I SA/Wa 2250/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) asesor WSA Nina Beczek Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa oddala skargę. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpoznaniu wniosku [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 20 września 2023 r. nr 050006231/GSOL utrzymał w mocy decyzję Prezesa KRUS z 1 września 2023 r. nr 050006231/GSOL o odmowie przyznania [...] świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. 12 lipca 2023 r. do Placówki Terenowe] KRUS w [...] wpłynął wniosek [...] o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, o którym mowa w ustawie z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (Dz.U. z 2023 r. poz.1073) – dalej zwanej "ustawą". Prezes KRUS decyzją z 1 września 2023 r. odmówił [...] przyznania tego świadczenia. 18 września 2023 r. do Placówki Terenowej KRUS w [...] wpłynął wniosek [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku strona podniosła, że decyzja z 1 września 2023 r. jest błędna, ponieważ w uzasadnieniu podano, że [...] pełnił funkcję sołtysa wyłącznie przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki: 1. pełniła funkcję sołtysa na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2023 r. poz. 40 i 572) przez okres co najmniej dwóch kadencji, nie mniej niż osiem lat; 2. osiągnęła wiek: a) w przypadku kobiety - 60 lat, b) w przypadku mężczyzny - 65 lat. Prezes KRUS podał, że ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym weszła w życie 27 maja 1990 r. Zgodnie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191) – dalej zwanej "ustawą wprowadzającą" dotychczasową organizację samorządu mieszkańców wsi, w tym sołtysów utrzymywało się, do czasu wyboru organów sołectw, nie dłużej niż do 31 grudnia 1990 r. Z zaświadczenia Wójta Gminy [...] wynika, że [...] pełnił funkcję sołtysa w okresie od 1978 r. do 3 grudnia.1990 r., natomiast z pisma Urzędu Gminy z 28 sierpnia 2023 r. wynika, że wybory sołtysa na kolejną kadencję w sołectwie [...] odbyły się 3 grudnia 1990 r. Zatem organ odwoławczy stwierdził, że ze zgromadzonych dokumentów wynika, że [...] pełnił funkcję sołtysa wyłącznie na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. W związku z tym Prezes KRUS uznał, że brak było podstaw do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Od decyzji Prezesa KRUS z 20 września 2023 r. [...] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 2 ust. 3 ustawy poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pełnienie funkcji sołtysa w oparciu o ustawę z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2023 r. poz. 40 ze zm.) – dalej zwaną "usg" (ówcześnie noszącą nazwę ustawy o samorządzie terytorialnym), było możliwe od czasu wyboru sołectw (pod rządami usg, a nie od dnia wejścia w życie usg, tj. od 27 maja 1990 r. Skarżący wskazał, że powyższe uchybienie w konsekwencji doprowadziło do błędnego zastosowania art. 138 § 1 pkt 1 kpa i utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji z 1 września 2023 r. o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Mając powyższe na uwadze [...] wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 2) zasądzenie, na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych; 3) przeprowadzenie rozprawy w trybie zdalnym. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 2 ust. 1-3 ustawy. Zgodnie z tym przepisem świadczenie przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki: 1) pełniła funkcję sołtysa na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40 i 572) przez okres co najmniej dwóch kadencji nie mniej niż przez 8 lat; 2) osiągnęła wiek: a) w przypadku kobiet - 60 lat, b) w przypadku mężczyzn - 65 lat (ust. 1). Przy ustalaniu okresu pełnienia funkcji sołtysa nie jest wymagane zachowanie ciągłości pełnienia tej funkcji (ust. 2). Do okresu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, wlicza się również okres pełnienia funkcji sołtysa na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, jeżeli osoba ta następnie pełniła funkcję sołtysa na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. (ust. 3). W niniejszej sprawie nie ma sporu co do tego, że [...] nie spełnia jednej z przesłanek z art. 2 ust. 1 ustawy, skoro nie pełnił funkcji sołtysa na podstawie usg (przed 1 stycznia 1999 r. na podstawie ustawy o samorządzie terytorialnym) przez okres co najmniej dwóch kadencji nie mniej niż przez 8 lat (zaświadczenie Wójta Gminy [...] z 3 lipca 2023 r.). Istota problemu jaki zarysował się w niniejszej sprawie dotyczy natomiast wykładni art. 2 ust. 3 ustawy. Jak wynika z akt sprawy [...] pełnił funkcję sołtysa wsi [...] od 1978 r. do 3 grudnia 1990 r. (zaświadczenie z 3 lipca 2023 r.). 