II OZ 577/24

PostanowienieNaczelny Sąd Administracyjny2026-01-21

Skład orzekający: Jacek Chlebny

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy art. 33 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) dopuszcza możliwość przystąpienia do postępowania sądowego wszczętego skargą na uchwałę rady gminy w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji mieszkaniowej, podmiotu innego niż wnoszący skargę, w tym organizacji społecznej lub podmiotu posiadającego interes prawny?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uznał, że art. 33 § 2 p.p.s.a. może stanowić podstawę dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym wszczętym skargą na uchwałę o zezwoleniu na realizację inwestycji mieszkaniowej, zarówno osoby posiadającej interes prawny, jak i organizacji społecznej, jeśli sprawa dotyczy jej statutowej działalności i służy kontroli społecznej. W przypadku organizacji społecznych, NSA podkreślił, że ich udział nie może służyć realizacji partykularnych interesów prywatnych. W konsekwencji, NSA uchylił postanowienie odmawiające dopuszczenia do udziału spółce G. Sp. z o.o., uznając jej interes prawny, a oddalił zażalenia stowarzyszeń A. i B., uznając, że nie wykazały one, iż ich udział służy kontroli społecznej, a wręcz przeciwnie – wykazywały powiązania z inwestorem lub skarżącym.
Stan faktyczny
Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) we Wrocławiu odmówił dopuszczenia do udziału w postępowaniu wywołanym skargą na uchwałę Rady Miejskiej we Wrocławiu w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji mieszkaniowej trzem podmiotom: Stowarzyszeniu A., Stowarzyszeniu B. oraz G. Sp. z o.o. WSA uzasadnił odmowę wąskim rozumieniem pojęcia "postępowania administracyjnego" w art. 33 § 2 p.p.s.a. i art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Od tych postanowień zostały wniesione zażalenia. NSA połączył sprawy i rozpoznał je łącznie, po uprzednim rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przez skład siedmiu sędziów.
Rozstrzygnięcie
1. Odrzucono zażalenie J.A. jako niedopuszczalne. 2. Oddalono zażalenia Stowarzyszenia A. i Stowarzyszenia B. 3. Uchylono zaskarżone postanowienie z dnia 27 sierpnia 2024 r. i dopuszczono G. Sp. z o.o. do udziału w postępowaniu. 4. Zwrócono wpisy od zażaleń J.A. i G. Sp. z o.o.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń: J.A. i Stowarzyszenia A. z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Wr 144/24 Stowarzyszenia B. z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Wr 144/24 G. Sp. z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Wr 144/24 w sprawie ze skargi J.A. na uchwałę Rady Miejskiej we Wrocławiu z dnia 21 grudnia 2023 r. nr LXXVI/1980/23 w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji mieszkaniowej postanawia: 1. odrzucić zażalenie J.A.; 2. oddalić zażalenia Stowarzyszenia A. z siedzibą we W. oraz Stowarzyszenia B. z siedzibą we W.; 3. uchylić zaskarżone postanowienie z dnia 27 sierpnia 2024 r. i dopuścić G. Sp. z o.o. z siedzibą we W. do udziału w postępowaniu; 4. zwrócić J.A. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 100 (sto) zł tytułem uiszczonego wpisu od zażalenia; 5. zwrócić G. Sp. z o.o. z siedzibą we W. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 100 (sto) zł tytułem uiszczonego wpisu od zażalenia. Rada Miasta Wrocławia podjęła w dniu 21 grudnia 2023 r., na wniosek inwestora, tj. L. sp. z o.o. z siedzibą we W. uchwałę w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji mieszkaniowej i inwestycji towarzyszących w rejonie ulicy [...] ([...]) i ulicy [...] we W. Podstawę prawną wydania uchwały stanowiły art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40 ze zm., dalej także: u.s.g.) oraz art. 7 ust. 4, art. 8 ust. 1-3 i art. 20 ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz inwestycji towarzyszących (Dz. U. z 2021 r. poz. 1538 ze zm.). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł, na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, J.A. (właściciel nieruchomości sąsiadujących z terenem inwestycji). Trzy podmioty złożyły wnioski o dopuszczenie do udziału w tej sprawie. Stowarzyszenie A. z siedzibą we W. i Stowarzyszenie B. z siedzibą we W. wniosły o dopuszczenie do udziału w postępowaniu jako organizacje społeczne, działające w sprawie innych osób. Podały, że sprawa dotyczy ich statutowej działalności. Trzeci podmiot, G. sp. z o.o. z siedzibą we W. wniósł o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika, powołując się na swój interes prawny wywiedziony z przysługującego mu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przeznaczonej pod inwestycję. Postanowieniem z 11 czerwca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił dopuszczenia do udziału w sprawie Stowarzyszenia A. z siedzibą we W. Postanowieniem z 16 lipca 2024 r. Sąd ten odmówił dopuszczenia do udziału Stowarzyszenia B. we W., a postanowieniem z 27 sierpnia 2024 r. G. sp. z o.o. z siedzibą we W. (wszystkie pod sygn. akt II SA/Wr 144/24). Postanowienia zostały oparte na takim samym uzasadnieniu koncentrującym się na wąskim rozumieniu pojęcia "postępowania administracyjnego", o którym stanowi art. 33 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.). Zdaniem WSA, art. 33 p.p.s.a. nie może być stosowany w postępowaniu sądowoadministracyjnym przy rozpoznawaniu spraw z innego rodzaju skarg niż skargi na decyzje administracyjne i postanowienia podejmowane w postępowaniu administracyjnym. Zaskarżona uchwała Rady Miasta Wrocławia nie została zaś wydana w tym postępowaniu, nie miały do niej zastosowania przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej k.p.a.). Sąd pierwszej instancji podkreślił ponadto, że w przeciwieństwie do postępowania prowadzonego na podstawie przepisów k.p.a., w którym stroną może być każdy, czyjego interesu prawnego lub uprawnienia dotyczy postępowanie, stroną w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. może być jedynie podmiot, którego interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone. Skarga złożona w trybie tego przepisu nie ma charakteru actio popularis. Przymiot strony w postępowaniu w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji mieszkaniowej, z uwagi na indywidualny charakter skargi do sądu administracyjnego, ma wobec tego tylko skarżący. Od wszystkich trzech postanowień zostały wniesione zażalenia. Zażalenie na postanowienie z 11 czerwca 2024 r. złożyli: skarżący oraz Stowarzyszenie A. z siedzibą we W. Zostało zarejestrowane pod sygn. akt II OZ 577/24. Zarzucono, po pierwsze, naruszenie art. 33 § 2 w zw. z art. 25 § 4 p.p.s.a. przez błędną interpretację i uznanie, że przesłanką dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest uprzednie przeprowadzenie postępowania administracyjnego, pomimo braku wymogu uczestnictwa danej organizacji w tym postępowaniu. Po drugie, zarzucono naruszenie art. 101 ust. 1 u.s.g. przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, na podstawie tego przepisu, że nie jest możliwe dopuszczenie Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu sądowym wywołanym skargą na uchwałę rady gminy, podczas gdy w stosunku do Stowarzyszenia powinien zostać zastosowany art. 101 ust. 2a u.s.g., stanowiący podstawę legitymacji reprezentanta grupy mieszkańców. Po trzecie, wskazano na naruszenie art. 2 i 12 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), przez błędne niezastosowanie fundamentalnych zasad demokratycznego państwa prawa i naruszenie wolności tworzenia stowarzyszeń i działania w takiej formie, z której wynika prawo do udziału w postępowaniu sądowym na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 25 § 4 p.p.s.a. Na podstawie tych zarzutów wniesiono o uchylenie postanowienia. W uzasadnieniu skarżący nie wyjaśnił, z jakiego przepisu wywodzi interes prawny do zaskarżenia postanowienia o odmowie dopuszczenia innego podmiotu do udziału w postępowaniu. W odpowiedzi na zażalenie inwestor wniósł o jego oddalenie. Zażalenie na postanowienie z 16 lipca 2024 r. złożyło Stowarzyszenie B. Zostało ono zarejestrowane pod sygn. akt II OZ 578/24. W zażaleniu zarzucono naruszenie: 1. art. 33 § 2 w zw. z art. 25 § 4 p.p.s.a. przez jego błędną interpretację i uznanie, że art. 33 § 2 p.p.s.a. nie daje podstaw do dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu ze skargi na uchwałę rady gminy w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji mieszkaniowej, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że Stowarzyszeniu przysługuje uprawnienie do uczestnictwa we wszystkich rodzajach spraw, w których może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego; 2. art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 p.p.s.a. przez błędną jego wykładnię i uznanie, że użyte tam pojęcie "postępowanie administracyjne" odnosi się tylko do wąskiego rozumienia tej regulacji, podczas gdy ogólne sformułowanie przepisu art. 33 § 2 p.p.s.a. pozwala na przyjęcie, że odnosi się do wszystkich rodzajów spraw, w których może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego; 3. art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 101 ust. 1 u.s.g. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że udział Stowarzyszenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym skargi na uchwałę rady gminy jest możliwy wyłącznie przez wniesienie odrębnej skargi na uchwałę, w sytuacji gdy art. 33 § 2 p.p.s.a. stawia odmienne w odniesieniu do uprawnienia skarżącego do wniesienia skargi wymogi choćby dla organizacji społecznych takich jak Stowarzyszenie dla dopuszczenia do udziału w postępowaniu, wobec czego oczekiwanie wykazywania przepisu prawa warunkującego udział stowarzyszenia w postępowaniu nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Wniesiono o uchylenie postanowienia i dopuszczenie stowarzyszenia do udziału w postępowaniu. Pismem z 20 sierpnia 2024 r. skarżący wniósł o oddalenie zażalenia. Zażaleniem z 5 września 2024 r. G. sp. z o.o. z siedzibą we W. zaskarżył postanowienie z 27 sierpnia 2024 r., formułując tożsame zarzuty jak Stowarzyszenie B. z siedzibą we W. oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Zażalenie zostało zarejestrowane pod sygn. akt II OZ 822/24. W odpowiedzi na zażalenie skarżący wniósł o jego oddalenie. Zarządzeniem z 15 stycznia 2025 r., wydanym na podstawie art. 111 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., połączono sprawy zainicjowane powyższymi zażaleniami w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia, albowiem pozostają one ze sobą w związku. Będą dalej prowadzone pod jedną sygnaturą – II OZ 577/24. Postanowieniem wydanym w tym samym dniu o sygn. akt II OZ 577/24, Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu wyłaniające się na tle rozpoznawanej sprawy następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) daje podstawę dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym wywołanym skargą na uchwałę rady gminy innego podmiotu aniżeli wnoszący skargę na tę uchwałę?". W dniu 15 grudnia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu tego zagadnienia prawnego, podjął następującą uchwałę: "Art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) może być podstawą dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym wywołanym skargą na uchwałę o zezwoleniu na realizację inwestycji mieszkaniowej i inwestycji towarzyszących, podjętą na podstawie ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz inwestycji towarzyszących (Dz. U. z 2024 r. poz. 195), osoby, która nie brała udziału w postępowaniu poprzedzającym podjęcie tej uchwały, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jak też organizacji społecznej nie powołującej się na własny interes prawny, lecz zgłaszającej udział w sprawie innej osoby, jeżeli sprawa ta dotyczy przedmiotu jej statutowej działalności." (sygn. II OPS 1/25). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zażalenie J.A. jako niedopuszczalne podlega odrzuceniu, albowiem zażalenie na odmowę dopuszczenia do udziału w postępowaniu może być skutecznie wniesione jedynie przez podmiot, któremu odmówiono dopuszczenia do udziału w sprawie. Odmowa dopuszczenia do udziału w postępowaniu w trybie art. 33 § 2 p.p.s.a. nie rzutuje na prawa i obowiązki innych uczestników postępowania, dlatego wniesione przez nich zażalenia podlegają odrzuceniu ze względu na niedopuszczalność jego wniesienia wyrażającą się w braku legitymacji czynnej. Skarżący nie wykazał, jaki ma interes prawny w zaskarżeniu postanowienia, które dotyczy innego podmiotu (por. postanowienia NSA z: 25 stycznia 2023 r. sygn. akt II OZ 27/23; 23 września 2022 r. sygn. akt III OZ 549/22; 20 lutego 2019 r. sygn. akt II FZ 97/19; 27 lutego 2018 r. sygn. akt II OZ 201/18). Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w pkt 1 sentencji. O zwrocie wpisu od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. 2. Pozostałe zażalenia podlegają merytorycznemu rozpoznaniu. Zażalenie Stowarzyszenia A. na postanowienie z 11 czerwca 2024 r., jak również zażalenie Stowarzyszenia B. na postanowienie z 16 lipca 2024 r. nie mogą odnieść zamierzonego skutku, ponieważ zaskarżone postanowienia, pomimo błędnych uzasadnień, odpowiadają prawu. Natomiast zażalenie G. sp. z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie z 27 sierpnia 2024 r. jest zasadne. 3. Na wstępie podkreślić należy, że stanowisko Sądu I instancji w zakresie braku podstaw do dopuszczenia wnioskujących o to podmiotów do udziału w postępowaniu dotyczącym skargi na uchwałę Rady Miejskiej we Wrocławiu w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji mieszkaniowej, ze względu na treść art. 33 § 2 p.p.s.a. oraz art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, nie zasługuje na uwzględnienie w świetle przywołanej uchwały z dnia 15 grudnia 2025 r., II OPS 1/25. Zgodnie z treścią tej uchwały, art. 33 § 2 p.p.s.a. może być podstawą dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym wywołanym skargą na uchwałę o zezwoleniu na realizację inwestycji mieszkaniowej i inwestycji towarzyszących, podjętą na podstawie ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz inwestycji towarzyszących (Dz. U. z 2024 r. poz. 195), osoby, która nie brała udziału w postępowaniu poprzedzającym podjęcie tej uchwały, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jak też organizacji społecznej nie powołującej się na własny interes prawny, lecz zgłaszającej udział w sprawie innej osoby, jeżeli sprawa ta dotyczy przedmiotu jej statutowej działalności. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że występujące w art. 33 § 2 p.p.s.a. pojęcie "postępowanie administracyjne" trzeba rozumieć jako postępowanie prowadzone przez organ administracji w każdej sprawie, w której działanie organu administracji podlega zaskarżeniu skargą do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 i § 3 p.p.s.a. Za szerokim rozumieniem wskazanego pojęcia przemawia, po pierwsze, umieszczenie tego przepisu w dziale II Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zatytułowanym "Strony", w którym w poszczególnych rozdziałach uregulowano ogólne dla postępowania przed sądami administracyjnymi instytucje procesowe zdolności sądowej, zdolności procesowej, stron, uczestników postępowania i pełnomocników. Z zasady zatem instytucje te powinny odnosić się do wszystkich spraw rozstrzyganych w tym postępowaniu, zaś szczególne rozwiązania w odniesieniu do poszczególnych kategorii spraw powinny być wyrażone wyraźnie. Po drugie, za taką wykładnią omawianego pojęcia przemawia to, że ograniczenie jego rozumienia do wąskiego znaczenia, jako postępowania administracyjnego uregulowanego w Kodeksie postępowania administracyjnego, a nawet trochę szerszego, jako postępowania jurysdykcyjnego, może prowadzić do skutków, których nie sposób zaakceptować z uwagi na ich sprzeczność z kardynalnym prawem do obrony. Gdyby użyte w art. 33 § 2 p.p.s.a. pojęcie "postępowanie administracyjne" rozumieć wąsko, to tak samo, z uwagi na zasadę konsekwencji terminologicznej w granicach jednego aktu prawnego, należałoby rozumieć takie samo pojęcie użyte w art. 33 § 1 p.p.s.a. Wówczas w postępowaniu sądowym dotyczącym uchwały o ustaleniu lokalizacji inwestycji mieszkaniowej i inwestycji towarzyszących nie byłoby – w razie wniesienia skargi przez podmiot kwestionujący zgodność z prawem takiej uchwały – podstawy prawnej dla udziału inwestora. Nie mógłby on zatem bronić uzyskanej własnym staraniem i przy niewątpliwie dużych nakładach uchwały przyznającej mu konkretne uprawnienia. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów zwrócił uwagę, że doprowadzenie poprzez przyjęcie określonego sposobu rozumienia pojęcia "postępowanie administracyjnego" do tego, że podmiot, który w postępowaniu przed organem administracji uzyskał konkretne uprawnienie, nie może tego uprawnienia bronić przed sądem administracyjnym w razie wniesienia skargi przez podmiot trzeci, budzi poważne wątpliwości. Uznał, że wykładnia tego przepisu powinna zmierzać w kierunku umożliwienia udziału jak najszerszego grona podmiotów w postępowaniu sądowym w celu zapewnienia im możliwości zaprezentowania własnych racji co do oceny legalności zaskarżonego przejawu działania administracji publicznej. Jednocześnie NSA w powiększonym składzie podkreślił, że taka wykładnia art. 33 § 2 p.p.s.a. może mieć negatywny wpływ na sprawność postępowań oraz wywoływać wątpliwości z uwagi na ochronę praw innych osób biorących udział w tych postępowaniach. W związku z tym Sąd wyjaśnił, że szerokie rozumienie wskazanego pojęcia nie oznacza, że dostęp do postępowań sądowych dla tych podmiotów nie będzie niczym ograniczony. W celu dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym osoba, o której mowa w pierwszym zdaniu art. 33 § 2 p.p.s.a., musi wykazać, że wynik postępowania przed sądem dotyczy jej interesu prawnego. Z kolei organizacja społeczna, o której mowa w drugiej części powołanego przepisu, musi wykazać, że sprawa, w której zgłasza udział, dotyczy zakresu jej statutowej działalności, a nadto, że udział ten służy zapewnieniu kontroli społecznej postępowania sądowego. Warunek w postaci zapewnienia społecznej kontroli postępowania sądowego nie wynika wprost z art. 33 § 2 p.p.s.a., jednakże jest przyjmowany w orzecznictwie NSA, czego wyrazem jest przede wszystkim postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09, a nadto m.in. postanowienia NSA z 25 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 686/22, z 19 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 411/22, z 17 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 1406/23, z 18 lipca 2023 r., sygn. akt III OZ 353/23, z 13 czerwca 2023 r., sygn. akt III OZ 270/23, z 31 stycznia 2023 r., sygn. akt II GSK 115/22 oraz z 25 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 1642/19. NSA dodał również, że w powołanym postanowieniu NSA wydanym w poszerzonym składzie (II GZ 55/09) zwrócono uwagę na to, że "udział organizacji społecznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie może służyć realizacji partykularnych interesów władz organizacji lub jej członków". NSA w uzasadnieniu uchwały II OPS 1/25 zaznaczył także, że istotną wskazówką dla oceny możliwości dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej może być art. 106 § 3a, dodany do Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawą z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 1427). Zgodnie z powyższym przepisem, sąd może z urzędu zwrócić się do organizacji społecznej o przedstawienie sądowi istotnego dla sprawy poglądu, jeżeli uzna to za przydatne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sądy administracyjne dysponują zatem aktualnie instrumentem, który pozwala zapoznać się ze stanowiskiem organizacji społecznej bez konieczności dopuszczania jej do udziału w postępowaniu. Pozwala to na wyważenie takich wartości, jak z jednej strony szerszy udział poprzez organizacje społeczne społeczeństwa w postępowaniach przed sądami administracyjnymi i z drugiej strony prawo skarżącego do rozpoznania jego sprawy bez zbędnej zwłoki. Z powyższych względów stanowisko Sądu I instancji przedstawione w uzasadnieniach zaskarżonych postanowień nie jest prawidłowe, a wszystkie trzy wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym wywołanym skargą na uchwałę w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji mieszkaniowej powinny zostać zbadane pod kątem spełnienia omówionych powyżej przesłanek. 4. Stowarzyszenie A. nie wykazało, że spełnia powyżej omówione przesłanki dopuszczenia do udziału w postępowaniu. Wprawdzie z regulaminu tego stowarzyszenia wynika, że rozpoznawana sprawa dotyczy jego statutowej (regulaminowej w tym przypadku) działalności, jednak nie można uznać, że udział stowarzyszenia w postępowaniu służy zapewnieniu kontroli społecznej postępowania sądowego. Jak wskazano w postanowieniu składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2009 r., II GZ 55/09, powinność działania w interesie publicznym organizacji społecznej wynika z samej istoty tej organizacji. W rezultacie należy uznać, że sąd administracyjny, rozpoznając zgłoszony przez organizację społeczną w trybie art. 33 § 2 p.p.s.a. wniosek takiej organizacji o dopuszczenie jej do udziału w sprawie dotyczącej innego podmiotu, powinien badać, czy udział ten służy podstawowemu celowi wprowadzonego przez ten przepis rozwiązania, to jest zapewnieniu kontroli społecznej nad postępowaniem. Sąd rozpoznający daną sprawę, niezależnie od mniej lub bardziej szczegółowych postanowień statutu takiej organizacji, ma zatem prawo badać, czy w istocie dopuszczenie organizacji do udziału w sprawie będzie realizacją tej społecznej kontroli. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający sprawę pogląd ten w pełni podziela. Udział Stowarzyszenia A. w charakterze uczestnika w przedmiotowym postępowaniu nie leży w interesie społecznym, lecz służy partykularnemu interesowi prywatnemu skarżącego. Z akt sprawy wynika, że powstało już po złożeniu przez inwestora wniosku o ustalenie lokalizacji inwestycji (czyli po 11 maja 2023 r.), tj. dnia 26 czerwca 2023 r. (por. zaświadczenie Prezydenta Miasta Wrocławia, k. 98). W tej sytuacji, twierdzenie zawarte we wniosku o dopuszczenie do udziału, że "od lat działa w interesie mieszkańców", jest niezrozumiałe, przeczą mu dokumenty zawarte w aktach sprawy. Od założenia stowarzyszenia do dnia złożenia wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu nie minął nawet rok. Co więcej, jedną z osób, której podpis widnieje pod regulaminem przedstawionym przez stowarzyszenie, jest J.A., skarżący w sprawie. Wskazać trzeba, że regulamin stowarzyszenia zwykłego jest uchwalany przez osoby, w liczbie co najmniej trzech, zamierzające założyć stowarzyszenie zwykłe (por. art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach). Nie ulega wątpliwości, że stowarzyszenie jest w oczywisty sposób powiązane z osobą skarżącego, który był jednym z inicjatorów jego założenia. Z powyższego wynika, że rzeczywistym powodem zgłoszenia udziału w postępowaniu nie jest społeczna kontrola w interesie publicznym postępowania toczącego się przed sądem administracyjnym. Z uwagi na to powiązanie stowarzyszenia z osobą skarżącego, występowanie stowarzyszenia w sprawie jako rzecznika interesu publicznego jest nieusprawiedliwione w świetle art. 33 § 2 p.p.s.a. Załączona do wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu [...] nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy, albowiem nie dotyczy bezpośrednio przedmiotowej inwestycji mieszkaniowej. Ma charakter ogólny i jest wyrazem sprzeciwu wobec działań ustawodawcy. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie z 11 czerwca 2024 r., pomimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu, a zażalenie Stowarzyszenia A. podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. 5. Przesłanek dopuszczenia do udziału w postępowaniu nie spełnia również Stowarzyszenie B. z siedzibą we W. Sprawa dotyczy działalności statutowej tego stowarzyszenia, jednak nie wykazano, że jego udział w postępowaniu sądowym służy kontroli społecznej postępowania. Z akt wynika, że stowarzyszenie jest powiązane z inwestorem, co pozwala na stwierdzenie, że jego udział w postępowaniu służy raczej interesowi partykularnemu aniżeli społecznemu. M.N., jedyny wspólnik i członek zarządu inwestora (KRS k. 82-83), jest członkiem organu tego stowarzyszenia (członkiem komisji rewizyjnej, KRS, k. 201). Jego członkostwo w stowarzyszeniu potwierdza dołączony do wniosku protokół nadzwyczajnego walnego zebrania członków stowarzyszenia odbytego w dniu 18 kwietnia 2024 r. [...] (k. 212). Był przewodniczącym zebrania i inicjatorem uchwały o uchyleniu w całości dotychczasowego statutu i przyjęcia nowego. Z uwagi na to powiązanie, występowanie stowarzyszenia w sprawie jako rzecznika interesu publicznego jest nieusprawiedliwione w świetle art. 33 § 2 p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie z 16 lipca 2024 r., pomimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu, a zażalenie Stowarzyszenia B. z siedzibą we W. podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. 6. Przesłanką dopuszczenia do udziału G. Sp. z o.o. z siedzibą we W. jest, zgodnie z art. 33 § 2 in principio p.p.s.a., wykazanie, że wynik postępowania sądowego dotyczy interesu prawnego tej spółki. Spółka wykazała, że spełnia tę przesłankę. Jest bowiem współużytkownikiem wieczystym nieruchomości oznaczonej jako działki o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], obręb [...], W. (co potwierdza dołączony do wniosku odpis zwykły księgi wieczystej, k. 299 i nast.), na której ustalono lokalizację przedmiotowej inwestycji. Nie ulega zatem wątpliwości, że spółka posiada indywidualny interes prawny w tej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 33 § 2 i art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i – uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona – dopuścił G. Sp. z o.o. z siedzibą we W. do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło