I SA/Wa 870/23
WyrokWSA w Warszawie2023-07-27
Skład orzekający: Gabriela Nowak, Jacek Mrozek, Monika Sawa
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka kolejowa, która faktycznie władała nieruchomościami Skarbu Państwa w dniu 27 maja 1990 r., ale nie posiadała udokumentowanego tytułu prawnego do ich zarządu lub użytkowania, może skutecznie sprzeciwić się ich komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych?Ratio decidendi
Sąd uznał, że samo faktyczne władanie nieruchomością nie jest wystarczające do wykazania prawa zarządu lub użytkowania w rozumieniu przepisów komunalizacyjnych. Brak udokumentowanego tytułu prawnego do nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. oznacza, że nieruchomość ta należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, co skutkuje jej komunalizacją z mocy prawa. Ciężar wykazania spełnienia przesłanki sprawowania zarządu jako podstawy wyłączenia z komunalizacji spoczywa na podmiocie zainteresowanym.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Śląskiego, która stwierdzała nabycie przez gminę mienia Skarbu Państwa. Spółka [...] S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami wniosła skargę, zarzucając organom naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego. Skarżąca spółka podnosiła, że nie przeprowadzono wystarczającego postępowania dowodowego i że nie można było stwierdzić nabycia nieruchomości przez gminę, gdyż spółka faktycznie władała tymi nieruchomościami. Sąd administracyjny oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), sędzia WSA Jacek Mrozek, sędzia WSA Monika Sawa, Protokolant referent stażysta Kamila Lewikowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2023 r. sprawy ze skargi [...] w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 31 stycznia 2023 r. nr KKU-45/22 w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez gminę mienia Skarbu Państwa oddala skargę.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (dalej: "Komisja"), po rozpatrzeniu odwołania spółki [...] S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w [...] (dalej: "[...]"), decyzją z 31 stycznia 2023 r. nr KKU-45/22, utrzymała w mocy decyzję Wojewody Śląskiego (dalej: "Wojewoda") z 21 stycznia 2022 r., nr NWXV.7532.1.987.2012, stwierdzającą nabycie przez Gminę [...], z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie prawa własności nieruchomości państwowych, położonych w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], oznaczonych w ewidencji gruntów na ark. mapy 1 działkami: nr [...] o powierzchni 0,1379 ha, nr [...] o powierzchni 0,0046 ha i nr [...] o powierzchni 0,1432 ha, objętymi księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...], V Wydział Ksiąg Wieczystych oraz na ark. mapy 1 działką nr [...] o powierzchni 0,0073 ha, objętą księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...], V Wydział Ksiąg Wieczystych (dalej: "przedmiotowa nieruchomość").
Decyzja Komisji wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Zawiadomieniem z 29 sierpnia 2014 r. nr NWXV.7532.1.987.2012, stosownie do art. 17a ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32 poz. 191 ze zm.) dalej: "ustawa komunalizacyjna", Wojewoda poinformował o wszczęciu z urzędu postępowania dot. potwierdzenia nabycia przez Gminę [...] prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Następnie w dniu 13 grudnia 2018 r. zawieszone zostało niniejsze postępowanie do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. I OPS 4/17. Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 1 kwietnia 2019 r. odmówił podjęcia uchwały w sprawie sygn. akt. I OPS 4/17, tym samym ustała przyczyna, z powodu której postępowanie zostało zawieszone. W związku z powyższym Wojewoda postanowieniem z 13 maja 2021 r. podjął zawieszone postępowanie w niniejszej sprawie.
Decyzją z 21 stycznia 2022 r., Wojewoda, działając na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935), odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...] prawa własności przedmiotowej nieruchomości.