3 grudnia 1990 r. w kolejnych wyborach sołtysa wsi [...] [...] nie został sołtysem ponownie (protokół z 3 grudnia 1990 r. w sprawie wyborów sołtysa i rady sołeckiej wsi [...] wraz z protokołem głosowania na sołtysa wsi [...]). Prezes KRUS stoi na stanowisku, że art. 2 ust. 3 ustawy w zakresie zawartego w nim zwrotu: "osoba ta następnie pełniła funkcję sołtysa na podstawie przepisów usg" należy rozumieć w ten sposób, że do wymaganego ustawą okresu pełnienia funkcji sołtysa można wliczyć okres pełnienia funkcji sołtysa na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie usg, jeżeli osoba ta następnie pełniła funkcję sołtysa tylko i wyłącznie na podstawie przepisów usg, a nie tylko w okresie obowiązywania przepisów usg. Prezes KRUS uważa zatem, że można wliczyć do łącznego okresu pełnienia funkcji sołtysa okres pełnienia tej funkcji przez sołtysa tylko i wyłącznie na podstawie przepisów prawnych obowiązujących po 27 maja 1990 r., a więc okres wykonywania funkcji sołtysa jako organu wykonawczego sołectwa (art. 36 usg), a nie jako organu istniejącego przed 27 maja 1990 r. samorządu mieszkańców wsi i osoby wykonującej funkcję organu administracji państwowej (por. uchwała Nr 154 Rady Ministrów z dnia 9 listopada 1987 r. w sprawie praw i obowiązków sołtysa w realizacji zadań z zakresu administracji państwowej – M.P. Nr 35, poz. 295). W tej sytuacji organu odwoławczy wykluczył z grona uprawnionych do świadczenia pieniężnego sołtysa pełniącego tę funkcję 27 maja 1990 r., ale jeszcze jako organ samorządu mieszkańców wsi wybrany przez zabranie wiejskie jako organ uchwałodawczy tego samorządu na podstawie obowiązujących przed 27 maja 1990 r. art. 163 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 161 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego – Dz.U. z 1988 r. Nr 26, poz. 183 ze zm.), jeżeli sołtys po wejściu w życie usg tylko kontynuował swą funkcję w dotychczasowym reżimie prawnym na mocy art. 28 ust. 1 ustawy wprowadzającej, natomiast nie pełnił tej funkcji na podstawie przepisów usg. Zdaniem Sądu stanowisko Prezesa KRUS zaprezentowane w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe. Z uzasadnienia projektu do ustawy (druk sejmowy nr 3128) wynika, że projektowana ustawa zakłada przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa dla tych sołtysów, którzy, ze względu na okres pełnienia tej funkcji szczególnie zasłużyli się społeczności lokalnej. Ustawodawca zaznaczył, że projektowana ustawa podkreśla społeczny charakter funkcji sołtysa, obejmując zakresem uprawnionych do świadczenia osoby, które funkcję tę pełniły po przemianach ustrojowych, na podstawie usg. Jednakże wobec osób, które zyskały zaufanie swoich społeczności i również po roku 1989 r. pełniły funkcję sołtysa, już na podstawie nowych przepisów, do wymaganego stażu dolicza się okres pełnienia funkcji sołtysa przed wejściem w życie przepisów usg. Zatem ustawodawca wyraźnie wskazał, że aby sołtys pełniący swą funkcję przed 27 maja 1990 r. był uprawniony do świadczenia pieniężnego winien pełnić po 1989 r. swą funkcję "już na podstawie nowych przepisów" a więc na podstawie przepisów usg, a nie tylko po wejściu w życie usg. Takie stanowisko prawodawcy podyktowane jest tym, że ustawodawca traktuje jako beneficjentów świadczenia pieniężnego tylko tych sołtysów, którzy uzyskali zaufanie społeczne podczas faktycznie wolnych wyborów zarządzonych w warunkach już opartej na demokratycznych zasadach Rzeczypospolitej Polskiej, działającej w oparciu o zmiany konstytucyjne wynikające z ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji PRL (Dz.U. z 1989 r. Nr 75, poz. 444), która weszła w życie 31 grudnia 1989 r. Ci zaś sołtysi, którzy zostali wybrani tylko i wyłącznie w reżimie prawnym obowiązującym pod rządami Konstytucji PRL z 22 lipca 1952 r., w wersji sprzed 31 grudnia 1989 r., jako organy samorządu mieszkańców wsi państwa socjalistycznego - Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, nie zostali objęci tymże świadczeniem. Z tych względów Sąd, nie dopatrując wskazywanych w skardze naruszeń art. 2 ust. 3 ustawy i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.