II SA/Lu 600/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca) Asesor sądowy Maciej Gapski Protokolant Referent Justyna Kłosowska-Pietrynko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2025 r., znak [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżaną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] czerwca 2025 r. nr [...] II. przyznaje radcy prawnemu E. O. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej także jako: Kolegium) decyzją z [...] września 2025 r., po rozpatrzeniu odwołania K. G. (dalej także jako: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej jako: Burmistrz) z [...] czerwca 2025 r. w przedmiocie zasiłku celowego. Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Skarżący [...] czerwca 2025 r. złożył do organu pierwszej instancji wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie finansowej – koszty leczenia klinicznego, koszty transportu, koszty naprawy środka transportu. Skarżący do wniosku dołączył oświadczenie, z którego wynika, że w maju 2025 r. osiągnął dochód w wysokości 1 825,10 zł. Decyzją z [...] czerwca 2025 r. Burmistrz odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego z przeznaczenie na pokrycie części lub całości kosztów leczenia klinicznego, kosztów transportu, kosztów naprawy środka transportu. W uzasadnieniu organ wskazał, że dochód skarżącego za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, wskazane w art. 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2024 r., poz. 1283; dalej jako: u.p.s.). Skarżący osiągnął bowiem w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód w wysokości 1825,10 zł, zaś kryterium dochodowe wynosi 1 010 zł. Organ nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia na podstawie art. 41 u.p.s. W szczególności Burmistrz podkreślił, że skarżący korzysta już ze wsparcia w ramach pomocy społecznej. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji, dołączając do akt postępowania dokumentację medyczną. Organ odwoławczy wskazaną na wstępie decyzją z [...] września 2025 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu powyższej decyzji Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że skarżący przekracza kryterium dochodowe (art. 8 u.p.s.), zatem wniosek został rozpoznany w oparciu o art. 41 u.p.s. Organ drugiej instancji ocenił, że w sprawie nie wystąpiły wyjątkowe okoliczności, uzasadniające przyznanie świadczenia na podstawie art. 41 u.p.s. Ponadto stwierdził, że "do podstawowych potrzeb wnioskodawcy nie można zaliczyć zakupu benzyny czy pokrywania kosztów naprawy auta, które należy do innego właściciela. Natomiast, jak wynika z akt sprawy, koszty leczenia i leków zostały sfinansowane przez skarżącego w ramach posiadanych przez niego środków. Tym samym jego potrzeby w powyższym zakresie zostały zaspokojone przy wykorzystaniu własnych zasobów finansowych." W skardze na powyższą decyzję Kolegium, skarżący podniósł zarzuty naruszenia 1. art. 39 ust. 1 i 2, art. 40 ust. 1 u.p.s. poprzez odmowę przyznania zasiłku celowego, pomimo zaistnienia zdarzeń, których wystąpienie obliguje organ do przyznania pomocy finansowej we wnioskowanej wysokości; 2. art. 8 ust. 3 - 13 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię poprzez stwierdzenie, że strona spełnia kryterium dochodowego; 3. art. 7 i 77 § k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wnikliwego postępowania dowodowego w zakresie faktycznej sytuacji dochodowej skarżącego. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Ustanowiony w toku postępowania pełnomocnik z urzędu skarżącego złożył pismo procesowe z 16 stycznia 2026 r. (data wpływu) i wskazał, że zaskarżona decyzja narusza: 1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie oraz przekroczenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, wskutek oparcia zaskarżonej decyzji na dowolnej, a nie swobodnej ocenie dowodów; 2. art. 41 u.p.s. poprzez stwierdzenie, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego i utrzymanie w mocy decyzji Burmistrza o odmowie przyznania K. G. specjalnego zasiłku celowego - w sytuacji, gdy stan zdrowia i sytuacja życiowa uzasadnia przyznanie wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu pełnomocnik podkreślił, że organy obu instancji nie przeprowadziły w sposób rzetelny i wyczerpujący postępowania wyjaśniającego. Ponadto w piśmie radca prawny wniósł o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu i oświadczył, że wynagrodzenie nie zostało uiszczone w całości lub w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy (art. 39 ust. 1 u.p.s.). Ustawodawca w art. 8 u.p.s. wprowadził kryterium dochodowe, zgodnie z którym prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 1010 zł. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Organy wyliczyły dochód strony na kwotę 1 825 zł. Dochód ten został ustalony zgodnie z zasadami wyszczególnionymi w art. 8 i przekracza kryterium dochodowe określone w ust. 1 tego przepisu. W związku z powyższym organy prawidłowo stwierdziły, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s. jest niedopuszczalne. Jednakże na podstawie art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: (pkt 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi; (pkt 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przyznanie świadczenia z art. 41 u.p.s. jest uzależnione od stwierdzenia, że sytuacja strony wyczerpuje przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku". Warunkiem przyznania specjalnego zasiłku celowego jest zatem zaistnienie zdarzeń o wyjątkowym charakterze. Przekroczenie kryterium dochodowego uniemożliwiające przyznania zasiłku celowego prowadzi do sytuacji, że uzyskania wsparcia w ramach pomocy społecznej – w postaci specjalnego zasiłku celowego – wymaga zaistnienia sytuacji nieprzewidywalnej, drastycznej, nagłej, która wymaga doraźnej pomocy. W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego (por. wyrok NSA z 14 listopada 2025 r., sygn. akt I OSK 2199/24). Musi to być zatem przypadek na tyle wyjątkowy (szczególny) i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu adekwatnej zapobiegliwości. W niniejszej sprawie należało zatem uwzględnić z jednej strony sytuację skarżącego, a z drugiej specyfikę potrzeb, których dotyczy wniosek. W tym miejscu należy podkreślić, że – wbrew stanowisku Kolegium – wszystkie wskazane we wniosku potrzeby skarżącego są związane z jego leczeniem, a zatem stanowią realizację podstawowej potrzeby bytowej człowieka. Organy obu instancji nie ustaliły czy potrzeby objęte wnioskiem skarżącego pojawiły się w związku z nagłym zdarzeniem, którego strona nie mogła przewidzieć. Nie zweryfikowano czy poniesienie tych kosztów jest niezbędne w sytuacji strony. A także jak poniesienie tych kosztów wpłynie na sytuacje bytową skarżącego i czy wskazane potrzeby mogą zostać zaspokojone w inny sposób. Z dokumentacji medycznej złożonej do akt sprawy wynika, że skarżący w 2021 r. przeszedł przeszczep skóry na szyi i twarzy z powodu oparzeń po wybuchu butli gazowej; ponadto 2022 r. zdiagnozowano u strony nowotwór złośliwy migdałka prawego z naciekiem dna jamy ustnej (k. 25 akt admin.). Nie można zatem wykluczyć, że sytuacja zdrowotna skarżącego jest trudna i ma charakter szczególny, skoro wskazane potrzeby związane są z leczeniem obejmującym zabiegi z zakresu chirurgii stomatologicznej (k. 10, k. 23 akt admin.), co miało charakter nagły. Sąd stanął na stanowisku, że nie można wykluczyć sytuacji, w której z uwagi na wyjątkowe okoliczności pomoc społeczna zostanie przyznana skarżącemu w celu zakupu paliwa i pokrycia kosztów naprawy auta, którego nie jest właścicielem. Organy obu instancji nie zweryfikowały bowiem, czy potrzeba skarżącego w zakresie transportu ma charakter szczególnie uzasadniony. Należy podkreślić, że wniosek złożyła osoba niepełnosprawna, poruszająca się na wózku inwalidzkim. Skarżący mieszka we W. i wskazuje na konieczność dojeżdżania do L. w związku z leczeniem, którego odmówiono mu w miejscu zamieszania. Okoliczności te mogą uzasadniać przyznanie świadczenia na pokrycie kosztów naprawy samochodu, którego skarżący nie jest właścicielem, o ile wykazany zostanie związek przyczynowy pomiędzy awarią pojazdu i przejazdem w celu leczenia skarżącego. Podkreślić jednak należy, że nie chodzi w tym zakresie o zdarzenie zwyczajowo związane z eksploatacją pojazdów i typowymi ich awariami, gdyż koszty takich napraw obciążają właściciela pojazdu bądź jego stałego użytkownika. Jeżeli zaś zużycie paliwa następuje wyłącznie w związku potrzebami skarżącego, to dopuszczalność przyznania świadczenia na ten cel nie powinna budzić żadnych wątpliwości. W toku postępowania nie zweryfikowano w sposób wyczerpujący sytuacji zdrowotnej skarżącego. Organy nie ustaliły, czy wywodzona przez stronę potrzeba uzyskiwania pomocy medycznej poza miejscem zamieszkania jest uzasadniona i konieczna; ani czy ma on możliwość skorzystania z innych środków transportu niż samochód partnerki (uwzględniając trudności związane z jego stanem zdrowia). Organy nie zbadały również czy skarżący rzeczywiście korzysta z auta partnerki w tym celu – zwłaszcza, czy skarżący zawarł z umowę użyczenia i czy częstotliwość korzystania z tego samochodu uzasadnia pokrycie kosztów jego naprawy. W zakresie wniosku o pokrycie kosztów leczenia organy również uchyliły się od obowiązku wyczerpującego zbadania sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego. W szczególności nie ustaliły, czy wniosek dotyczy potrzeb już zaspokojonych czy aktualnych. Nie zweryfikowały także, czy są to koszty uzasadnione i niezbędne. Sąd dostrzega, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego, nie rozważając w sposób adekwatny wszystkich argumentów przemawiających za wyważeniem interesu publicznego i słusznego interesu strony w świetle zasad udzielania pomocy społecznej, określonych w ustawie. Uzasadnienia organów obu instancji są w tym zakresie niewystarczające. W związku z powyższym sąd stwierdził naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2025 r., poz. 1691; dalej jako: k.p.a.). Z powyższych względów należy stwierdzić, że decyzje organów obydwu instancji w rozpoznawanej sprawie zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę, organ pierwszej instancji, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym wyroku. Należy podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza o przyznaniu skarżącemu świadczenia oraz ewentualnie o jego wysokości. Rozstrzygnięcie jest uzależnione od rezultatów prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, a ponadto decyzja ma charakter uznaniowy. Z tego względu obowiązkiem organu będzie prawidłowe zebranie materiału dowodowego, w szczególności zasadne może być przeprowadzenie wyczerpującego wywiadu środowiskowego. Kolejno organ dokona wnikliwej i wyczerpującej oceny zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, w szczególności uwzględniając stan zdrowia skarżącego oraz to, czy zgłaszane przez niego potrzeby mają charakter szczególny oraz czy jest możliwe ich zaspokojenie w inny sposób niż wskazuje strona. Wszystkie te okoliczności powinny zostać przedstawione w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu. O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 764).