W uzasadnieniu decyzji wskazał, że nieruchomość obejmująca działki nr: [...], [...] i [...], ujawniona jest jako własność Skarbu Państwa w księdze wieczystej nr [...]. Podał, że Skarb Państwa nabył przedmiotową nieruchomość przed dniem 27 maja 1990 r., na co wskazuje treść decyzji Starosty [...] z 7 lipca 2000 r. nr SG.1/6016/43/2000 wydanej w oparciu o przepisy dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 6 września 1944 r. (Dz.U. nr 3, poz. 13 z 1945 r.), która ujawniona została w Dziale II ww. księgi wieczystej jako podstawa wpisu prawa własności Skarbu Państwa. Wskazał również, że nieruchomość obejmująca działkę nr [...], ujawniona jest jako własność Skarbu Państwa w księdze wieczystej nr [...]. Podał również, że Skarb Państwa nabył przedmiotową nieruchomość przed dniem 27 maja 1990 r., na co wskazuje decyzja Wojewody [...] z 15 września 1995 r. nr Gd.1-6013/155/95 wydana w oparciu o przepisy ww. dekretu oraz wyjaśnienie Starosty [...] zawarte w piśmie z 17 stycznia 2022 r. dot. przenumerowania działek. Powołał się na zgromadzoną dokumentację tj.: zaświadczenie Starosty [...] z 25 września 2014 r. zawierające geodezyjny opis nieruchomości, w którym stwierdzono, że jako właściciel działek nr: [...], [...] i [...], w ewidencji gruntów w dniu 27 maja 1990 r. figurował wpis: Skarb Państwa we władaniu Dyrekcji Okręgowych Kolei Państwowych w [...]; wypisy z rejestru gruntów działki nr [...], [...], [...], [...] sporządzonych przez Starostę [...] według stanu na dzień 25 października 2005 r. jako ich właściciela wpisano Skarb Państwa Okręgowa Dyrekcja Kolei Państwowych [...] - aktualność ww. wypisu potwierdza Starosta pismem z 20 lipca 2021 r. Jak również korespondencję z Wójtem Gminy [...] (pisma z 11 października 2021 r. i 26 lipca 2021 r.) oraz [...] S.A. Oddział w [...] (pisma z 8 września 2014 r. i 10 września 2021 r.) oraz Zastępcą Dyrektora ds. Eksploatacji Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami w [...] [...] S.A. (pismo z 20 lipca 2021 r.). W oparciu o powyższe Wojewoda stwierdził, że wobec tego, że w niniejszym postępowaniu nie stwierdzono dokumentów potwierdzających, aby przedmiotowa nieruchomość Skarbu Państwa w dniu 27 maja 1990 r. obciążona była prawem zarządu na rzecz innych niż Państwo państwowych osób prawnych oraz aby podlegała wyłączeniu z komunalizacji stosownie do art. 11 i 12 ustawy komunalizacyjnej, uznał, że należała ona do podmiotów wyszczególnionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy.
W odwołaniu od powyższej decyzji [...] zarzuciło Wojewodzie naruszenie przepisów art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775) dalej: "K.p.a.". Wskazało jednocześnie, że zgodnie z art. 75 §1 ab initio K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne prawem oraz podniosło, że organ z urzędu zobowiązany był do przedstawienia prawidłowego uzasadnienia decyzji.
Decyzją z 31 stycznia 2023 r. Komisja utrzymała w mocy decyzję Wojewody z 21 stycznia 2022 r. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności odniosła się i uznała za bezzasadne, podnoszone w odwołaniu, zarzuty dotyczące naruszenia art. 7 i 107 K.p.a. Następnie wskazała, że podstawą materialno-prawną decyzji Wojewody jest art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej. Stwierdziła, że decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r. Wskazała, że bezsporne w niniejszej sprawie jest, że przedmiotowa nieruchomość, w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, co potwierdza księga wieczysta nr [...] oraz nr [...]. Kolejną kwestią niezbędną do wyjaśnienia przyczyn komunalizacji mienia jest ustalenie, czy przedmiotowe mienie w dniu 27 maja 1990 r. należało do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Komisja definiując "należenie" stwierdziła, że jest ono kategorią prawną odmienną od stanu faktycznego wyrażanego w pojęciach typu "posiadanie", "władanie", "dysponowanie" - co jest prawnie obojętne dla komunalizacji. Pojęcie "należenie" trzeba zatem rozumieć w kategoriach prawnych, zwłaszcza gdy mienie takie nie "należało" faktycznie do określonych organów samorządowych. Podała, że należenia mienia do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego również można w istocie domniemywać. Stwierdziła, że zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. Grunty te zatem do wspomnianych organów należały, chociaż nie było to należenie w kategoriach stricte prywatnoprawnych (użytkowanie, posiadanie etc.). Przy tym zgodnie z art. 24 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1988 r. Nr 26, poz. 183 ze zm.) rady narodowe stopnia podstawowego są właściwe we wszystkich sprawach należących do kompetencji rad narodowych, które nie zostały w drodze ustawowej zastrzeżone dla wojewódzkich rad narodowych. W razie wątpliwości, czy dla danej sprawy właściwa jest wojewódzka rada narodowa, czy też rada narodowa stopnia podstawowego, domniemywa się właściwość rady narodowej stopnia podstawowego. Jeśli zatem istnieją wątpliwości, których nie da się obiektywnie usunąć, to ww. postanowienie może mieć istotne znaczenie w sprawie. Komisja podała, że sam fakt gospodarowania mieniem stosownie do obowiązujących regulacji przez gminę (radę narodową) świadczy co do zasady o należeniu tego mienia do gminy (rady narodowej).
Jednocześnie wskazała, że z powyższymi regulacjami koresponduje art. 38 ust. 2 ustawy gruntowej, zgodnie z którym dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Analogiczne regulacje dotyczące obowiązku formalnego przekazania terenu państwowego m.in. przedsiębiorstwom państwowym w prawną formę władania zwaną zarządem (użytkowaniem) występowały również we wcześniejszym stanie prawnym (art. 3 ust. 1 i 8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, czy też art. 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych).
Komisja podkreśliła, że regulacje poprzedzające ustawę gruntową wyróżniały się brakiem uznania umowy o nabyciu nieruchomości za podstawę powstania zarządu. Stanu powyższego nie zmienił przejściowy art. 80 ust. 1 ustawy gruntowej (w brzmieniu z dnia 27 maja 1990 r.), zgodnie z którym grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek.
Wskazała, że powyższe potwierdza ugruntowane orzecznictwo sądowe. W jednobrzmiących tezach uchwał z 27 lutego 2017 r. sygn. akt I OPS 2/16, oraz z 26 lutego 2018 r. sygn. akt I OPS 5/17, NSA przyjął, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa (...) bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy gruntowej oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. Podała, że z treści uchwał wynika jednoznacznie, że nieruchomości pozostające we władaniu przedsiębiorstwa (...) nie są nieruchomościami "należącymi do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego", o ile prawo do tych nieruchomości może być udokumentowane w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy gruntowej, tj. decyzją organu administracji publicznej, na mocy której (...) uzyskała grunt państwowy w zarząd albo umową, zawartą za zezwoleniem organu, o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umową o nabyciu nieruchomości.
Komisja wskazała ponadto, że zarząd, to prawne formy władania, które uprawniają do władania nieruchomością. Powołując się na wyrok WSA w Warszawie z 30 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1196/11, podała, że sam fakt korzystania z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu. Nawet faktyczne władanie nieruchomością odpowiada bowiem przesłance wymienionej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, tj. że mienie należało do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej. Wskazała, że aby przeciwstawić się komunalizacji mienia podmiot faktycznie mieniem tym władający musiał w postępowaniu komunalizacyjnym wykazać, że mienie to należało do niego w sensie prawnym. Udowodnienie władania mieniem w sensie prawnym wymagało przedłożenia właściwemu wojewodzie odpisu decyzji lub umowy, o których mowa w art. 38 ust. 2 ustawy gruntowej lub aktów (np. decyzji administracyjnych, protokołów przekazania mienia) wydanych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów z zakresu gospodarki gruntami, dokumentujących określony tytuł prawny (użytkowanie, zarząd i użytkowanie, zarząd). Tymczasem, w ocenie Komisji, z zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego nie wynika istnienie dokumentów potwierdzających powyższe.
Skargę na decyzję Komisji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło [...] zarzucając jej:
1. naruszenia przepisów postępowania:
a) art. 7 oraz art. 8 K.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy;
b) art. 77 § 1 oraz art. 80 w zw. z art. 75 § 1 ad initio K.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 pkt. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej poprzez bezzasadne przyjęcie, że Gmina [...] z dniem 27 maja 1990 r. nabyła prawo własności przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie jest wystarczający dla dokonania takiego ustalenia, nadto w niniejszej sprawie zachodzę przesłanki wyłączenia możliwości komunalizacji, stąd nieruchomość nie mogła stać się mieniem komunalnym w oparciu o powołany art. 5 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy.
W uzasadnieniu skargi podkreśliło, że organ, pomimo ciążących na nim obowiązków, nie podjął żadnego działania, celem ustalenia faktów. W przedmiotowej sprawie skarżący nie miał możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, a uwzględniając brak możliwości przedstawienia przez niego w postępowaniu jakichkolwiek dowodów na potwierdzenie przysługujących mu praw do nieruchomości, organ nie wypełnił ciążących na nim obowiązków dot. zgromadzenia materiału dowodowego istotnego dla załatwienia sprawy. Należało przede wszystkim ustalić, czy spółka sprawowała zarząd nad nieruchomością w przewidzianym czasie, jak też możliwość ewentualnego wystąpienia sytuacji obalającej nabycie prawa własności w trybie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody oraz rozpatrzenie sprawy poprzez odmowę stwierdzenia nabycia nieruchomości przez Gminę [...], a gdyby nie było to możliwe - przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Komisji nie narusza obowiązującego prawa. Zdaniem Sądu stanowisko organu jest prawidłowe.
Podstawę materialnoprawną stanowił przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, zgodnie z którym jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
Przesłanki komunalizacji oceniane są na datę wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r., a wyłączenia zawarte są w art. 11-12 tej ustawy.
W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby grunty te pozostawały w zarządzie [...] na datę komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r., co byłoby podstawą do wyłączenia gruntów z komunalizacji.
Rację ma organ twierdząc, że ciężar wykazania spełniania przesłanki sprawowania zarządu jako przesłanki wyłączającej komunalizację spoczywa na podmiocie zainteresowanym. [...] nie posiada żadnych dokumentów na podstawie których dałoby się przyjąć, że spełniała na datę komunalizacji przesłankę wykonywania zarządu, nie mówiąc już o braku samej decyzji o ustanowieniu zarządu, na podstawie których dałoby się wywieźć prawo zarządu [...] do tej nieruchomości.
Rodzaj dokumentów na podstawie których można udowadniać prawo zarządu stanowi rozporządzenie z 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Żadnego z tam wymienionych dokumentów [...] nie przedstawiło. W znajdującej się w aktach sprawy korespondencji, będącej odpowiedzią na wezwanie organu, skarżący wprost oświadczył, że nie dysponuje dokumentami potwierdzającymi ustanowienie prawa zarządu lub użytkowania w formie prawem przewidzianej (pismo z 20 lipca 2021 r.).
W ugruntowanym orzecznictwie NSA, w tym uchwałach składu Siedmiu Sędziów NSA z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16 i z 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 5/17, wprost stwierdzono, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa [...] bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy gruntowej oznacza, że nieruchomość należała 27 maja 1990 r. do rad narodowych terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy. Wskazano także że do czasu uchylenia ustawą z 1960 r. o kolejach rozporządzenia Prezydenta R.P. z 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa [...] nie został uchwalony żaden akt prawa przyznający [...] nabycia zarządu ex lege.
Także faktyczne władztwo nad nieruchomością nie może stanowić podstawy do uznania istnienia zarządu tą nieruchomością. Zarząd ten musi wynikać z konkretnego dokumentu wymienionego w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych powołanych wyżej. (por. wyrok NSA z 8 lutego 2008 r., I OSK 1912/17, uchwała NSA z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16).
Trzeba przypomnieć, że w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, tj. 27 maja 1990 r., obowiązywała ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe". Kwestie mienia tego przedsiębiorstwa regulował rozdział 6. Z art. 16 tej ustawy wynikało, że mienie [...] jest wydzieloną częścią mienia ogólnonarodowego a mieniem tym są środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz nabyte później. Art. 16 ust. 4 wyposażył przedsiębiorstwo w uprawnienia w stosunku do mienia, które było w jego dyspozycji z wyjątkiem uprawnień wyłączonych na podstawie przepisów szczególnych. Z przepisów tej ustawy nie da się jednak wywieźć prawa zarządu nieruchomości, ale wyłącznie prawo do dysponowania majątkiem i to tylko w zakresie prowadzonej działalności. Wynika to z tego, że przepisy tej ustawy nie wskazywały, że do konkretnego mienia będącego w dyspozycji [...] przysługuje temu przedsiębiorstwu uprawnienie prawne wyodrębniające go z mienia ogólnonarodowego. Przepisy ustawy o przedsiębiorstwie państwowym [...] miały charakter ogólny i w związku z tym nie regulowały stanu prawnego nieruchomości. Mogły co najwyżej stanowić podstawę do późniejszego uregulowania ich stanu prawnego – i dopiero taki akt mógł stanowić o uprawnieniu prawnorzeczowym do danej nieruchomości.
Tytułu do odmowy komunalizacji nie da się także wywieść z art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej. Wskazano w nimi, że spod komunalizacji wyłączone są te składniki mienia ogólnonarodowego, które należały do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym czy ponadwojewódzkim. Sąd w tym składzie dokonując wykładni pojęcia "należące" przyjmuje, że pojęcie to oznacza przysługiwanie podmiotowi tytułu prawnego a nie tylko posiadanie rozumiane jako faktyczne władztwo nad rzeczą. Ustawodawca w tym przepisie upoważnił Radę Ministrów w prawo do wskazania w rozporządzeniu wykazu przedsiębiorstw o których mowa w art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej. Rozporządzenie wydane na podstawie tej delegacji ustawowej – z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz.U. Nr 51, poz. 301), nie wymieniało przedsiębiorstwa [...]. Pogląd taki znajduje potwierdzenie w wyroku NSA z 28 kwietnia 2011 r., I OSK 1003/10; z 8 maja 2014 r., I OSK 2504/14.
Mając na uwadze powyższe rozważania stwierdzić należy, że ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że na dzień 27 maja 1990 r. Skarżący nie legitymował się tytułem prawnym do spornych nieruchomości, co wykluczałoby możliwość jej komunalizacji. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że Skarżącemu nie została wydana żadna decyzja, która wskazywałaby na taki tytuł, ustanawiała go lub potwierdzała. W przeciwnym wypadku, w interesie [...], dokument taki powinien zostać przedłożony do akt sprawy.
Skarżąca spółka nie dysponuje zatem żadnym dokumentem (umową, protokołem zdawczo – odbiorczym), który ustanawiałby zarząd czy użytkowanie. Jak wskazano wyżej tytułu do spornej nieruchomości nie potwierdzają też ww. przepisy ogólne. Tym samym stwierdzić należy, że [...] władało spornymi nieruchomościami wyłącznie w sposób faktyczny. Brak tytułu prawnego [...] w dniu 27 maja 1990 r. do przedmiotowej nieruchomości oznacza natomiast, że nieruchomości należały wówczas, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. W sprawie spełnione zostały wszystkie materialnoprawne przesłanki komunalizacji mienia z mocy prawa.
Sąd nie stwierdził ponadto, aby w rozpatrywanej sprawie miało miejsce istotne naruszenie art. 7 czy też art. 77 § 1 K.p.a., to jest takie, które miałoby wpływ na odmienny wynik sprawy. Ocena niniejszej sprawy, była swobodna, a nie dowolna, i nie doszło w tym przypadku do naruszenia także przepisu art. 80 K.p.a.
Podsumowując brak jest podstaw prawnych do uznania, że organ dopuścił się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Organ dokonał wykładni przepisów prawa materialnego, która znajduje potwierdzenie w bogatym orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Uzasadnienie decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 K.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło