rudnicka, Monika Nowicka, Agnieszka Miernik

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. w sytuacji, gdy wnioskodawca pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i nie zawiesił jej do tego dnia?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przez wnioskodawcę i nie zawieszenie jej do dnia 31 grudnia 2023 r. stanowi negatywną przesłankę uniemożliwiającą powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów obowiązujących do tej daty. W związku z tym, uchylił wyrok WSA i oddalił skargę, uznając, że prawo do świadczenia nie powstało przed 1 stycznia 2024 r., a po tej dacie, ze względu na zmianę przepisów, świadczenie również nie przysługuje.
Stan faktyczny
A. B. złożył wniosek o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną, jednocześnie pobierając rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Organy odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na obowiązek zawieszenia renty do 31 grudnia 2023 r. WSA uchylił decyzję organów, uznając, że prawo do świadczenia powstało z mocy prawa, a zawieszenie renty jest jedynie przesłanką do ustalenia prawa. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że pobieranie renty bez jej zawieszenia do 31 grudnia 2023 r. uniemożliwiło powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 471/24 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 marca 2024 r. nr SKO Gd/5909/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2024 r. (sygn. akt II SA/Gd 471/24) – po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. B. - uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 marca 2024 r. nr SKO Gd/5909/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W motywach w/w wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 29 września 2023 r. nr 006441/SP/09/2023, po rozpoznaniu wniosku A. B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną A.B., odmówił stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez A. B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, decyzją z dnia 7 marca 2024 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazało, że podstawę odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego stanowił art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w jego brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako "u.ś.r.") Z kolei od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało wnioskodawcy z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wpierającym (Dz. U. poz. 1429 ze zm.; dalej jako "u.ś.w.") w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w jego brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. Jak wyjaśnił bowiem organ, wnioskodawca pobierał od 1997 r. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Tymczasem osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne i spełniająca warunki do przyznania tego świadczenia nie może jednocześnie pobierać renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Dopiero zawieszenie pobierania renty powodowałoby, że wnioskodawca mógłby spełniać przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym dotyczyło to tylko stanu faktycznego i stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Prawo A. B. do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną nie powstało do 31 grudnia 2023 r. albowiem wnioskodawca nie zawiesił przed tym dniem pobierania emerytury. W tej sytuacji, organ odwoławczy stwierdził, że skoro nie zachodziły przesłanki określone w art. 63 ust. 1 u.ś.w., to w przedmiotowej sprawie począwszy od dnia 1 stycznia 2024 r. zastosowanie miał art. 17 ust. 1 u.ś.r. w jego aktualnym brzmieniu obowiązującym. Ze względu na wiek żony skarżącego, przepis ten nie mógł jednak stanowić podstawy do przyznania świadczenia. Reasumując Kolegium wskazało, że w sytuacji gdy wnioskodawca nie zawiesił prawa do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do dnia 31 grudnia 2023 r., to nawet w przypadku gdyby w sprawie była spełniona przesłanka istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad żoną, wnioskodawca nie spełniał przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. oraz aktualną treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skardze A. B. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, podnosząc zarzuty naruszenia: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. oraz art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Kolegium wnosiło o jej oddalenie. Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") - uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję. Zdaniem Sądu I instancji, Kolegium błędnie założyło, że w niniejszej sprawie należało zastosować przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. O możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądzało bowiem w danej sprawie spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, najpóźniej na dzień 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego było w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. Jak wskazywał bowiem Sąd, z treści tego przepisu wynika, iż przepisy u.ś.r. w brzmieniu sprzed stycznia 2024 r. stosuje się w sytuacji, gdy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r. Należało zatem, zdaniem Sądu rozważyć, jak należy rozumieć normatywny zwrot "prawo powstało". Wobec powyższego Sąd wskazał, że niewątpliwie decyzja ustalająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter konstytutywny, to znaczy rozstrzyga o udzieleniu uprawnienia w postaci "ustalenia prawa" do świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez określenie jego wysokości i okresu, w którym ma być wypłacane. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 u.ś.r. (brzmienie sprzed stycznia 2024 r.) prawo do świadczenia ustalane jest od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Powyższe oznacza, że ustawodawca rozróżnia "powstanie prawa" od "ustalenia prawa" do świadczenia pielęgnacyjnego, a także datę, od której się je ustala. Z powstaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego będziemy mieli zatem do czynienia w sytuacji, gdy w sposób obiektywny wystąpią pozytywne przesłanki z art. 17 u.ś.r., a jednocześnie brak będzie wskazanych w u.ś.r. przesłanek negatywnych. Innymi słowy, powstanie prawa do świadczenia powstanie w momencie wypełnienia hipotezy normy z art. 17 u.ś.r. w dacie jej obowiązywania. Postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zmierza bowiem jedynie do weryfikacji występowania przesłanek nakazujących organowi ustalenie świadczenia, o które wnioskodawca wnosi na podstawie przysługującego mu prawa wynikającego z ustawy. W toku takiego postępowania organy administracji zobowiązane są do wyczerpującego ustalenia stanu sprawy celem weryfikacji, czy istniało - najdalej na dzień 31 grudnia 2023 r., prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego i czy w konsekwencji możliwa jest jego realizacja poprzez wydanie stosownej decyzji administracyjnej. Zdaniem Sądu, w takim ujęciu, akcentowaną przez organ odwoławczy przesłankę konieczności zawieszenia prawa do renty, traktować należało nie jako przesłankę powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie przesłankę do ustalenia tego prawa w drodze decyzji administracyjnej. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstaje bowiem z mocy prawa, natomiast jego realizacja wymaga wydania decyzji administracyjnej, w której organ konkretyzuje przyznane ustawą uprawnienie. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego zamiast renty nie jest przesłanką powstania prawa, a jedynie przesłanką konieczną do jego realizacji. Jest to bowiem niezbędny element jedynie wydania decyzji realizującej przyznane przez prawo uprawnienie. W konsekwencji, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne – w przypadku, gdy spełnione są inne przesłanki jego ustalenia, zawieszenie pobierania renty do czasu zakończenia postępowania administracyjnego ma wpływ jedynie na ustalenie daty, od której świadczenie będzie przyznane. Skoro zatem ustawodawca w art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym posłużył się pojęciem "prawo powstało", a nie "prawo ustalono", to regulacje u.ś.r. obowiązujące do 31 grudnia 2023 r. należy stosować do wszystkich postępowań wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją administracyjną w roku 2023 r. Sąd zauważył następnie, że w przedmiotowej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony został w dniu 23 sierpnia 2023 r., natomiast istnienie negatywnej przesłanki w postaci braku zawieszenia przez skarżącego prawa do renty Kolegium stwierdziło dopiero marcu 2024 r., czyli po zmianie stanu prawnego. Jednocześnie przy tym organy administracji nie pouczyły skarżącego o konieczności zawieszenia renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy celem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, do czego było zobowiązane na podstawie art. 9 k.p.a., zgodnie z utrwaloną już w tym zakresie linią orzeczniczą sądów administracyjnych.. Kolegium natomiast odmówiło przyznania świadczenia właśnie z powodu jednoczesnego pobierania przez skarżącego tejże renty. W kontekście powyższego, nie sposób było, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, podzielić wyrażonego przez SKO poglądu, że w sytuacji gdy wnioskodawca nie zawiesił prawa do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do 31 grudnia 2023 r., to nawet w przypadku gdyby w sprawie była spełniona przesłanka istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad żoną, wnioskodawca nie spełniał przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. oraz aktualną treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zaakceptowanie takiego stanowiska prowadziłby bowiem do stanu nierówności wobec prawa, polegającej na rozróżnieniu sytuacji prawnej obywateli ze względu na niezależne od nich działania organu administracji publicznej, polegające na uniemożliwieniu wyboru świadczenia jedynie ze względu na czas prowadzonego przez te organy postępowania administracyjnego. Skoro zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego zmieniły się od 1 stycznia 2024 r., to - w ocenie Sądu - nie było żadnych uzasadnionych powodów, aby uniemożliwiać osobom, którym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługiwało (powstało) do końca 2023 r. realizację tego uprawnienia jedynie z powodu sposobu i długości prowadzonego przez organy postępowania w sprawie. Konkludując, Sąd stwierdził, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak było zatem podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie z powodu braku zawieszenia przez skarżącego renty przed końcem roku 2023 r. Kolegium powinno było więc odnieść się do przesłanki istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia, czego zaniechało z uwagi na stanowisko, że po 31 grudnia 2023 r., nawet przy jej pozytywnym występowaniu, nie jest możliwe ustalenie wnioskowanego świadczenia. W związku z tym Sąd wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu, w przypadku gdy Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdzi występowanie przesłanki związku przyczynowo – skutkowego, to zobowiązane będzie zwrócić się do skarżącego z informacją o konieczności zawieszenia prawa do przysługującej mu renty, a następnie w przypadku, gdy skarżący wedle własnego wyboru rentę zawiesi, organ przyzna wnioskowane świadczenie, począwszy od dnia zaprzestania pobierania spornej renty. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi oraz (cyt.): "obciążenie kosztami postępowania Skarbu Państwa". Ponadto skarżący kasacyjnie organ oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Zaskarżonemu orzeczeniu Kolegium zarzuciło: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wpierającym (Dz.U.2023.1429 t.j.) w zw. z art. 17 ust. 1 i 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2023.390 t.j.) poprzez przyjęcie, iż nie zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności pracy przed dniem 31 grudnia 2023 r. nie stanowi negatywnej przesłanki dla powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed 1 stycznia 2024 r. w rozumieniu art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierających, a przez to nie stanowi przeszkody do ustalenia tego prawa w drodze decyzji wydanej na zasadach obowiązujących do końca 2023 r., o ile wnioskodawca po dacie 31 grudnia 2023 r. zawiesi prawo do renty. 2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez nie wzięcie pod uwagę i nie zastosowanie art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wpierającym (Dz.U.2023.1429 t.j.), z treści to którego przepisu wynika, iż warunkiem zachowania, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest jego przyznanie co najmniej do dnia 3 1 grudnia 2023 r., a nie samo powstanie prawa do tego świadczenia; które to naruszenia doprowadziły Sąd I instancji do: naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy w sprawie nie doszło do naruszenia przez orzekający organ norm prawa materialnego i procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do uwzględnienia w miejsce oddalenia skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie ww. zarzutów. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało więc wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej. Rozpatrywana w tych granicach skarga kasacyjna okazała się skuteczna, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty podlegały uwzględnieniu. Trafnie skarżący kasacyjnie organ zarzucił Sądowi I instancji dokonanie błędnej wykładni art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wpierającym (Dz.U., poz. 1429) w zw. z art. 17 ust. 1 i 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 390). W stanie faktycznym i prawnym występującym w przedmiotem sprawie nie można było bowiem przyjąć – jak uczynił to Sąd Wojewódzki - że brak zawieszenia przez wnioskującego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego prawa do pobieranej przez niego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy najpóźniej do 31 grudnia 2023 r. nie stanowił okoliczności uniemożliwiającej pozytywne załatwienie wniosku strony. Skład orzekający pragnie w związku z tym wyjaśnić, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła znacząca zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, dalej w skrócie, jak dotychczas: "u.ś.w."), która wprowadziła nowe rozwiązania w systemie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Zauważyć w tym miejscu należy, że Kolegium jako organ drugiej instancji wydało w niniejszej sprawie decyzję w dniu 7 marca 2024 r., zatem już po wejściu w życie przepisów u.ś.w., które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Słusznie więc w sprawie dostrzeżono, iż dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia istotne znaczenie miała ocena, jaki stan prawny będzie miał w niej zastosowanie. Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, czyli u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r. w rozumieniu art. 63 ust. 1 u.ś.w. oznacza spełnienie przez wnioskodawcę najpóźniej w tym dniu wszystkich ustawowych przesłanek jego przyznania. Treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć więc w ten sposób, że w przypadku istnienia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 u.ś.w. zmieniającym art. 17 u.ś.r.), organy rozpatrując ten wniosek po dniu 1 stycznia 2024 r., zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełniał przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. nie później niż w tym właśnie dniu. Jednocześnie przy tym – na co zwracał uwagę sam Sąd Wojewódzki – chodzi tu o sytuację, w której wystąpią wszystkie przesłanki pozytywne wskazane w art. 17 u.ś.r., a jednocześnie brak będzie wymienionych w tej ustawie przesłanek negatywnych. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela jednak stanowiska Sądu, iż zawieszenie pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest jedynie przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz że tym samym fakt posiadania prawa do tej renty w okresie do dnia 31 grudnia 2023 r. nie jest negatywną przesłanką powstania prawa do tego świadczenia. Wyjaśnić bowiem trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym (niż wymienione w poprzedzających punktach) osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie, jak wyżej to podniesiono, spełnienie przesłanek pozytywnych, wymienionych w zacytowanym powyżej przepisie, nie jest wystarczające do uzyskania tego świadczenia. Przepisy przewidują bowiem szereg okoliczności, które uniemożliwiają bądź blokują możliwość przyznania tego świadczenia. Jedną z takich okoliczności jest wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. okoliczność pobierania renty przez opiekuna. Zgodnie bowiem z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt lit. a) u.ś.r. – jednolicie przyjmowana w aktualnym orzecznictwie na gruncie u.ś.r. w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r. - przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wnioskodawca może dokonać wyboru przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: u.e.r.f.u.s.), skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Choć bowiem renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych też przyczyn interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. (w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.) nie pozwala na równoczesne pobieranie przez skarżącego świadczenia rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego i wskazuje na konieczność wyboru jednego z tych świadczeń a w konsekwencji - wbrew stanowisku Sądu I instancji – okoliczność pobierania renty jest przesłanką (w znaczeniu negatywnym) powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a nie jedynie przesłanką konieczną do jego realizacji. Dopiero bowiem jednoznaczne i bezwarunkowe oświadczenie wnioskodawcy co do wyboru świadczenia pielęgnacyjnego powoduje, że odpada jedna z negatywnych przesłanek ustawowych, z którą u.ś.r. wiąże moment powstania prawa do tego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie z niekwestionowanych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu I instancji wynikało, że skarżący zarówno w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w dacie wydania decyzji przez organ I instancji, jak i w dniu 31 grudnia 2023 r., pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (od 1997 r.) i prawa do niej nie zawiesił. Zgodzić się więc należy ze skarżącym kasacyjnie organem, iż A. B. nie spełniał wszystkich przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., a tym samym uznać należało, iż przed wskazaną wyżej datą 31 grudnia 2023 r. skarżący nie nabył prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Co prawda ani organ I instancji ani organ odwoławczy po otrzymaniu odwołania w dniu 16 października 2023 r., nie pouczyły skarżącego o możliwości zawieszenia prawa do renty, jednak po 31 grudnia 2023 r. w związku z wejściem w życie u.ś.w. organ odwoławczy nie mógł już naprawić tego uchybienia. Przepis przejściowy, tj. art. 63 ust. 1 u.ś.w. uzależniający stosowanie u.ś.r. w jej dotychczasowym brzmieniu od powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023 r. był bowiem w swej treści jednoznaczny i Kolegium nie mogło nadać mu innej treści. Z tego też względu brak pouczenia skarżącego o zawieszeniu prawa do renty nie mógł prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji, skoro w związku ze zmianą przepisów świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu nie może już przysługiwać, bez względu na to, czy zawiesi on prawo do renty. Uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy obowiązujące do 31 grudnia 2023 r., w przypadku przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wymagało bowiem wydania przed tą datą decyzji organu emerytalno-rentowego o zawieszeniu wypłaty renty. W analizowanym przypadku nie miało to miejsca, natomiast pełnomocnik skarżącego już od momentu złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego konsekwentnie utrzymywał przed organami, że fakt pobierania przez wnioskodawcę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji w świetle regulacji art. 63 ust. 1 u.ś.w. od 1 stycznia 2024 r. nie było możliwe stosowanie odnośnie do skarżącego przepisów art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym. W tym stanie rzeczy Kolegium dostrzegając, że w sprawie nie znajduje zastosowania przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w., słusznie zastosowało przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Na ich mocy skarżącemu nie mogło natomiast również zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom (niż matce albo ojcu), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ze względu na wiek żony skarżącego, warunek z cytowanego przepisu nie został spełniony. Z tych wszystkich względów zarzut błędnej wykładni art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. u.ś.w. w zw. z art. 17 ust. 1 i 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. uznać należało za zasadny a okoliczność ta tym samym w konsekwencji powodowała, że uzasadniony był również zarzut oparcia zaskarżonego wyroku na przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Powołanie zaś art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jako samodzielnej podstawy kasacyjnej opartej na art. 174 pkt 2 p.p.s.a. było o tyle nietrafne, że przepis ten ma jedynie charakter wynikowy (blankietowy) a co oznacza, że stanowi on tylko podstawę procesową dla wydania przez sąd administracyjny określonego rodzaju wyroku. Brak zatem powiązania tego przepisu z innymi przepisami proceduralnymi, które - zdaniem skarżącego kasacyjnie - w sposób istotny, mający wpływ na wynik sprawy zostały przez Sąd I instancji naruszone, powodowało że Sąd Kasacyjny nie miał możliwości odniesienia się do tego zarzutu. W przedmiotowej sprawie nie doszło natomiast do naruszenia art. 153 p.p.s.a., gdyż przepis ten nie był stosowany przez Sąd I instancji – w sprawie nie został bowiem uprzednio wydany prawomocny wyrok sądu administracyjnego. Sąd I instancji nie stosował również art. 61 ust. 2 u.ś.w. Regulacja objęta ww. przepisem przejściowym dotyczyła bowiem innego stanu faktycznego, niż ten występujący w niniejszej sprawie. Tym niemniej, mając na względzie, że istota sprawy mająca charakter materialnoprawny została w tym przypadku dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 i art. 193 p.p.s.a. - uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. Skarga kasacyjna nie zawierała stosownego wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Brak było zatem przesłanek do wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Natomiast wniosek skarżącego kasacyjnie o (cyt.): "obciążenie kosztami postępowania Skarbu Państwa" nie znajduje podstaw w przepisach p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło