II FSK 555/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Grzęda Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Płusa Sędzia WSA (del.) Andrzej Melezini (sprawozdawca) Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2026 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 1122/22 w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w B na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 29 czerwca 2022 r. nr 0111-KDIB1-3.4010.217.2022.1.IM UNP: 1655422 w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 27 grudnia 2022 r., sygn. I SA/Gl 1122/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu skargi A sp. z o.o. w B (dalej jako: "Spółka") uchylił interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 29 czerwca 2022 r., nr 0111-KDIB1-3.4010.217.2022.1.IM UNP: 1655422, w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. Tekst wskazanego wyroku wraz z uzasadnieniem (a także innych orzeczeń sądów administracyjnych przywołanych poniżej) dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Zaskarżony wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Dnia 29 marca 2022 r. wpłynął wniosek Spółki z dnia 25 marca 2022 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczył ustalenia, czy prawidłowe jest stanowisko, zgodnie z którym otrzymane przez wspólników świadczenie wynikające z obniżenia kapitału zakładowego Spółki poprzez zmniejszenie wartości nominalnej udziałów i wypłaty z tego tytułu wynagrodzenia ze środków pieniężnych wpłaconych przez wspólników tytułem wkładu na pokrycie kapitału zakładowego (a więc nie z zysku) nie stanowi dochodu z tytułu ukrytych zysków, o którym mowa w art. 28m ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1800, dalej jako: "u.p.d.o.p."), a w konsekwencji nie powstanie obowiązek podatkowy na gruncie CIT estońskiego. W opisie zdarzenia przyszłego wskazano, że wnioskodawca jest spółką (osobą prawną) opodatkowaną w Polsce od całości swoich dochodów, a także czynnym podatnikiem podatku VAT. W roku 2022 Spółka wybrała opodatkowanie ryczałtem od dochodów spółek (tzw. CIT estoński). Kapitał zakładowy Spółki wynosi 500.000,00 zł, dzieli się na 1.000 równych i niepodzielnych udziałów o wartości nominalnej po 500,00 zł każdy udział, pokrytych przez wspólników gotówką. Spółka zamierza obniżyć kapitał zakładowy poprzez zmniejszenie wartości nominalnej udziałów. Powyższe nastąpi w drodze dobrowolnego umorzenia części wartości udziałów. Czynność ta będzie wiązać się z wypłatą wspólnikom kwot, o które kapitał zakładowy zostanie obniżony, tj. z wypłatą wynagrodzenia dla wspólników. Wypłata wynagrodzenia nie będzie wypłatą z zysku. Wynagrodzenie będzie wypłacone ze środków pieniężnych wpłaconych przez wspólników tytułem wkładu na pokrycie kapitału zakładowego. Planowane obniżenie kapitału zakładowego Spółki połączone z wypłatą wynagrodzenia z tego tytułu na rzecz wspólników nastąpi w reżimie opodatkowania Spółki CIT estońskim. W związku z powyższym zadano pytanie: czy prawidłowe jest stanowisko, zgodnie z którym otrzymane przez wspólników świadczenie wynikające z obniżenia kapitału zakładowego Spółki poprzez zmniejszenie wartości nominalnej udziałów i wypłaty z tego tytułu wynagrodzenia ze środków pieniężnych wpłaconych przez wspólników tytułem wkładu na pokrycie kapitału zakładowego (a więc nie z zysku) nie stanowi dochodu z tytułu ukrytych zysków, o którym mowa w art. 28m u.p.d.o.p., a w konsekwencji nie powstanie obowiązek podatkowy na gruncie CIT estońskiego? Przedstawiając własne stanowisko w sprawie, Spółka wskazała, że w analizowanym przypadku nie będziemy mieć do czynienia z ukrytymi zyskami i nie powstanie dla Spółki obowiązek podatkowy na gruncie CIT estońskiego. Organ interpretacyjny uznał stanowisko Spółki za nieprawidłowe. W uzasadnieniu Dyrektor KIS wskazał, że świadczenie uznane za ukryty zysk, w przypadku którego stroną jest wspólnik spółki opodatkowanej ryczałtem, może być ocenianie w kontekście świadczenia ekwiwalentnego dywidendzie. Takie świadczenie powstanie m.in. w sytuacji, kiedy podatnik dokonując czynności prawnej (jednej lub wielu), osiąga taki sam efekt ekonomiczny, jaki osiągnąłby poprzez wypłatę zysku w formie dywidendy. Organ zauważył, że zdanie wstępne przepisu art. 28m ust. 3 u.p.d.o.p. wskazuje na otwarty katalog świadczeń mogących prowadzić do powstania dochodu z tytułu ukrytych zysków. Dlatego ocena, czy dochody otrzymane przez wspólników, świadczenia wynikające z obniżenia kapitału zakładowego Spółki poprzez zmniejszenie wartości nominalnej udziałów i wypłaty z tego tytułu wynagrodzenia ze środków pieniężnych wpłaconych przez wspólników tytułem wkładu na pokrycie kapitału zakładowego, spełnia warunki do uznania go za dochód z tytułu ukrytego zysku, powinna zostać dodatkowo przeprowadzona w oparciu o przesłanki wynikające ze zdania wstępnego przepisu art. 28m ust. 3 u.p.d.o.p. Jak z niego wynika, dochód z tytułu ukrytego zysku nie obejmuje świadczeń, które nie są wykonane w związku z prawem do udziału w zysku, czyli świadczeń wykonanych bez jakiegokolwiek wpływu podmiotów powiązanych na działanie i decyzje spółki opodatkowanej ryczałtem, w zakresie ocenianego świadczenia. Z tego względu stanowisko Spółki jest nieprawidłowe. WSA w Gliwicach co do zasady podzielił rozważania teoretyczne Dyrektora KIS, przy czym stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja, kiedy to podatnik dokonując czynności prawnej (jednej lub wielu), osiąga taki sam efekt ekonomiczny, jaki osiągnąłby poprzez wypłatę zysku w formie dywidendy. Organ dokonał bowiem błędnej wykładni art. 28m ust. 3 u.p.d.o.p. Z przepisu tego wynika bowiem, że do powstania dochodu z ukrytych zysków dochodzi w przypadku, gdy wynagrodzenie z tytułu umorzenia udziału lub zmniejszenia wartości udziału wypłacane jest z zysku. W związku z tym, nie obejmuje umorzenia łączącego się z obniżeniem kapitału zakładowego, takiego, które nie następuje z zysku. Sąd podzielił przy tym pogląd Spółki, że definicja ustawowa ukrytych zysków zbudowana została nie tylko poprzez określenie elementów współtworzących tą definicję, ale także poprzez wskazanie katalogu przykładowych transakcji (stanów faktycznych), w których ustawodawca dostrzega powstanie ukrytych zysków. Jakkolwiek można zgodzić się, że przedmiotowy katalog ma charakter otwarty, to nie można umniejszać tego, że również jest częścią przepisu definiującego ukryte zyski. Skoro zgodnie z brzmieniem powołanego przepisu do opodatkowania dochodu z tytułu ukrytych zysków dochodzi w przypadku, gdy wynagrodzenie z tytułu umorzenia czy zmniejszenia wartości udziału wypłacane jest z zysku, to jednoznacznie z tego wynika (a co najmniej przez wniosek a contrario), że dochód z tytułu ukrytych zysków nie powstaje, jeżeli przedmiotowe wynagrodzenie nie jest wypłacane z zysku. Ukryte zyski nie obejmują więc wypłaty wynagrodzenia w związku z obniżeniem kapitału zakładowego w drodze zmniejszenia wartości nominalnej udziałów - takiego, które nie następuje z zysku, lecz ze środków pieniężnych wpłaconych przez wspólników tytułem wkładu na pokrycie kapitału zakładowego. W przedstawionym zdarzeniu przyszłym otrzymane przez wspólników świadczenie wynikające z obniżenia kapitału zakładowego Spółki poprzez zmniejszenie wartości nominalnej udziałów i wypłaty z tego tytułu wynagrodzenia ze środków pieniężnych wpłaconych przez wspólników tytułem wkładu na pokrycie kapitału zakładowego (a więc nie z zysku) nie stanowi zatem dochodu z tytułu ukrytych zysków, o którym mowa w art. 28m u.p.d.o.p., a w konsekwencji nie powstanie obowiązek podatkowy na gruncie CIT estońskiego. Tym samym nie będziemy mieć do czynienia z ukrytymi zyskami, o których mowa w art. 28m ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 28m ust. 3 pkt 5 u.p.d.o.p. Dyrektor KIS wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok w całości. Organ zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 28m ust. 3 u.p.d.o.p., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skoro przepis ten wymienia (w pkt 5) jako ukryte zyski jedynie wynagrodzenie tytułem zmniejszenia wartości udziału wypłacone z zysku - to takie wynagrodzenie wypłacane ze środków pieniężnych wpłaconych przez wspólników tytułem wkładu na pokrycie kapitału zakładowego (nie z zysku) nie stanowi dochodu z ukrytych zysków; podczas gdy prawidłowa wykładnia powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że w związku z faktem, iż katalog ukrytych zysków, zawarty w art. 28m ust. 3 u.p.d.o.p., ma charakter otwarty, wyszczególnienie części z nich nie oznacza, że są to jedyne kategorie dochodu uznane za ukryte zyski, a w konsekwencji do zysków takich należy zaliczyć również dochód związany z wypłatą wynagrodzenia tytułem zmniejszenia wartości udziałów, ze środków pieniężnych wpłaconych przez wspólników na poczet wkładu; 2) art. 28m ust. 3 oraz art. 28m ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p., poprzez ich niezastosowanie na skutek błędnego przyjęcia, że otrzymane przez wspólników spółki z o.o. wynagrodzenie z tytułu obniżenia kapitału zakładowego spółki poprzez zmniejszenie wartości nominalnej udziałów, wypłacone ze środków pieniężnych wpłaconych przez wspólników tytułem wkładu na pokrycie kapitału zakładowego (a nie z zysku), nie stanowi dochodu z tytułu ukrytych zysków, o którym mowa w art. 28m ust. 3 u.p.d.o.p., a w konsekwencji nie powstanie dochód podlegający opodatkowaniu ryczałtem na podstawie art. 28m ust. 1 pkt 2; podczas gdy wypłata wynagrodzenia z tytułu obniżenia wartości udziałów jest świadczeniem związanym z prawem do udziału w zysku, innym niż podzielony zysk, którego beneficjentem jest udziałowiec, a tym samym stanowi dochód z tytułu ukrytych zysków, czego konsekwencją jest obowiązek opodatkowania go ryczałtem, o którym mowa w 28m ust. 1 pkt 2. W oparciu o powyższe zarzuty organ wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach; zasądzenie od skarżącej na rzecz organu podatkowego kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca Spółka nie złożyła odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna organu jest niezasadna. Spór w sprawie koncentruje się na powstaniu obowiązku podatkowego z tytułu dochodu z ukrytych zysków podlegającego opodatkowaniu tzw. estońskim CIT-em, w sytuacji, kiedy spółka z o.o. obniżyła kapitał zakładowy poprzez zmniejszenie wartości nominalnej udziałów i wypłaciła z tego tytułu wspólnikom wynagrodzenie ze środków pieniężnych, wpłaconych wcześniej przez wspólników tytułem wkładu na pokrycie kapitału zakładowego. Zgodnie ze spornym przepisem art. 28m ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p., opodatkowaniu ryczałtem podlega dochód odpowiadający wysokości ukrytych zysków (dochód z tytułu ukrytych zysków). W art. 28m ust. 3 u.p.d.o.p. ustawodawca zawarł definicję "ukrytych zysków". Zgodnie z tym przepisem przez ukryte zyski, o których mowa w ust. 1 pkt 2, rozumie się świadczenia pieniężne, niepieniężne, odpłatne, nieodpłatne lub częściowo odpłatne, wykonane w związku z prawem do udziału w zysku, inne niż podzielony zysk, których beneficjentem, bezpośrednio lub pośrednio, jest udziałowiec, akcjonariusz albo wspólnik lub podmiot powiązany bezpośrednio lub pośrednio z podatnikiem lub z tym udziałowcem, akcjonariuszem albo wspólnikiem, w szczególności, między innymi: wypłacone z zysku wynagrodzenie z tytułu umorzenia udziału (akcji), ze zmniejszenia wartości udziału (akcji), z wystąpienia wspólnika ze spółki, ze zmniejszenia udziału kapitałowego wspólnika w spółce (28m ust. 3 pkt 5 u.p.d.o.p. w brzmieniu obowiązującym w 2022 r.). Z kolei w art. 28m ust. 4 u.p.d.o.p. ustawodawca zawarł katalog enumeratywnie wymienionych świadczeń, które nie zaliczają się do ukrytych zysków. Skład orzekający stwierdza, że sąd pierwszej instancji prawidłowo zauważył, że jakkolwiek definicja ustawowa "ukrytych zysków" oparta jest nie tylko na określeniu elementów ją współtworzących, lecz również poprzez wskazanie otwartego katalogu przykładowych transakcji (stanów faktycznych), w których ustawodawca dostrzega powstanie ukrytych zysków. Jak zaś wynika z powoływanych wyżej przepisów, do opodatkowania dochodu z tytułu ukrytych zysków dochodzi w przypadku, gdy wynagrodzenie z tytułu umorzenia czy zmniejszenia wartości udziału wypłacane jest z zysku, a zatem a contrario: dochód z tytułu ukrytych zysków nie powstaje, jeżeli przedmiotowe wynagrodzenie nie jest wypłacane z zysku. Ustawodawca w przykładowym wyliczeniu odniósł się wprost do przypadku wypłaty wynagrodzenia z tytułu zmniejszenia wartości udziału, przy czym podkreślenia wymaga, że podlega ono opodatkowaniu CIT estońskim, gdy jest wypłacane z zysku (art. 28m ust. 3 zd. pierwsze w zw. z pkt 5 u.p.d.o.p.). Hipotetycznie więc przyjmując, gdyby w każdym przypadku wypłaty wynagrodzenia z tytułu umorzenia udziału (akcji), ze zmniejszenia wartości udziału (akcji), z wystąpienia wspólnika ze spółki, ze zmniejszenia udziału kapitałowego wspólnika w spółce, mielibyśmy mieć do czynienia z ukrytym zyskiem, zupełnie zbędny byłby ten element treści przepisu art. 28m ust. 3 pkt 5 u.p.d.o.p., który łączy opodatkowanie w spółce (ukryty zysk) z wynagrodzeniem "wypłaconym z zysku". Z opisu stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego zawartego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej wynika, że do wypłaty dochodzi kosztem praw do udziału, a nie w związku z posiadaniem tego prawa. Umorzenie udziałów oznacza bowiem umorzenie wspomnianego prawa. Zysku, z którego wypłata na rzecz wspólników podlega opodatkowaniu ryczałtem od dochodów spółek, nie można utożsamiać z zyskiem wypracowanym przez spółkę w okresie wcześniejszym (w którym podlegała opodatkowaniu na zasadach ogólnych). Na marginesie wypada zauważyć, że art. 28d ustawy u.p.d.o.p. nakazuje wydzielenie zysku osiągniętego w okresie opodatkowania ryczałtem od zysków z lat z okresu opodatkowania na zasadach ogólnych. Mając na uwadze powyższe, za niezasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 28m ust. 3 oraz art. 28m ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.