II SA/Wa 1990/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi L. M. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] nr [...] z dnia [...] maja 2023 r. 2. zasądza od Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej na rzecz skarżącego L. M. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w [...] (dalej Centralna WKL w [...]) orzeczeniem z dnia [...] lipca 2023 roku nr [...] (orzeczenie Centralnej WKL w [...]) utrzymała w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] (dalej Rejonowa WKL w [...] ) z dnia [...] maja 2023 roku Nr [...] (dalej orzeczenie Rejonowa WKL w [...]) w sprawie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, uznające Pana L. M. (dalej skarżący) za niezdolnego do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Ustalono, że Rejonowa WKL w [...], działając na skierowanie Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] w [...] (z dnia [...] maja 2023 r.), po przeprowadzeniu badań lekarskich i konsultacji specjalistycznych, rozpoznała u skarżącego, wśród rozpoznań powodujących niezdolność do pełnienia zawodowej służby wojskowej, "pozytywny wynik badania laboratoryjnego na obecność marihuany w moczu (§ 72 pkt 1)" i w/w orzeczeniem uznała, że skarżący jest niezdolny do pełnienia zawodowej służby wojskowej (Kategoria N - Zał. 1 Grupa III). Orzeczenie to utrzymała w mocy Centralna WKL w [...]. Centralna WKL w [...] realizowała kompetencje wynikające z art. 84 ust. 8 i art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie ojczyzny (Dz.U. poz. 655, ze zm.). Jej zadaniem było ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie kwalifikacji Kandydata do jednej z kategorii, wskazanych w art. 58 ust. 6 przywołanej ustawy. W danym przypadku rozpatrywała odwołanie od orzeczenia, w którym stwierdzono, że Kandydat nie jest zdolny do pełnienia zawodowej służby wojskowej (Kategoria N - Zał. 1 Grupa III). W kwestii wykrycia substancji psychoaktywnej w badanym moczu - nie wskazano, dlaczego przyjęto, że pojedyncze badanie - mogące potwierdzać także wyłącznie sporadyczne użycie substancji - mogło dyskwalifikować Kandydata, jako zdolnego do służby wojskowej. W myśl bowiem stosownego przepisu wedle obowiązującego na dzień orzekania stanu - podstawę kwalifikacji stanowił wynik badania w powiązaniu ze stosowną konsultacją psychiatryczno-psychologiczną. Wskazuje to, że nie było wolą prawodawcy wykluczanie osób kwalifikowanych wobec jedynie epizodycznego użycia substancji psychoaktywnej. W innym bowiem przypadku ustalenie dodatkowego wymagania konsultacji nie znajdowałaby racjonalnego uzasadnienia. Na orzeczenie Centralnej WKL w [...] i poprzedzające je orzeczenie Rejonowej WKL w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej WSA w Warszawie) skierował skarżący i wniósł o "uchylenie zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego go orzeczenia Rejonowej WKL w [...] z dnia [...] maja 2023 r. w całości". Zarzucił naruszenie: 1. art. 190 ust. 1,6 pkt 1,7 i 10 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2022 r. poz. 2305), § 2 pkt 1, § 7 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, § 10 oraz § 11 ust. 1 i 5, także § 72 pkt 1 Załącznika rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 czerwca 2022 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. z 2022 r. poz. 1243 z późn. zm., a także § 72 pkt 1 Załącznika do w/w rozporządzenia, oraz § 4 pkt 4-12 i § 7 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dn. 24 sierpnia 2012 r. w sprawie wojskowych komisji lekarskich oraz określenia Ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz.U. z 2012 r. poz. 1013 z późn. zm.) w związku z art. 821 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny, poprzez uznanie skarżącego za niezdolnego do służby wojskowej mimo nieprzeprowadzenia badania kontrolnego w II Instancji oraz pominięcia przedłożonego przez skarżącego badania; 2. § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 czerwca 2022 r. poprzez jego niezastosowanie i brak przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiałów w sprawie, a także nieprzeprowadzenie ponownych badań lekarskich i badań specjalistycznych pomimo sformułowania w tym zakresie wniosków przez skarżącego 3. art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 § 1 KPA polegające na: a. nienależytym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy poprzez nieprzeprowadzenie ponownego badania mnie pomimo tego, że na organie spoczywa obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, które to działania powinny być podejmowane z urzędu, zwłaszcza, że skarżącemu zarzuca się uporczywe zażywanie marihuany; b. nienależytym wyjaśnieniu stanu faktycznego i mimo dosłania przez skarżącego wyniku badania moczu i niezmienienia zaskarżonej decyzji z urzędu, pomimo tego, że na organie spoczywa obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, które to działania powinny być podejmowane z urzędu; c. zasady prawdy obiektywnej wskutek dokonania jednostronnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego poprzez pominięcie przedłożonego przez skarżącego badania, z którego wynika, że w jego organizmie nie ma substancji zakazanych; 4. art. 11 w zw. z art. 107 § 3 KPA polegające na braku należytego uzasadnienia wydanego orzeczenia poprzez brak odniesienia się do zarzutów i wniosków skarżącego sformułowanych w odwołaniu, brak wyjaśnienia przyjętej podstawy prawnej m.in. w odniesieniu do oceny stopnia niezdolności do służby, brak uzasadnienia faktycznego orzeczenia tj. brak wskazania faktów na podstawie, których organ odmówił ponownego przebadania mnie, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których wskazanym przez skarżącego dowodom - w szczególności wyniku badania - odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co w konsekwencji uniemożliwia prawidłową kontrolę orzeczenia, 5. art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 84 § 1 oraz art. 136 § 1 KPA polegające na niewyjaśnieniu sprzeczności pomiędzy wynikami badań; 6. art. 78 § 1 w zw. z art. 84 § 1 w zw. z art. 136 § 1 KPA polegające na nie przeprowadzeniu dodatkowego postępowania i nieprzeprowadzeniu dowodu z nowych wyników badań, mimo takiego wniosku w odwołaniu, 7. art. 138 § 1 KPA poprzez utrzymanie w mocy wadliwego orzeczenia organu I instancji, w sytuacji gdy organ odwoławczy powinien był uchylić zaskarżone orzeczenie i wydać orzeczenie o zdolności do zawodowej służby wojskowej, 8. art. 8 § 1 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 79 § 1 kpa, poprzez przeprowadzenie postępowanie w sposób niebudzący zaufanie Skarżącej do władzy publicznej, niekierujący się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, polegający na pominięciu procedury ponownego badania w celu weryfikacji wyniku; W odpowiedzi na skargę Centralna WKL w [...], oceniając podjęte rozstrzygnięcie, stwierdziła, iż orzeczenie Centralnej WKL w [...] (z dnia [...] lipca 2023 r., jest zgodnie z obowiązującymi w tej materii przepisami a skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest orzeczenie Centralnej WKL w [...] z dnia [...] lipca 2023 r. utrzymująca w mocy orzeczenie Rejonowej WKL w [...] z dnia [...] maja 2023 r. uznające skarżącego za niezdolnego do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Kontrola orzeczeń wojskowych komisji lekarskich o uznaniu kandydata za zdolnego do zawodowej służby wojskowej, dokonywana przez sąd administracyjny, sprowadza się do sprawdzenia prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie stanu zdrowia orzekanego, a w szczególności, czy badanie stanu zdrowia było wszechstronne, oparte na pełnych badaniach przedmiotowych oraz, czy dokonana następnie kwalifikacja była zgodna z przepisami określającymi zasady orzekania o zdolności do służby oraz tryb postępowania komisji lekarskich w tych sprawach. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. z dnia 2 grudnia 2022 r., Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z dnia 8 lutego 2023r., Dz. U. z 2023 r., poz. 259 -zwaną dalej P.p.s.a."). W myśl art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej ustala wojskowa komisja lekarska, która wydaje w tej sprawie orzeczenie. Zgodnie z art. 5 ust. 7 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, orzeczenie o zaliczeniu danego żołnierza lub innej osoby do jednej z kategorii, o których mowa w ust. 6, właściwe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do służby w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych, rodzajach wojsk oraz na poszczególnych stanowiskach służbowych, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w razie potrzeby również obserwacji szpitalnej. Ponadto w przepisie art. 5 ust. 8 powołanej ustawy, ustawodawca zawarł upoważnienie dla Ministra Obrony Narodowej do wydania w porozumieniu z Ministrem Zdrowia, rozporządzenia regulującego orzekanie o zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia zawodowej służby wojskowej. W § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach określono wykaz chorób lub ułomności uwzględniany przy orzekaniu o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz do służby poza granicami państwa oraz wykaz chorób i ułomności uwzględniany przy orzekaniu o zdolności do pełnienia służby w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na poszczególnych stanowiskach służbowych wymagających szczególnych predyspozycji zdrowotnych wraz ze wskazaniem kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej. Natomiast § 2 rozporządzenia stanowi, że wykazy chorób lub ułomności, o których mowa w § 1 i 3, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. Wykaz chorób lub ułomności, o którym mowa w § 1 pkt 2, określa załącznik nr 2 do rozporządzenia. Przepisy wskazanego rozporządzenia nie zawierają odesłania do stosowania w sprawach nieregulowanych odpowiednio przepisów K.p.a., jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się na zastosowanie fundamentalnych zasad procedury administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 851/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wskazać należy, że istotą orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej nie jest stwierdzenie stanu zdrowia, tak jak w typowym badaniu lekarskim, ale przydatności do służby wojskowej i określenie jej rodzaju na podstawie wykazu chorób i ułomności, stanowiącego załącznik do powołanego rozporządzenia. Podstawowym założeniem procedury administracyjnej jest podejmowanie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i 77 § 1 K.p.a.). Organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Realizacja obowiązku zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego przebiega w dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, polega na przeprowadzeniu postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a zatem takich, z którymi w świetle przepisów obowiązującego praw związane są określone skutki prawne. Po drugie, zebrany materiał dowodowy powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym orzeczenia. Wyżej powołanymi orzeczeniami stwierdzono, że w dniu [...] maja 2023 r. wykonano orzekanemu badanie laboratoryjne moczu, stwierdzając: dodatni wynik na obecność marihuany. Uznano, że zgodnie z aktualnymi przepisami zawartymi w wykazie stanowiącym załącznik Nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 czerwca 2022 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 1243 z późn. zm.) w grupie III orzekanych powyższemu rozpoznaniu przyporządkowuje się § 72 pkt 1, gdzie przypisana jest kategoria zdrowia N". Powodem orzeczenia o niezdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej było rozpoznanie pozytywnego wyniku na obecność opiatów w moczu, które zostało zakwalifikowane według § 72 pkt 1 załącznika do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r., jako pozytywny wynik badania laboratoryjnego na obecność narkotyków i substancji psychoaktywnych (badanie z dnia 26 maja 2023r.) . Przy takim rozpoznaniu skarżący, jako kandydat do pełnienia zawodowej służby wojskowej zaliczony do grupy I, zgodnie z załącznikiem do powołanego rozporządzenia, jest uznany za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej. Podniesiono, iż "Skarżący nie wykonał i nie załączył do odwołania dodatkowych badań moczu" Centralna WKL w [...] wskazała, że "w przypisach szczegółowych do § 72 jest jednoznacznie zaznaczone, że decydujący jest wynik badania laboratoryjnego zleconego przez RWKL w ramach procesu orzeczniczego" konkludując stwierdzono, iż "Skarżący w odwołaniu nie neguje używania marihuany. RWKL prawidłowo więc dokonała kwalifikacji schorzenia ujętego w pkt. 8.1 rozpoznania zgodnie z przepisami zawartymi w wykazie stanowiącym załącznik Nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 czerwca 2022 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 1243 z późn. zm. Uznano, że dokonane rozpoznanie, potwierdzone wynikiem badania laboratoryjnego wykonanego w dniu [...] maja 2023 r., nie budziło żadnych wątpliwości komisji orzekających i uprawniało wojskowe komisje lekarskie do wydania orzeczenia, bowiem jeżeli dokonane rozpoznanie stanowi o niezdolności do pełnienia służby wojskowej to Orzekany jest niezdolny do służby wojskowej. W ocenie WSA w Warszawie orzeczenie jest dotknięte wada powodująca konieczność jego uchylenia. Zgodnie z przepisem art. 87 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U z 2022 r., poz. 2305) Wojskowe komisje lekarskie wydają orzeczenie o zdolności danej osoby do służby wojskowej na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do odpowiedniego rodzaju służby wojskowej, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w przypadku potrzeby również obserwacji szpitalnej. Przepisy Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 czerwca 2022 r. (Dz.U z 2022 r., poz. 1243 z późn. zm.) w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach w objaśnieniach do § 72 Załącznika nr 1 stwierdzają, że w przypadku pozytywnego wyniku badania na obecność substancji odurzających lub psychotropowych w ślinie lub moczu w ciągu 24 godzin wykonuje się powtórne badanie w celu weryfikacji obecności tych substancji z ponownie pobranej pod kontrolą próbki śliny, moczu lub krwi. Badany, na minimum 10 minut, przed pobraniem materiału do badania nie powinien spożywać pokarmów, napojów ani palić wyrobów tytoniowych. Decydujący jest wynik badania laboratoryjnego zlecony przez wojskową komisję lekarską w ramach danego postępowania orzeczniczego. W tym stanie rzeczy w celu nienależytego wyjaśnieniu stanu faktycznego należało przeprowadzić ponowne badanie, bowiem to na organie spoczywa obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, które to działania powinny być podejmowane z urzędu, zwłaszcza, że skarżącemu zarzuca się zażywanie marihuany a okoliczność ta ma wpływ na jego prawa. Tym samym wyprowadzony przez komisje lekarskie wniosek o niezdolności do służby na wskazanej podstawie, bez przeprowadzenia ponownych badań weryfikujących na obecność substancji uzależniających nie można uznać za prawidłowy. W ocenie Sądu, mając na uwadze powyższe ustalenie i powstałe na ich tle wątpliwości zasadnym było poddanie orzekanego ponownemu badaniu. Bezsprzecznie służby wojskowej nie powinny pełnić osoby zażywający narkotyki i substancje psychoaktywne, co wynika z § 72 pkt 3 załącznika do powołanego rozporządzenia. Zgodnie z art. 2 Konstytucji, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Stosownie zaś do art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W świetle powołanych wyżej przepisów zaskarżone orzeczenia , a w szczególności, jak to ma miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, musi być oparta na obowiązującym przepisie prawa i zgodna z jego treścią. Tych wymogów nie spełniają wspomniane wyżej orzeczenia. Zgromadzony dotychczas w sprawie materiał dowodowy był, zdaniem Sądu, niewystarczający do wydania orzeczenia o niezdolności skarżącego do pełnienia zawodowej służby wojskowej z powołaniem się na powyższe rozpoznanie. W związku z tym, że wszelkie ustalenia związane ze stanem zdrowia orzekanego są elementem stanu faktycznego sprawy, a kontrola prawidłowości ustaleń faktycznych organu jest jednym z podstawowych obowiązków sądu administracyjnego w ramach postępowania kontrolnego prowadzonego na podstawie art. 3 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uznając zasadność skargi wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżone orzeczenie CWKL. Biorąc pod uwagę konsekwencje jakie dla orzekanego wywołuje orzeczenie o niezdolności do służby wydanie takiego orzeczenia musi być poprzedzone wnikliwą diagnostyką i jednoznacznymi ustaleniami. Rozpoznając ponownie sprawę orzekające w sprawie Komisje powinny uwzględnić powyższe wskazania poczynione przez Sąd i w toku ponownego postępowania orzeczniczego uzupełnić materiał dowodowy o niezbędne dodatkowe badanie specjalistyczne skarżącego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania obejmujących w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy