II SAB/Rz 188/25
WyrokWSA w Rzeszowie2026-02-11
Skład orzekający: Paweł Zaborniak, Piotr Godlewski, Jolanta Kłoda-Szeliga
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Komendant Straży Granicznej pozostaje w bezczynności, odmawiając przyjęcia i rejestracji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej od cudzoziemca, który nielegalnie przekroczył granicę państwową z Białorusi do Polski w okresie obowiązywania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej?Ratio decidendi
Sąd uznał, że Komendant Straży Granicznej nie pozostaje w bezczynności, odmawiając przyjęcia i rejestracji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej od cudzoziemca, który nielegalnie przekroczył granicę państwową z Białorusi do Polski w okresie obowiązywania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku. Sąd stwierdził, że cudzoziemiec, świadomie uczestnicząc w instrumentalizacji migracji przez państwo trzecie i przekraczając granicę w okresie obowiązywania ograniczeń, nie może domagać się od organów Straży Granicznej zarejestrowania wniosku, gdyż prawo to na tym odcinku granicy zostało czasowo ograniczone. Odmowa przyjęcia wniosku nie wymaga formy decyzji administracyjnej, a sama czynność jest materialno-techniczna.Stan faktyczny
Skarżący, obywatel [...], przekroczył granicę Polski z Białorusi w lipcu 2025 r. Został zatrzymany, wszczęto wobec niego postępowanie o zobowiązanie do powrotu i umieszczono w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców. W lipcu i sierpniu 2025 r. złożył pisma wyrażające wolę ubiegania się o ochronę międzynarodową, które Komendant Bieszczadzkiego Oddziału Straży Granicznej odmówił przyjęcia, powołując się na czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku z uwagi na nielegalne przekroczenie granicy w warunkach instrumentalizacji migracji. Skarżący wniósł skargę na bezczynność organu, zarzucając naruszenie przepisów krajowych i międzynarodowych. Organ w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2026 r. sprawy ze skargi A. M. na bezczynność Komendanta Bieszczadzkiego Oddziału Straży Granicznej w Przemyślu w przedmiocie przyjęcia i rejestracji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej - oddala skargę -
Przedmiotem skargi jest bezczynność Komendanta Bieszczadzkiego Oddziału Straży Granicznej w Przemyślu (dalej: Organ, Komendant lub Komendant BiOSG) polegająca na odmowie wykonania - na podstawie art. 33b ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r., poz. 223 ze zm.; dalej: ustawa bądź u.u.c.o.) – czynności materialno - technicznej przyjęcia i rejestracji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
Czynność podjęto w następującym stanie faktycznym i prawny sprawy.
A. M. (dalej: Skarżący) jest obywatelem [...], który przekroczył granicę państwową z Białorusi do Polski, w nocy z 6 na 7 lipca 2025 r. w okolicy przejścia granicznego w [...].
9 lipca 2025 r. ok. 11:20 funkcjonariusze Placówki Straży Granicznej w [...] na 28 km drogi krajowej nr [...] skontrolowali Skarżącego, który nie posiadał przy sobie dokumentów tożsamości ani dokumentów uprawniających do wjazdu i pobytu na terytorium RP. W związku z powyższym, na podstawie art. 394 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079 ze zm.) Skarżącego zatrzymano, wszczęto wobec niego postępowanie w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu na podstawie art. 310 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, a Sąd Rejonowy w [...] orzekł o umieszczeniu Skarżącego w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców (postanowienie z 11 lipca 2025 r. sygn. akt [...], oraz postanowienie z 6 października 2025 r. sygn. [...] o przedłużeniu pobytu na okres dalszych 3 miesięcy tj. do 5 stycznia 2026 r., godz. 11:20).
Decyzją z 14 lipca 2025 r. nr [...], Komendant Placówki Straży Granicznej w [...] zobowiązał Cudzoziemca do powrotu. Od powyższej decyzji Skarżący nie wniósł odwołania ani skargi do sądu administracyjnego.
Skarżący, przebywając w Ośrodku, 14 lipca 2025 r. złożył pismo do Komendanta BiOSG, świadczące o woli ubiegania się o ochronę międzynarodową na terytorium RP, a 28 sierpnia 2025 r. ponowił żądanie niezwłocznego przyjęcia i rejestracji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
W odpowiedzi z 2 września 2025 r. Komendant BiOSG poinformował Skarżącego, że z uwagi na nielegalne przekroczenie granicy z terytorium Republiki Białorusi do Rzeczpospolitej Polskiej, w okresie obowiązywania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium RP - na podstawie art. 33 b ust. 1 w zw. z art. 33 a ust. 1 u.u.c.o., - nie przyjęto jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium RP.
25 sierpnia i 27 sierpnia 2025 r. Skarżący złożył skargi na podstawie art. 227 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm. dalej: K.p.a.) do Komendanta Głównego Straży Granicznej, który pismem z 1 października 2025 r. poinformował Skarżącego, o uznaniu jego skarg za niezasadne.
Postanowieniem Komendanta BiOSG z 11 października 2025 r. nr [...] Skarżący został zwolniony ze Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w [...]. Z kolei na podstawie postanowienia z 11 października 2025 r. nr [...] zobowiązano go do zgłaszania się w każdą drugą i czwartą środę miesiąca począwszy od 22 października 2025 r. do Komendanta Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej w [...], do czasu wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu.
