I OSK 508/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Jolanta Górska (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.W. i D.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 3167/21 w sprawie ze skargi J.W. i D.W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ujawnienia w wojewódzkim rejestrze prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J.W. i D.W. solidarnie na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3167/21, oddalił skargę J.W. i D.W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy, wydaną na podstawie art. 7 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r., poz. 2097), decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] września 2021 r., nr [...], o odmowie ujawnienia na wniosek skarżących z dnia 16 lutego 2021 r. w wojewódzkim rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty. Skarżący wnieśli skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, tj.: art. 7 ust. 3 w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 13 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich bezpodstawne niezastosowanie w sprawie, pomimo że skarżący przedstawili dokument poświadczający prawo B.W. do rekompensaty za mienie pozostawione w D. woj. S., którym jest orzeczenie nr [...] z dnia [...] października 1947 r., wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny Oddział w Rzeszowie, na podstawie którego pismem z dnia 23 lutego 1948 r. Państwowy Urząd Repatriacyjny Powiatowego Oddziału w Pabianicach przyznał B.W. poniemiecki obiekt położony w P. przy ul. [...] (nr hipoteczny [...]) po byłym właścicielu, tytułem odszkodowania za mienie pozostawione określone w powyższym orzeczeniu odszkodowawczym nr [...] z dnia [...] października 1947 r., a co spowodowało utrzymanie w mocy decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] września 2021 r. odmawiającej ujawnienia w rejestrze wybranej przez skarżących formy realizacji prawa do rekompensaty oraz utrzymanie w mocy decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2021 r.; 2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oddalenie skargi, pomimo że skarga była uzasadniona, bowiem Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji naruszył przepisy art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało naruszeniem wskazanych w punkcie 1 przepisów prawa materialnego. Zarzucając powyższe, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Skarżący wnieśli przy tym o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie od skarżących na jego rzecz kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawarte w niej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny i ustaleń dokonanych przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, mających znaczenie dla rozpoznania sprawy. Zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. określa aktualnie obowiązująca ustawa z dnia z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej (Dz.U. z 2017 r., poz. 2097). Ustawa ta przewiduje dwa tryby postępowania, w zależności od tego, czy strona lub jej poprzednik prawny realizowali wcześniej prawo do rekompensaty. Zasadniczo bowiem osoba zainteresowana przyznaniem rekompensaty powinna złożyć wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty na podstawie art. 5 ust. 1 powołanej ustawy. Jednakże, osoba posiadająca zaświadczenie lub decyzję potwierdzającą prawo do rekompensaty, które to prawo nie było realizowane, składa wniosek o ujawnienie w rejestrze wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty na podstawie art. 7 ust. 3 tej ustawy. Stosownie bowiem do treści art. 5 ust. 1 tej ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Zgodnie natomiast z treścią art. 7 ust. 3 osoby powołanej ustawy, osoby które posiadają zaświadczenia lub decyzje potwierdzające prawo do rekompensaty wydane na podstawie odrębnych przepisów i nie zrealizowały prawa do rekompensaty, występują do wojewody, który wydał decyzję, lub do wojewody właściwego ze względu na siedzibę starosty, który wydał zaświadczenie lub decyzję, z wnioskiem o ujawnienie w rejestrze, o którym mowa w art. 19 ust. 1, wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty zgodnie z art. 13 ust. 1. W przypadku wyboru świadczenia pieniężnego realizowanego w formie przelewu osoba uprawniona wskazuje numer rachunku bankowego. W orzecznictwie wskazuje się, że osoby, które posiadają zaświadczenie potwierdzające prawo do rekompensaty wydane na podstawie odrębnych przepisów i nie zrealizowały tego prawa nie są uprawnione do wystąpienia z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty na podstawie art. 5 ust. 1 powołanej ustawy, zaś posiadane prawo do rekompensaty mogą zrealizować tylko poprzez wystąpienie z wnioskiem o ujawnienie w rejestrze wybranej formy realizacji prawo na podstawie art. 7 ust. 3 tej ustawy (zob. wyrok NSA z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1507/17, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie skarżący pismem z dnia 16 lutego 2021 r. wnieśli o ujawnienie prawa do rekompensaty w rejestrze, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej. Ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Odział w Rzeszowie z dnia [...] października 1947 r., nr [...], wynika, że B.W. pozostawił w D., woj. S., majątek nieruchomy. W dniu 5 stycznia 1948 r. B.W., złożył do Oddziału Państwowego Urzędu w Pabianicach podanie o przydzielenie mu, w zamian za pozostawioną nieruchomość, nieruchomości poniemieckiej położonej w P. przy ul. [...] i pismem z dnia [...] lutego 1948 r., L. dz. [...], Państwowy Urząd Repatriacyjny Powiatowy Oddział w Pabianicach przyznał B.W. poniemiecki obiekt położony w P. przy ul. [...]. Bezsporne przy tym jest, że nie doszło do faktycznego przekazania tego obiektu na rzecz poprzednika prawnego skarżących. Stosownie do treści art. 19 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Wojewodowie prowadzą wojewódzkie rejestry zawierające dane dotyczące: 1) decyzji lub zaświadczeń, wydanych na podstawie niniejszej ustawy lub odrębnych przepisów, potwierdzających prawo do rekompensaty; 2) osób, którym te prawa przysługują; 3) stanu i formy realizacji tych praw. Z art. 13 ust. 1 tej ustawy wynika przy tym, że prawo do rekompensaty jest realizowane w jednej z wymienionych w nim form: 1) zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na poczet: a) ceny sprzedaży nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa albo b) ceny sprzedaży prawa użytkowania wieczystego przysługującego Skarbowi Państwa, albo c) opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowych stanowiących własność Skarbu Państwa i ceny sprzedaży położonych na nich budynków oraz innych urządzeń lub lokali, albo d) opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, o którym mowa w przepisach odrębnych, albo 2) świadczenia pieniężnego wypłacanego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego, o którym mowa w art. 16. Zgodnie zaś z art. 13 ust. 2 tej ustawy zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20% wartości tych nieruchomości. Wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20% wartości pozostawionych nieruchomości. Z powyższych przepisów, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wynika, że istotnym elementem prowadzonego przez wojewodę rejestru jest wartość pozostawionego mienia, skoro ewidencjonowany stan i forma realizacji tych praw odnosi się do wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Potwierdza to także treść obowiązującego w dacie rozpatrywania wniosku skarżącego rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 7 grudnia 2005 r. w sprawie wzorów rejestrów zawierających dane dotyczące realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2005 r., nr 248, poz. 2101). W załączniku nr 1 do tego rozporządzenia zawierającego wzór rejestru wojewódzkiego przewidziano do ujawnienia w tym rejestrze w zakresie danych przedmiotowych: miejsce położenia pozostawionych nieruchomości, rodzaj i powierzchnia pozostawionych nieruchomości oraz, co istotne w niniejszej sprawie, wartość pozostawionych nieruchomości potwierdzona decyzją lub zaświadczeniem. Jak zaś słusznie stwierdził Sąd I instancji w kontrolowanym wyroku, a także Minister w zaskarżonej decyzji, dołączone do wniosku skarżących dokumenty nie określają w ogóle wartości pozostawionego poza granicami mienia. Z przepisów ustawy o rekompensacie wynika, że wniosek składany na podstawie art. 7 ust. 3 powołanej ustawy jest wyjątkiem od ogólnej reguły potwierdzania prawa do rekompensaty. Tryb w nim przewidziany dotyczy tylko osób, które legitymują się stosownym dokumentem - zaświadczeniem lub decyzją, potwierdzającym prawo do rekompensaty wydanym na podstawie odrębnych przepisów, a prawo to w ogóle nie zostało zrealizowane. Tylko te osoby uprawnione są do złożenia wniosku o ujawnienie w rejestrze wojewódzkim wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty. Uprawnieniu wskazanych osób odpowiada z kolei obowiązek organu ujawnienia w rejestrze jedynie wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, skoro prawo to zostało już wcześniej ustalone. W takim przypadku organ dokonuje ujawnienia w powyższym rejestrze wskazanej we wniosku formy realizacji prawa niejako automatycznie, bez potrzeby prowadzenia postępowania wyjaśniającego obejmującego ustalenie osoby uprawnionej, wartości nieruchomości pozostawionej poza granicami RP czy wartości nabytego mienia. Ujawnienie w rejestrze następuje w drodze czynności materialnotechnicznej. W dalszej kolejności organ wylicza wysokość rekompensaty zgodnie z art. 13 ustawy i dokonuje czynności materialnotechnicznej zamieszczenia na decyzji lub zaświadczeniu adnotacji wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty i wysokości rekompensaty (art. 7 ust. 4 ustawy), co następuje w nawiązaniu do wcześniej ustalonej wartości pozostawionego mienia, którego to nie określiło przedłożone przez skarżących orzeczenie. Brak było zatem podstaw do uwzględnienia złożonego przez skarżących wniosku o ujawnienie w rejestrze prawa do rekompensaty. Zaskarżona decyzja jest zatem zgodna z prawem, co prawidłowo ocenił Sąd I instancji. Jak trafnie przy tym stwierdził zarówno Sąd I instancji, jak i organ w zaskarżonej decyzji, orzeczenie, którym dysponują skarżący, stanowi jeden z dowodów przewidzianych w art. 6 ust. 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, potwierdzających pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz rodzaj i powierzchnię tej nieruchomości. W art. 6 ust. 4 pkt 2 tej ustawy wymieniono bowiem wprost orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny jako dowód dołączany do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozpoznając wniosek skarżącego, organy wyjaśniły wszystkie niezbędne do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie okoliczności faktyczne. Nie zasługiwał w związku z tym na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez oddalenie skargi. W konsekwencji, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadne podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 7 ust. 3 w zw. z art. 13 ust. 1 i art. 19 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.