25 września 2025 r. Skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wywiódł skargę do WSA w Rzeszowie na bezczynność Komendanta BiOSG, polegającą na braku dokonania czynności materialno-techniczną tj. na nieprzyjęcie wniosku o ochronę międzynarodową, wnosząc o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, jako naruszająca:
- art. 28 ust. 5 u.u.c.o., w zw. z art 6 Dyrektywy PE i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (dalej: dyrektywy proceduralnej), poprzez nieprzyjęcie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, oraz niezarejestrowanie deklaracji złożenia wniosku, pomimo upływu terminów na dokonanie tychże czynności;
- art. 33b u.u.c.o., w zw. z § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2025 r. w sprawie przedłużenia czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że możliwe jest nieprzyjęcie wniosku skarżącego o udzielenie ochrony międzynarodowej w czasie trwania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na odcinku granicy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białorusi, podczas gdy na terenie Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w [...] nie przebiega odcinek granicy między RP a Białorusią, zatem organ nie mógł uchylić się z obowiązku przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na tejże podstawie;
- art. 28 ust. zw. z art. 89 ust. 5 u.u.c.o., w zw. z art. 40 Konstytucji RP, w zw. z art. 4, 18 i 19 Karty Praw Podstawowych, w zw. z art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, poprzez brak rejestracji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w terminie przewidzianym przez przepisy ustawowe, co skutkowało brakiem zawieszenia postępowania o zobowiązaniu skarżącego do powrotu i wydaniem w tym postępowaniu decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, co naraża skarżącego na wydalenie do państwa, gdzie grożą mu tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie, oraz orzeczenie kary śmierci, podczas gdy organ powinien był niezwłocznie jego wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej przyjąć, a w rezultacie doprowadzić do zawieszenia wspomnianego postępowania;
- art. 28 ust. zw. z art. 89 ust. 5 u.u.c.o., w zw. z art. 8 Dyrektywy PE i Rady 2013/33/EU z dnia 26 czerwca 2013 w sprawie ustanowienia norm dotyczących przyjmowania wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową (dalej: dyrektywy recepcyjnej), w zw. z art. 41 Konstytucji RP, w zw. z art. 6 Karty Praw Podstawowych, w zw. z art. 6 EKPCz, poprzez nieprzyjęcie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w terminie przewidzianym przez przepisy ustawowe, co skutkuje uniemożliwieniem rozpoczęcia biegu terminu maksymalnego okresu pobytu wnioskodawcy o ochronę międzynarodową w ośrodku strzeżonym, a w konsekwencji bezzasadnym przedłużeniem pobytu cudzoziemca w detencji;
Z tych względów Skarżący wniósł o stwierdzenie bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej oraz wstrzymanie wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, która pozostaje bezpośrednio związana z bezczynnością organu i mogłaby zostać wykonana w każdej chwili, powodując trudne do odwrócenia skutki.
Opisując stan faktyczny sprawy, Skarżący wskazał że już od 10 lipca 2025 r. deklarował wolę ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce. 28 sierpnia 2025 r. (data wpływu 1 września 2025 r.) złożył do Komendanta BiOSG wniosek o niezwłoczne przyjęcie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz dokonanie czynności przewidzianych w art. 30 u.u.c.o., a także skargę na bezczynność do Komendanta Głównego Straży Granicznej. Komendant w piśmie z 2 września 2025 r. odmówił przyjęcia wniosku, powołując się na art. 33a i 33b ww. ustawy. Do chwili wniesienia skargi wniosek Skarżącego nie został zarejestrowany, a wymagane czynności nie zostały wykonane.
Zdaniem Skarżącego doszło do bezczynności Komendanta o charakterze oczywistym, ponieważ rejestracja wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz czynności z art. 30 u.u.u.c.o. mają charakter materialno-techniczny i powinny zostać dokonane niezwłocznie, najpóźniej w terminie określonym w art. 28 ust. 5 u.u.u.c.o. oraz art. 6 Dyrektywy proceduralnej (3 dni robocze, wyjątkowo 10 dni w przypadku masowego napływu cudzoziemców). Terminy te nie mają charakteru instrukcyjnego, a ich przekroczenie stanowi bezczynność organu w rozumieniu przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komendant nie tylko nie dokonał wymaganych czynności w terminie, ale również nie zawiadomił Skarżącego o przyczynach zwłoki ani nie wyznaczył nowego terminu, co narusza art. 36 K.p.a. Co więcej, organ wprost oświadczył, że wniosku nie przyjmie, co dodatkowo potwierdza stan bezczynności.
Skarżący podniósł również, że powołanie się przez organ na art. 33a i 33b u.u.c.o. było niezasadne, ponieważ czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku dotyczy wyłącznie odcinka granicy państwowej z Republiką Białorusi objętego rozporządzeniem Rady Ministrów, podczas gdy wniosek został złożony w strzeżonym ośrodku położonym daleko od tej granicy. Przepisy te odnoszą się do kontroli granicy, a nie do cudzoziemców przebywających już na terytorium Polski. Ponadto Polska, jako pierwsze państwo członkowskie UE, na którego terytorium Skarżący wkroczył, jest zobowiązana do rozpatrzenia jego wniosku o ochronę międzynarodową.
W ocenie Skarżącego bezczynność organu ma charakter rażącego naruszenia prawa, gdyż przekroczenie terminu jest znaczne (około 10 tygodni ponad maksymalny termin ustawowy), organ otwarcie przyznał, że nie wykona obowiązku, a brak działania jest pozbawiony racjonalnego uzasadnienia. Bezczynność ta wywołuje przy tym poważne negatywne skutki dla Skarżącego: uniemożliwia zawieszenie postępowania powrotowego i naraża go na wydalenie do [...] z naruszeniem zasady non-refoulement, a także prowadzi do arbitralnego wydłużenia detencji administracyjnej, ponieważ brak formalnego złożenia wniosku powoduje stosowanie dłuższych terminów pozbawienia wolności. Stan ten narusza prawo do wolności osobistej oraz zakaz tortur i nieludzkiego traktowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w kwestii czasowego ograniczenia prawa Skarżącego do ubiegania się o ochronę międzynarodową, z uwagi na przekroczenie granicy RP w ramach działań wynikających z instrumentalizacji migracji stosowanej przez państwo trzecie.
Komendant wskazał, że obywatel [...] przebywał w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w [...] na podstawie postanowień sądów z 11 lipca 2025 r. (Sąd Rejonowy w [...]) oraz z 6 października 2025 r. (Sąd Rejonowy w [...]), a jego pobyt na terytorium RP ma charakter nielegalny, gdyż nie posiada wymaganych dokumentów pobytowych ani środków finansowych. Ustalono również, że cudzoziemiec przekroczył granicę polsko-białoruską nielegalnie, a następnie został zatrzymany 9 lipca 2025 r. na [...].
14 lipca 2025 r. Skarżący złożył pismo zawierające deklarację ubiegania się o ochronę międzynarodową, który to wniosek nie został przyjęty z uwagi na fakt, że Skarżący przekroczył granicę RP w warunkach instrumentalizacji migracji oraz w ramach obowiązującego z tej przyczyny czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, wprowadzonego na podstawie art. 33a–33c u.u.c.o. oraz kolejnych rozporządzeń Rady Ministrów z 2025 r.
W toku weryfikacji dokonano sprawdzeń w bazach danych oraz analiz akt cudzoziemca, które potwierdziły tzw. "ślad białoruski". Ustalono również, że Cudzoziemiec nie należy do kategorii osób wymagających szczególnego traktowania, o których mowa w art. 33b ust. 2 u.u.c.o. Odmowę przyjęcia wniosku odnotowano w systemie teleinformatycznym SG.
Organ podkreślił, że 28 sierpnia 2025 r. (data wpływu do organu 1 września 2025 r.) Skarżący ponownie wystąpił o niezwłoczne przyjęcie wniosku, jednak 4 września 2025 r. został ustnie (za pomocą translatora) i pisemnie poinformowany o przyczynach odmowy, wynikających z ustalenia nielegalnego przekroczenia granicy z Białorusią w okresie obowiązywania ograniczenia ustawowego.
Zdaniem organu w sprawie nie doszło do bezczynności, ponieważ cudzoziemiec został skutecznie poinformowany o sposobie załatwienia sprawy oraz o przyczynach odmowy przyjęcia wniosku. Organ wskazał, że brak możliwości przyjęcia wniosku wynika bezpośrednio z obowiązujących przepisów prawa, a sytuacja cudzoziemca jest konsekwencją nielegalnego przekroczenia granicy w okresie obowiązywania ograniczeń ustawowych. Podkreślono również, że czynność odmowy przyjęcia wniosku nie musi nastąpić fizycznie na granicy państwowej, lecz może być dokonana także w głębi kraju, jeżeli organ dysponuje materiałem dowodowym potwierdzającym przekroczenie granicy w warunkach instrumentalizacji. W ocenie organu wykładnia celowościowa przepisów art. 33a–33c u.u.c.o. prowadzi do wniosku, że ograniczenie prawa do złożenia wniosku ma charakter generalny wobec cudzoziemców objętych tymi regulacjami, z wyjątkiem osób należących do ustawowo określonych grup wrażliwych.
Organ wskazał ponadto, że cudzoziemiec posiada prawomocną decyzję o zobowiązaniu do powrotu z 14 lipca 2025 r., a w ośrodku ma zapewniony dostęp do pomocy prawnej organizacji pozarządowych. Podkreślono, że działania Straży Granicznej są realizowane z poszanowaniem prawa krajowego i międzynarodowego, w tym zasady non-refoulement, a czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku zostało wprowadzone w celu ochrony bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego. W konsekwencji organ uznał zarzuty skargi za niezasadne i wniósł o jej oddalenie.
W replice na odpowiedź na skargę z 5 lutego 2026 r. pełnomocnik podniósł, że przepisy umożliwiające odmowę przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej budzą poważne wątpliwości, w szczególności w świetle prawa do ubiegania się o azyl oraz zasady proporcjonalności. Wskazał przy tym na orzeczenie sądu powszechnego (postanowienie Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 16 stycznia 2026 r., sygn. akt VII Kz 13/26), w którym zakwestionowano zgodność regulacji wykonawczych ograniczających możliwość złożenia wniosku z delegacją ustawową oraz Konstytucją, podkreślając obowiązek sądu do odmowy zastosowania przepisów sprzecznych z ustawą zasadniczą. Pełnomocnik podzielił tę argumentację i wskazał na tożsamość okoliczności ze sprawą Skarżącego.
Zdaniem pełnomocnika, że nawet przy hipotetycznym uznaniu regulacji ograniczających dostęp do procedury azylowej za zgodne z prawem, organ Straży Granicznej był zobowiązany do przyjęcia wniosku Skarżącego na podstawie ustawowych wyjątków. Skarżący wielokrotnie informował organy o doświadczeniu tortur i przemocy w kraju pochodzenia oraz posiadał widoczne obrażenia, co obligowało organ do zakwalifikowania go jako osoby wymagającej szczególnego traktowania oraz osoby zagrożonej poważną krzywdą. Pełnomocnik wskazał, że organ dysponował dokumentacją i wiedzą potwierdzającą te okoliczności jeszcze przed wydaniem stanowiska o odmowie przyjęcia wniosku, a późniejsze zwolnienie cudzoziemca ze strzeżonego ośrodka z przyczyn zdrowotnych dodatkowo je potwierdziło. Zaniechanie przyjęcia wniosku stanowiło zatem pominięcie istotnych faktów oraz naruszenie art. 33b ust. 2 u.u.c.o. Pełnomocnik zarzucił również organowi brak rzeczywistej, indywidualnej oceny sytuacji cudzoziemca oraz formalny charakter podejmowanych czynności, skoro mimo widocznych śladów tortur nie został on zakwalifikowany do grupy szczególnie wrażliwej. Podniósł, że organy miały obowiązek samodzielnie ocenić stan psychofizyczny cudzoziemca zgodnie z przyjętymi procedurami medycznymi, a ich własne późniejsze ustalenia potwierdzają wcześniejsze zaniechania.
W odniesieniu do zarzutu braku ponaglenia pełnomocnik wskazał, że przyjęcie wniosku o ochronę międzynarodową jest czynnością materialno-techniczną prowadzącą do wszczęcia postępowania, a nie "załatwieniem sprawy" w rozumieniu K.p.a., dlatego Skarżący nie miał możliwości skorzystania z klasycznego środka ponaglenia. Podkreślił, że złożone pisma stanowiły jedyne dostępne środki prawne i wypełniały wymagania proceduralne, co usuwa przeszkody do rozpoznania skargi na bezczynność. Pełnomocnik zakwestionował także twierdzenia organu, jakoby odmowa przyjęcia wniosku została prawidłowo zakomunikowana, wskazując, że odmowa dokonania czynności materialno-technicznej powinna przybrać formę decyzji. Nie zgodził się również z argumentem dotyczącym instrumentalizacji przekroczenia granicy, podnosząc, że pojedynczy cudzoziemiec nie może realizować działań przypisywanych państwom lub zorganizowanym podmiotom, a organ nie miał podstaw do wyciągania takich konsekwencji wobec skarżącego.
Reasumując, pełnomocnik podkreślił, że niezależnie od oceny konstytucyjności regulacji ograniczających dostęp do procedury azylowej, organ dopuścił się bezczynności, błędnie stosując przepisy wobec cudzoziemca przebywającego na terytorium kraju oraz pomijając obowiązek przyjęcia wniosku wynikający z ustawowych wyjątków. Brak przyjęcia wniosku był bezprawnym zaniechaniem, a stanowisko organu stanowiło próbę usprawiedliwienia arbitralnej praktyki, co uzasadnia uwzględnienie skargi.
Postanowieniem z 16 grudnia 2025 r. sygn. akt II SAB/Rz 188/25 WSA w Rzeszowie odmówił wstrzymania wykonania decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] z 14 lipca 2025 r. nr [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Kontrola, o której mowa powyżej, obejmuje orzekanie w sprawie skarg na decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym, a także z mocy art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: P.p.s.a.) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a także stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 1-4.
Skarga w przedmiotowej sprawie dotyczy bezczynności organów Straży Granicznej w zakresie przyjęcia i zarejestrowania wniosku cudzoziemca o udzielenie ochrony międzynarodowej, w nakazanym ustawą terminie, która to czynność jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, określoną w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Tym samym właściwość sądu administracyjnego do rozpoznania przedmiotowej skargi tj. skargi na bezczynność organu w zakresie wykonania czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. wynika wprost z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. (por. post. NSA z 2 lipca 2025 r. II OSK 1178/25).
W kwestii dopuszczalności skargi wniesionej w przedmiotowej sprawie, należy dodatkowo podkreślić, że w ocenie Sądu skarga ta spełnia wymogi formalne do jej skutecznego wniesienia i rozpoznania. Wniesienie skargi poprzedzone zostało pismem, w treści którego Skarżący domagał się od organu niezwłocznego wykonania czynności zarejestrowania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, które to pismo Sąd potraktował jako ponaglenie, którego wniesienie warunkuje rozpoznanie skargi na bezczynność organu.
Przechodząc do kwestii bezczynności należy podkreślić, że dla stwierdzenia bezczynności organu administracji konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania przez konkretny organ oraz brak podjęcia tego działania w terminach określonych przepisami postępowania. W konsekwencji, zakres sądowej kontroli w sprawie ze skargi na bezczynność sprowadza się do ustalenia, czy organ był zobowiązany do wydania aktu lub podjęcia czynności oraz czy w zakreślonym terminie, dokonał powyższych działań (P. Daniel, Skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania – zakres kontroli, Kontrola państwowa 2013, Nr 3, s. 94).
Oceniając zakres obowiązków Organu w przedmiotowej sprawie, Sąd uznał że Organ nie pozostawał w zarzucanej mu bezczynności.
Odnosząc się do, podniesionego w treści skargi, zarzutu w kwestii formalnej poprawności działań organu w przedmiotowej sprawie, Sąd w składzie orzekającym nie przychylił się do argumentów Skarżącego, co do tego, że organ Straży Granicznej, odmawiając dokonania czynności przyjęcia i rejestracji wniosku o ochronę międzynarodową, zobowiązany był orzec w formie decyzji administracyjnej. Tego rodzaju rozstrzygnięcie nie zostało powiem przewidziane w przepisach ustawy, a biorąc pod uwagę charakter spornej czynności organu – przyjęcie i rejestracja wniosku o ochronę międzynarodową to czynności materialno- techniczne, podejmowane masowo, w okolicznościach znacznego napływu wnioskodawców – wolą ustawodawcy nie było stworzenie tak rozbudowanej procedury. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, Wnioskodawca deklarujący chęć złożenia wniosku o ochronę międzynarodową został poinformowany o fakcie i przyczynach niezarejestrowania jego wniosku, mając możliwość skorzystania z możliwości sądowej kontroli podejmowanych wobec niego czynności organu, w sensie braku tychże czynności.
Skoro zatem obowiązujący system prawa przewiduje środek w postaci skargi na bezczynność organu – zmierzający do wymuszenia na organie dokonania konkretnej czynności materialno-technicznej, to domaganie się od organu wydania decyzji o odmowie dokonania czynności materialno-technicznej, w celu uzyskania konkurencyjnej możliwości zaskarżenia działania organu nie jest zasadne.
W ocenie Sądu, w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, Skarżącemu przysługuje wyłącznie skarga na bezczynność organu, która polega na odmowie wykonania czynności materialno -technicznej tj. przyjęcia i zarejestrowania wniosku o ochronę międzynarodową.
Zarzucona w przedmiotowej sprawie bezczynność organów Straży Granicznej dotyczy braku przyjęcia i zarejestrowania wniosku Skarżącego o udzielenie mu ochrony międzynarodowej, po tym jak zamanifestował wobec organu wole złożenia takiego wniosku.
Organ, powołując się na przepis art. 33c u.u.c.o. stanowiący, że w okresie obowiązywania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na odcinku granicy, na którym jest ono stosowane, nie stosuje się przepisu art. 28 u.u.c.o., który zobowiązuje organ do przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w konkretnych, krótkich terminach, zależnych od okoliczności sprawy.
Powołane przepisy wprowadzone zostały do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na mocy ustawy z 21 lutego 2025r. – o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 389 – dalej ustawa zmieniająca), która weszła w życie 27 marca 2025r.
Mocą ustawy zmieniającej wprowadzono do ustawy pojęcie instrumentalizacji, a także możliwość czasowego ograniczenia prawa cudzoziemca do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, w sytuacji gdy ma miejsce instrumentalizacja migracji, a działania podejmowane w jej ramach stanowią poważne i rzeczywiste zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa oraz wprowadzenie tego ograniczenia jest niezbędne dla wyeliminowania tego zagrożenia, gdyż inne środki nie są wystarczające (przepis art. 2 pkt 6 oraz art. 33a ust 1 pkt 1-3 u.u.c.o.)
Korzystając z delegacji ustawowej zawartej w przepisie art. 33 a ust. 5 i 6 u.u.c.o. Rada Ministrów wprowadziła czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy państwowej z republiką Białorusi, które obowiązywało w momencie, kiedy Skarżący przekraczał tą granicę.
Z przedłożonych wraz ze skargą akt postępowania wynika bowiem, że Skarżący, który deklaruje pochodzenie z [...] zdecydował się skorzystać z możliwości przedostania się na teren Rzeczpospolitej Polskiej jaką daje Republika Białorusi. W tym celu przyleciał na terytorium Białorusi, uczestniczył w oferowanych mu kursach języka angielskiego, a następnie z terenu Białorusi, w grupie z innymi obcokrajowcami, przy udziale opłaconego z góry przemytnika, przedostał się przez granicę polsko-białoruską z dwoma innymi osobami - po torach kolejowych przy przejściu granicznym w miejscowości [...] - na teren Rzeczpospolitej Polskiej ( k. 31 akt adm.)
Mimo zatem kwestionowania ww. ustaleń faktycznych organu przez pełnomocnika Skarżącego, zarzuty w tym względzie nie zasługują na uwzględnienie. Opisana wersja zdarzeń, pochodząca z przesłuchania samego Skarżącego w dacie 10 lipca 2025r. jest konkretna, spójna i logiczna, a nadto wskazuje na szczegóły dotyczące miejsca przekroczenia granicy RP, wobec doprecyzowania których, w sprawie nie ma wątpliwości, co do tego na którym odcinku granicy przekroczenie owo nastąpiło. Sam fakt, że zdaniem pełnomocnika Skarżącego prawdopodobna jest również inna wersja przekroczenia granicy przez Skarżącego tj. na odcinku innym niż polsko – białoruski, nie znajduje potwierdzenia w jakichkolwiek materiałach sprawy, w tym w wyjaśnienia samego Skarżącego.
Wobec powyższego Sąd uznał, że Skarżący przekraczając granicę polsko -białoruską, w ramach instrumentalizacji stosowanej przez republikę Białorusi, w okresie obowiązującego czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, z uwagi na treść przepisów art. 33c w zw. z art. 28 u.u.c.o. nie mógł domagać się od organów Straży Granicznej, zarejestrowana wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, gdyż prawo to na tym odcinku granicy zostało czasowo ograniczone.
W ocenie Sądu, Komendant SG, odmawiając przyjęcia od Skarżącego wniosku o ochronę międzynarodową, nie uchybił ani przepisom ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, ani też zarzuconym w treści skargi oraz kolejnych pismach procesowych przepisom Konstytucji RP, Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, podpisanej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r. (Dz.U. z 1991 r. nr 119, poz. 515; dalej: "Konwencja genewska"), Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3,4, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284, dalej: "EKPC"), a mimo uchybienia niektórym przepisom Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (dalej: "KPP UE") oraz Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (wersja przekształcona) (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 180, str. 60, dalej: "Dyrektywa proceduralna") nie istnieją podstawy do odmowy zastosowania przepisów prawa krajowego.
Odnosząc się do argumentów pełnomocnika, jakoby ujęcie Skarżącego w głębi kraju i wyrażenie woli złożenia wniosku o ochronę międzynarodową w ośrodku podlegającym Komendantowi Straży Granicznej w Bieszczadach, a zatem poza odcinkiem granicy, na którym obowiązuje czasowe ograniczenie prawa do złożenia przedmiotowego wniosku, skutkuje tym, że przedmiotowe ograniczenie z racji swojego terytorialnego zakresu, oznaczonego ściśle jako odcinek granicy polsko - białoruskiej nie ma zastosowania do Skarżącego – Sąd w składzie orzekającym stwierdza, iż jest to argumentacja błędna.
Z argumentów pełnomocnika dotyczących zakresu pojęcia "odcinek granicy", na którym zawieszone zostało prawo do uzyskania ochrony międzynarodowej można wywieść, że ścisła wykładnia tego pojęcia zawartego m.in. w art. 33b ust 1 u.u.c.o. powinna prowadzić do tego, że nielegalne wdarcie się na teren RP oraz skuteczne przeniknięcie w głąb kraju, winno być premiowane możliwością złożenia wniosku o ochronę międzynarodową, mimo iż złożenie takiego wniosku na samej granicy nie jest możliwe, z uwagi na obowiązujące na tym odcinku czasowe ograniczenie.
Sąd sprzeciwia się takiej wykładni przepisów w myśl aktualnej rzymskiej zasady nemo potest commodum capere de iniuria sua propria (nikt nie może czerpać korzyści z bezprawia, jakie sam popełnił).
Tym samym Skarżący, który po przekroczeniu granicy RP na odcinku z Białorusią zwrócił się do Komendanta Bieszczadzkiego Oddziału Straży Granicznej o udzielenie ochrony międzynarodowej, nie może powoływać się inny stan prawny, aniżeli zaistniały na odcinku granicy który przekroczył. Skarżący, który nielegalnie oraz w ramach instrumentalizacji migracji przez państwo trzecie, przekroczył granicę polsko- białoruską nie będzie zatem w stanie – na skutek dalszej ucieczki w głąb kraju - rozszerzyć przysługującego mu zakresu praw tj. nie będzie w stanie skorzystać z większego zakresu ochrony prawnej, aniżeli przysługujący mu w momencie przekraczania tego odcinka granicy. Tym samym pojęcie "odcinka granicy", o którym mowa w art. 33b ust 1 u.u.c.o. należy odnieść do odcinka granicy, na którym nastąpiło przekroczenie granicy RP, gdyż to ten czyn determinuje reżim prawny stosowany wobec cudzoziemca przekraczającego granicę.
Odnosząc się do dalszych zarzutów pełnomocnika należy podkreślić, że istotnie strona Skarżąca nie jest podmiotem, który mógł dopuścić się instrumentalizacji. Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 6a u.u.c.o. instrumentalizacja przewidziana została jako działalność państwa trzeciego, zmierzająca do umożliwienia przekroczenia przez cudzoziemców, wbrew przepisom prawa, granicy zewnętrznej UE, w szczególności z użyciem przemocy wobec funkcjonariuszy służb państwowych oraz Żołnierzy Sił Zbrojnych RP lub w połączeniu z niszczeniem infrastruktury granicznej – które to działania mogą skutkować destabilizacją sytuacji wewnętrznej na terytorium RP do destabilizacji stosunków wewnętrznych na obszarze Unii Europejskiej.
Nie oznacza to jednak, że przepisy wprowadzone w odpowiedzi na zaistniałe działania państwa trzeciego, określane jako instrumentalizacja, nie mają zastosowania w stosunku do Skarżącego. Przeciwnie, działania Skarżącego wpisują się w działania państwa trzeciego stosującego instrumentalizację migracji a zatem przepisy ustawy nowelizującej mają zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Nie bez znaczenia jest bowiem fakt, że Skarżący zdecydował się skorzystać z oferty państwa trzeciego stosującego instrumentalizację migracji i przekroczyć granicę RP właśnie na odcinku z Białorusią tj. państwem stosującym instrumentalizację. Działanie Skarżącego, wpisujące się w spektrum działań państwa trzeciego stosującego instrumentalizację, wymaga ze strony RP podjęcia obrony własnych interesów, czego przejawem jest czasowe zawieszenie prawa do uzyskania ochrony międzynarodowej. Omawiane przepisy mają zatem zastosowanie do Skarżącego.
Odrębnego omówienia wymaga kwestia ewentualnego zaliczenia Skarżącego do grupy szczególnie wrażliwej tj. do osób, które z uwagi na cechy szczególne stypizowane w art. 33 b ust. 2 pkt 3 i 4 u.u.c.o. nie podlegają opisanemu wyżej czasowemu ograniczeniu możliwości złożenia wniosku o ochronę międzynarodową.
Art. 33 b ust. 2 stanowi że Organ Straży Granicznej przyjmuje wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej na odcinku granicy, na którym jest stosowane ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, od cudzoziemca będącego:
1) małoletnim bez opieki;
2) kobietą ciężarną;
3) osobą, która może wymagać szczególnego traktowania, w szczególności ze względu na swój wiek lub stan zdrowia;
4) osobą, wobec której zachodzą okoliczności, które w ocenie organu Straży Granicznej jednoznacznie świadczą, że jest ona zagrożona rzeczywistym ryzykiem doznania poważnej krzywdy w państwie, z którego przybyła bezpośrednio na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
5) obywatelem państwa stosującego instrumentalizację, z którego terytorium cudzoziemcy przybywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Skarżący domaga się potraktowania go, jako osoby wymagającej szczególnego traktowania, z uwagi na fakt, że organ Straży Granicznej uznał, iż dalszy pobyt Skarżącego w ośrodku strzeżonym może stanowić zagrożenie dla jego zdrowia i życia oraz że istnieje domniemanie, że Skarżący był poddany przemocy fizycznej w kraju pochodzenia. Pełnomocnik Skarżącego podkreśla, że podczas pobytu w ośrodku dla cudzoziemców Skarżący wskazywał na doświadczenie tortur w kraju pochodzenia, czego dowodem są rozległe blizny na całym ciele po oparzeniach doznanych w [...] więzieniu.
Oceniając argument o konieczności traktowania Skarżącego jako osoby wymagającej szczególnego traktowania Sąd stwierdza, że stan faktyczny przedmiotowej sprawy nie wpisuje się w hipotezę normy prawnej z art. w art. 33 b ust. 2 pkt 3. Skarżącego nie można bowiem uznać za osobę wymagającą szczególnego traktowania w szczególności ze względu na swój wiek lub stan zdrowia. Mimo że ustawodawca w omawianym przepisie nie zawarł zamkniętego katalogu okoliczności mogących stanowić podstawę szczególnego traktowania cudzoziemca to jednak przesłankę z art. 33 b ust. 2 pkt 3 należy oceniać łącznie z innymi przesłankami określonymi w art. 33 b ust. 2 u.u.c.o. – a zatem jako dotyczące cudzoziemca przesłanki o charakterze osobistym, możliwe do zweryfikowania niezwłocznie po zgłoszenia przez niego zamiaru złożenia wniosku o ochronę międzynarodową, a przy tym tak istotne i naglące, że udzielenie natychmiastowej pomocy – wbrew zasadniczemu zawieszeniu prawa do ubiegania się o nią – staje się szczególnie uzasadnione.
Podnoszona przez pełnomocnika okoliczność istnienia rozległych blizn na ciele Skarżącego, pochodzących z pobytu w [...] więzieniu, zdaniem Sądu okoliczności takiej nie stanowi. Nie negując faktu, że Skarżący był torturowany w [...] więzieniu i nosi ślady tych zdarzeń na ciele należy podkreślić, że o ile doświadczenie tortur może mieć wpływ na ogólną ocenę zasadności przyznania cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej, to jednak w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z zawieszeniem prawa do ubiegania się o taką ochronę oraz bardzo wąskim wyjątkiem od tej zasady. Skoro zatem niewątpliwym jest, że Skarżący po pobycie w [...] więzieniu odbył podróż z [...] do Białorusi, gdzie przez dłuższy czas przygotowywał się językowo do przerzutu na teren RP, to równie niewątpliwe jest, że stan zdrowia Skarżącego w chwili przekraczania granicy RP nie uzasadniał zakwalifikowania go do grupy szczególnie wrażliwej, o której mowa w art. 33 b ust. 2 pkt 3 u.u.c.o.
Analogicznie, skoro organy Straży Granicznej nie uznały Skarżącego za osobę o której mowa w art. 33 b ust. 2 pkt 4 u.u.c.o. to wyjątek ten w stosunku do Skarżącego nie zachodzi. Ocena organu SG nie jest bowiem dowolna, zważywszy na fakt, że Skarżący nie powoływał się na zagrożenia w państwie, z którego przybył bezpośrednio na terytorium RP, ale wyłącznie na zagrożenia występujące w kraju pochodzenia. Fakt, że długotrwały pobyt Skarżącego w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców został uznany za potencjalnie zagrażający jego zdrowiu i życiu nie świadczy automatycznie o tym, że przekraczając granicę Skarżący był osobą z grupy szczególnie wrażliwej, o której mowa w art. 33 b ust. 2 pkt 4 u.u.c.o.
Wobec powyższego, zarzuty Skarżącego, co do naruszenia przez Organ przepisów ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, świadczącego o pozostawaniu Organu w bezczynności - nie są zasadne.
W kwestii zgodności przepisów ustawy z przepisami wyszczególnionych w treści skargi aktów prawa międzynarodowego, Sąd w składzie orzekającym podziela argumenty prezentowane z orzeczeniach WSA w Białymstoku z 7 i 23 października 2025 r. II SA/Bk 1221/25 i II SA/Bk 1284/25 oraz z 20 listopada 2025r. II SA/Bk 1285/25 – uznając je za własne.
Tym samym Sąd, w składzie orzekającym, nie podziela argumentów pełnomocnika Skarżącego wywodzonych z tez powołanego w piśmie procesowym orzeczenia Sądu Okręgowego w Olsztynie.
Odnosząc się zatem w skrócie do podniesionych w treści skargi zarzutów dotyczących sprzeczności przepisów ustawy nowelizującej z Konstytucją RP należy podkreślić, że w sprawie niewątpliwie mamy do czynienia z konfliktem wartości konstytucyjnych tj. z jednej strony podmiotowego prawa cudzoziemca do ubiegania się o ochronę międzynarodową (art. 56 ust.1 i 2 Konstytucji RP) a z drugiej strony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego oraz nienaruszalności terytorium RP ( art. 126 ust2., art. 146 ust. 4 pkt 7 i 8 , art. 31 ust 3 , art. 120 ust 1 Konstytucji RP), którą to wartość należy wiązać z kategorią interesu publicznego. Ważąc zatem pomiędzy interesem publicznym a interesem indywidualnym, w realiach faktycznych i prawnych przedmiotowej sprawy, należy nadać prymat ochronie takich wartości konstytucyjnych jak bezpieczeństwo państwa i jego obywateli. Akcentowanie tych właśnie wartości konstytucyjnych wynika ze szczególnie trudnej sytuacji międzynarodowej na wschodniej granicy RP, wynikającej z działalności Republiki Białorusi – określanej również powszechnie, jako wojna hybrydowa - która polega na instrumentalizacji migracji oraz celowym wykorzystywaniu prawa uchodźczego to destabilizowania sytuacji wewnętrznej w Polsce oraz na obszarze Unii Europejskiej. Dynamizm tej nadzwyczajnej sytuacji oraz postępująca intensyfikacja presji migracyjnej, implikuje obowiązek organów władzy państwowej do adekwatnego reagowania na to zewnętrzne zagrożenie, poprzez m.in. wyposażenie służb granicznych w odpowiednie instrumenty prawne.
Podjęte działania ochronne nie zmierzają do kwestionowania prawa cudzoziemca do ubiegania się o ochronę międzynarodową – prawo to wynika z art. 56 ust. 2 Konstytucji RP, Konwencji genewskiej, EKPC oraz prawa unijnego – ale urzeczywistniają konstytucyjny obowiązek ochrony bezpieczeństwa państwa oraz swoich granic oraz wyrażają brak akceptacji dla instrumentalnego wykorzystywania przez państwo trzecie prawa uchodźczego do stwarzania realnego i długotrwałego stanu zagrożenia, w postaci masowego, nielegalnego przekraczanie granicy RP w zorganizowanych grupach cudzoziemców, w trakcie którego niszczona jest infrastruktura graniczna, używana jest przemoc wobec interweniujących funkcjonariuszy SG oraz żołnierzy WP.
Odnosząc się do zarzutu, że art. 33a ust. 1 u.u.c.o. narusza konstytucyjną zasadę legalności, bowiem nie uregulowano w nim żadnych szczegółowych zasad ograniczenia konstytucyjnego prawa do ubiegania się o ochronę międzynarodową, sąd stwierdza, że mimo iż z przepisu tego, nie wynika jaki będzie dopuszczalny zasięg terytorialny wprowadzonego ograniczenia i rzeczywisty czas jego obowiązywania, to ustawa określa wszystkie istotne elementy dotyczące zasad i trybu ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – w ustawie określono w jakiej sytuacji to prawo może być ograniczone, określono maksymalny czas tego ograniczenia, kiedy może być przedłużony i w jaki sposób, kiedy ograniczenie może być zniesione, a także wskazano wyjątki od tego ograniczenia – a rozporządzenie, mające charakter wykonawczy i stanowiące instrument szybszej reakcję na dynamiczną sytuację na granicy aniżeli tryb ustawowy – jest dopuszczalną formą uściślenia i uszczegółowienia tej regulacji ustawowej.
Mając na uwadze potrzebę zachowania zasady proporcjonalności tj. odpowiedniości reakcji w stosunku do wyznaczonego celu, konieczności wynikającej z zastosowania najmniej dolegliwego środka, a także uznania zastosowanego środka za będący w racjonalnych proporcjach do społecznej wagi celu – Sąd uznał, że art. 33a oraz art. 33b u.u.o.c. mieszczą się w tak zakreślonych kryteriach. Wprowadzone nowelizacją ograniczenia oceniono jako odpowiednie dla zapewnienia bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego oraz nienaruszalności granic RP, który to cel - uzasadniony istniejącą na granicy rzeczywistością - może być realizowany jedynie przy pomocy wprowadzonych regulacji prawnych. Ograniczenie prawa cudzoziemca do wnioskowania o ochronę międzynarodową w ocenie Sądu jest zatem ekwiwalentne i racjonalne wobec celu, któremu służy ten instrument prawny. Wpływ na powyższą ocenę miało zidentyfikowanie w ustawie nowelizującej tak zwanej grupy wrażliwej, w stosunku do których to cudzoziemców, z uwagi na ich osobiste cechy, potrzeba ochrony wartości publicznych nie może być ceniona wyżej, aniżeli pilna potrzeba ochrony wartości indywidualnych tej grupy cudzoziemców.
Odnosząc się do podniesionego w treści skargi zarzutu działania Organu z naruszeniem art. 40 i art. 41 Konstytucji RP, należy podkreślić, że zarzut ten jest bezzasadny. Abstrahując od zakresu skargi na bezczynność stwierdzić należy, że skierowanie Skarżącego do strzeżonego ośrodka dla cudzoziemców nie nastąpiło bez podstawy prawnej ale w wykonaniu obowiązujących przepisów ustawowych, uzupełniających regulacje konstytucyjne, a stan faktyczny sprawy nie wskazuje na to, aby Skarżący na terenie RP nie był poddanym poniżającemu traktowaniu.
W kwestii zarzuconej w treści pisma procesowego z 5 lutego 2026r. sprzeczności ustawy nowelizującej z prawem międzynarodowym dotyczącym ochrony uchodźców w szczególności z Konwencją Genewską i ustanowioną na jej mocy zasadą non -refoulement (art. 33 ust 1), Sąd w składzie orzekającym dostrzega potrzebę zwrócenia uwagi na treść przepisu art. 33 ust. 2 Konwencji Genewskiej, zgodnie z którym na dobrodziejstwo zasady non -refoulement nie może powoływać się uchodźca, co do którego istnieją podstawy, aby uznać go za groźnego dla bezpieczeństwa państwa, w którym się on znajduje oraz społeczeństwa tego państwa.
Dostrzegając zatem niedostosowanie i nieadekwatność tworzonych ponad 70 lat temu obowiązujących do dziś regulacji, do aktualnych wyzwań i zagrożeń, o których mowa w powołanych wyżej orzeczeniach WSA w Białymstoku, a także przychylając się do twierdzenia tego sądu, że normy prawa międzynarodowego nie mogą bezwzględnie pozbawiać władzy ustawodawczej możliwości ustanawiania regulacji prawnych służących ochronie fundamentalnych i niezbywalnych wartości składających się na istotę suwerenności jakimi są bezpieczeństwo państwa oraz nienaruszalność jego granic, Sąd w składzie orzekającym zauważa potrzebę dynamicznej i celowościowej wykładni przepisu art. 33 ust. 2 Konwencji Genewskiej wobec jednostki która świadomie i dobrowolnie staje się elementem instrumentalizacji tj. członkiem zorganizowanej zbiorowości, stosującej przemoc oraz rażąco i w złej wierze naruszającej zasady legalnego przekraczania granicy. W ocenie Sądu, w takiej sytuacji państwo przyjmujące ma prawo uznać, że istnieją podstawy do uznania cudzoziemca dla groźnego dla bezpieczeństwa prawa i zastosować klauzulę zawartą w art. 33 ust. 2 Konwencji Genewskiej.
W ocenie Sądu omawiana nowelizacja nie narusza także wskazanych w skardze przepisów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz respektuje dotychczasowy dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Ochrona przed nieuprawnionym wydaleniem lub zawróceniem odczytuje się w ramach art. 3 EKPC, zaś zakaz zbiorowego wydalania wynika z art. 4 Protokołu nr 4.
W wyroku Wielkiej Izby z 13 lutego 2020 r. w sprawie N.D. i N.T. przeciwko Hiszpanii (wnioski nr 8675/15 i 8697/15) ETPC przyznał jednak pierwszeństwo ochronie granicy zewnętrznej UE i porządku prawnego w sytuacji podejmowania przez cudzoziemców, nawet poszukujących ochrony międzynarodowej, prób nielegalnego, zbiorowego przekraczania granicy w wybranych przez siebie miejscach. ETPC wyjaśnił przesłanki uzasadniające odstępstwo od zakazu zbiorowego wydalania cudzoziemców. W efekcie tego orzeczenia wskazuje się w piśmiennictwem na koniecznym ustalenia możliwość rzeczywistego skorzystania przez cudzoziemca z legalnej procedury przekroczenia granicy, co w odniesieniu do sytuacji na granicy lądowej wiąże się z dostateczną liczbą przejść granicznych, na których możliwie jest ubieganie się o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz ustalenia czy niekorzystanie przez cudzoziemca z dostępnych legalnych procedur jest obiektywnie uzasadnione okolicznościami, za które odpowiada państwo. Nie dochodzi bowiem do naruszenia zakazu zbiorowego wydalenia, jeżeli z terytorium państwa zostają usunięci cudzoziemcy, którzy z zaplanowanym z góry zamiarem, zbiorowo, nielegalnie przekraczają granicę w celu uniknięcia kontroli i zagrażają przez to bezpieczeństwu publicznemu pomimo dostępności ustanowionych w tym celu przejść granicznych i prawnych procedur.
Analogicznie jak w sprawie N.D. i N.T. podkreślić należy, że za ewentualne trudności w dotarciu do miejsc legalnego przekroczenia granicy nie odpowiada Polska, ale odpowiedzialne są władze Białorusi. Ponadto zaznaczyć trzeba, że poza drogowym przejściem granicznym istnieje możliwość wnioskowania o wizę lub o ochronę międzynarodową w polskich przedstawicielstwach dyplomatycznych i konsularnych w krajach pochodzenia lub tranzytu (por. pkt 212 wyroku). Cudzoziemcy jednak świadomie nie wybierają legalnych, dostępnych procedur, lecz poczynając od przylotu na Białoruś lub do Rosji decydują się na współpracę z państwem stosującym instrumentalizację, a częstokroć także z międzynarodowymi grupami przestępczymi zajmującymi się przerzutem migrantów.
Z akt sprawy nie wynika, że w przypadku Skarżącego Białoruś nie jest dla niego krajem bezpiecznym, gdzie jest narażony na presję oraz przemoc ze strony służb białoruskich. Skarżący udał się do tego kraju w sposób świadomy i dobrowolny – nie deklarował zagrożenia na terytorium tego państwa.
W odniesieniu do zarzutu naruszeni art 6 i 7 Dyrektywy proceduralnej, Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko zaprezentowane w w/w wyrokach WSA w Białymstoku, co do braku kompatybilności przepisów krajowych i unijnych, ja również, co do braku możliwości odmowy zastosowania przepisów ustawy krajowej, pomimo ich niezgodności z Dyrektywą. W ocenie Sądu, w składzie orzekającym doprowadziłoby to bowiem do naruszenia zasad ogólnych prawa UE. Słuszna jest bowiem argumentacja zawarta m. in. w w/w wyroku że w sytuacji gdy jednostka ubiegająca się o ochronę prawną powołuje się na własne naruszenie prawa - aktualizują się ogólne zasady europejskiej kultury prawnej wynikające z wspólnej tradycji konstytucyjnej praw członkowskich, zgodnie z którymi niemożliwe i wysoce niepożądane jest czerpanie korzyści z własnego bezprawia. Słusznie zatem, w ocenie sądu orzekającego, zasadę tą odnosi się do cudzoziemca, który wpisując się w bezprawne działania białoruskiego reżimu, nadużywa uprawnień wynikających z międzynarodowego i unijnego prawa uchodźczego i rażąco naruszając zasady przekraczania granicy stara się wywieść z tej okoliczności korzystne dla siebie skutki prawne.
Z powyższych względów Sąd uznał, że nie mógł odmówić zastosowania art. 33a oraz 33b u.u.c.o. pomimo ich niezgodności z art. 18 KPP oraz Dyrektywą proceduralną. Zastosowanie ustawy krajowej było niezbędne dla realizacji wskazanych zasad ogólnych prawa UE.
Niezależnie od powyższej argumentacji sąd stoi na stanowisku, że nowelizacja u.u.c.o. jest zgodna z prawem unijnym ze względu na zawartą w art. 72 TFUE klauzulę porządku publicznego i bezpieczeństwa wewnętrznego. Istnieje uzasadniona konieczność zastosowania przewidzianego w tym przepisie odstępstwa w celu wykonywania obowiązków dotyczących utrzymania porządku publicznego i ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego (por. wyrok TSUE z 22 czerwca 2023 r., C-823/21, EU:C:2023:504, pkt 68). Nowelizacja u.u.c.o. pozostaje także zgodna z unijną zasadą proporcjonalności.
W kwestii poruszonego przez pełnomocnika Skarżącego trybu rozpoznawania przedmiotowej sprawy należy podkreślić, że sprawa została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 ust 4 P.p.s.a. tj. jako sprawa w której przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłość. Przesłanka ta jest niezależna od ewentualnej zgody Skarżącego. Wobec tego fakt, że Skarżący wnioskował o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 ust 2 P.p.s.a., a następnie cofnął uprzednio złożony wniosek – nie ma doniosłości prawnej w przedmiotowym postępowaniu. Z uwagi na fakt, że pełnomocnik wnioskował o przeprowadzenie rozprawy po dacie zawiadomienia go o terminie posiedzenia – Sąd nie uwzględnił przedmiotowego wniosku.
W związku z powyższym, nie stwierdzając podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło