I SA/Bd 125/05
WyrokWSA w Bydgoszczy2005-04-27
Skład orzekający: Halina Adamczewska-Wasilewicz, Leszek Kleczkowski, Urszula Wiśniewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wydatki poniesione na nabycie wierzytelności, w tym odsetki naliczone po dniu zawarcia umowy przelewu wierzytelności oraz koszty sądowe i egzekucyjne, mogą stanowić koszty uzyskania przychodów w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, w sytuacji częściowych spłat wierzytelności przez dłużnika?Ratio decidendi
Wydatki poniesione na nabycie wierzytelności, obejmujące należność główną i odsetki naliczone do dnia nabycia, stanowią koszty uzyskania przychodów w momencie otrzymania spłaty od dłużnika. Odsetki naliczone po dniu zawarcia umowy przelewu wierzytelności, jako że są związane z poniesionym wydatkiem na nabycie wierzytelności, również mogą stanowić koszt uzyskania przychodów. Zwrot kosztów sądowych i egzekucyjnych jest przychodem w momencie ich otrzymania, jednak brak jest podstaw do przypisania im kosztów uzyskania przychodów w momencie spłaty wierzytelności, jeśli zostały one już zaliczone do kosztów w momencie ich poniesienia.Stan faktyczny
Spółka I. Sp. z o.o. w B. prowadzi działalność polegającą na nabywaniu wierzytelności w celu ich windykacji. Organy podatkowe zakwestionowały sposób rozliczania przez spółkę wydatków na nabycie wierzytelności w ciężar kosztów uzyskania przychodów w sytuacji częściowych spłat dokonywanych przez dłużników. Spółka zaliczała do kosztów uzyskania przychodów równowartość dokonanych przez dłużników wpłat do wysokości ceny zakupu wierzytelności, w tym odsetki naliczone po dniu nabycia wierzytelności oraz koszty sądowe i egzekucyjne. Organy podatkowe uznały, że koszty te powinny być rozliczane proporcjonalnie do wartości nominalnej wierzytelności i nie uwzględniały odsetek bieżących oraz kosztów sądowych i egzekucyjnych jako kosztów uzyskania przychodów.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B., określił, że decyzja nie może być wykonana w całości i zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski, asesor WSA Urszula Wiśniewska, Protokolant: asystent sędziego Damian Bronowicki, po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi I. Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2004r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2002 rok 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz skarżącej kwotę 5.100 (pięć tysięcy sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
I SA/Bd 125/05
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...] 2004 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w B. określił dla "I." spółka z o.o. z siedzibą w B. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002 r. w kwocie [...] zł (w zeznaniu Spółka wykazała podatek w wysokości – [...] zł). Organ podał, że zaniżenie zobowiązania podatkowego wynikało z zaniżenia przychodów z tytułu nieodpłatnie otrzymanych świadczeń, czym naruszono art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz z zawyżenia kosztów uzyskania przychodów z tytułu nieprawidłowo ustalonych wydatków ponoszonych na zakup wierzytelności windykowanych częściowo, czym naruszono art. 15 ust. 1 i ust. 4 ustawy.
Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie zarzucając organowi I instancji: 1) naruszenie przepisu art. 15 ust. l powołanej ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych poprzez uznanie, że spółka zawyżyła koszty uzyskania przychodów na nabycie wierzytelności stanowiących równowartość spłaty zaliczonej na odsetki bieżące należne po dniu nabycia wierzytelności, 2) naruszenie art. 15 ust. 4 ustawy poprzez wyłączenie z kosztów uzyskania przychodu wydatków poniesionych na nabycie wierzytelności w części odpowiadającej proporcjonalnie stosunkowi różnicy pomiędzy wartością nominalną danej wierzytelności a kwotą wydatkowaną na jej nabycie oraz 3) naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 120, art. 121, art. 180 § 1, art. 187 § l i art. 191 Ordynacji podatkowej,
Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] 2004 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i określił wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym za 2002 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji podał, że przedmiotem prowadzonej działalności gospodarczej spółki jest obrót wierzytelnościami, polegający na nabywaniu wierzytelności na podstawie umów o przelew wierzytelności w celu ich windykacji we własnym imieniu i na własny rachunek. Kwestia ustalenia przychodów jest niesporna, Spółka prawidłowo ujmowała w przychodach każdą wpłatę dokonaną przez dłużnika w pełnej otrzymanej wysokości. Istota sporu w sprawie sprowadza się do sposobu rozliczania "w czasie" wydatków na nabycie wierzytelności w ciężar kosztów uzyskania przychodów, w sytuacji częściowych (ratalnych) spłat należności dokonywanych przez dłużników. Dokonane przez dłużników wpłaty w związku z podjętymi działaniami windykacyjnymi kwalifikowane były na należność główną, odsetki od należności oraz koszty sądowe, egzekucyjne i zastępstwa procesowego w momencie otrzymania spłat i ujmowane w przychodach Spółki stosownie do art. 12 ust. l pkt l ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Jednocześnie równowartość dokonanych przez dłużników wpłat do wysokości ceny zakupu wierzytelności Spółka zaliczała do kosztów uzyskania przychodów. W przypadku wpłat przekraczających wartość zakupu wierzytelności, wpłaty te zaliczane były do przychodów, natomiast nie występowały koszty uzyskania przychodów. W sytuacji, gdy wierzytelność została spłacona w sposób jednorazowy, przyjęte przez podatnika rozliczenie wydatków poniesionych na nabycie wierzytelności i uznanie ich za koszty uzyskania przychodów z chwilą spłaty przez dłużnika nabytej przez Spółkę wierzytelności nie budziło zastrzeżeń. Organ podatkowy natomiast nie zgodził się z rozliczeniem, gdy płatności dokonywane były częściowo. Wpłaty dłużników, wobec których skierowano powództwo do sądu Spółka kwalifikowała w pierwszej kolejności na refundację poniesionych kosztów sądowych i procesowych, następnie na spłatę odsetek liczonych od dnia zawarcia umowy przelewu wierzytelności, a pozostałą kwotę na spłatę odsetek i należności głównej wynikających z zawartej umowy przelewu wierzytelności. Natomiast wpłaty dłużników, wobec których nie skierowano powództwa do Sądu, zawarto ugodę lub regulujących dobrowolnie, zaliczane były na poczet odsetek (zaległych i bieżących) naliczonych na dzień spłaty, a w dalszej kolejności na poczet należności głównej. Zdaniem organu taki sposób rozliczania przez Spółkę otrzymywanych od dłużników częściowych spłat w danym roku podatkowym poprzez przyjęcie, że do momentu przekroczenia kosztów zakupu wierzytelności każda spłata jednocześnie jest uznawana za koszt uzyskania przychodów powoduje, że do kosztów uzyskania przychodów zaliczona zostaje również równowartość otrzymanych odsetek naliczanych po dniu zawarcia umowy przelewu wierzytelności (tzw. bieżących odsetek), które nie wchodziły w cenę zakupu wierzytelności. W ocenie organu odsetki te stanowią przychód, dla którego nie ustala się kosztów uzyskania przychodów. Za koszt uzyskania przychodów uznaje się wydatki poniesione na zakup wierzytelności, które stanowią koszt jej nabycia, są to: należność główna i odsetki naliczone na dzień jej nabycia. Odsetki naliczone po dniu zakupu wierzytelności w momencie ich spłaty nie zmniejszają zobowiązania dłużnika z tytułu wartości wierzytelności, tylko stanowią rekompensatę dla wierzyciela za nieterminowe jej uregulowanie. Odsetki mają charakter uboczny w stosunku do świadczenia głównego będącego właściwym przedmiotem zobowiązania między stronami, dlatego ustalenie dla nich odpowiedniej wartości kosztów ich uzyskania nie jest zasadne. Taki sposób rozliczania kosztów uzyskania przychodów zdaniem organu nie znajduje podstaw prawnych w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych i jest sprzeczny z art. 15 ust. l i ust. 4. Spółka zaliczając do kosztów każdą spłatę w pełnej wysokości zawyżyła koszty uzyskania przychodów o kwotę [...] zł. Zdaniem organu w przypadku, gdy wierzytelność nie zostanie spłacona w sposób jednorazowy, lecz płatności dokonywane są w częściach, wówczas wydatki na nabycie wierzytelności powinny zostać odpisane w koszty uzyskania przychodów w takiej części, w jakiej pozostają wpłaty dłużnika w ogólnej kwocie należnych wpłat. Organ dokonał rozliczenia kosztów uzyskania przychodów i ustalił wydatki poniesione na zakup poszczególnych zindywidualizowanych wierzytelności w takiej części, w jakiej dotyczyły przychodów uzyskanych przez Spółkę. W tym celu dla każdej windykowanej należności ustalił wskaźnik ceny zakupu do nominalnej wartości wierzytelności wynikającej z umowy przeniesienia wierzytelności (należność + odsetki). Dokonując proporcjonalnego rozliczenia kosztów uzyskania przychodów w stosunku do przychodów organ nie uwzględnił równowartości spłaty zaliczonej przez Spółkę na refundację kosztów procesowych i sądowych oraz odsetek za zwłokę naliczonych po dniu zawarcia umowy przelewu wierzytelności, tj. należności ubocznych uznając, iż nie były one przedmiotem zakupu wierzytelności. Odsetki naliczone po dniu zawarcia umowy przelewu wierzytelności jak i koszty procesowe i sądowe nie były związane z jej nabyciem. Zatem ustalenie kosztów uzyskania przychodów w odniesieniu do nominalnej kwoty nabytej wierzytelności powiększonej o odsetki bieżące naliczone po dniu zawarcia umowy przelewu wierzytelności organ uznał za niezasadne. Cena nabycia wierzytelności w umowie przelewu tej wierzytelności dotyczy należności głównej oraz odsetek naliczonych do dnia nabycia tej wierzytelności. Tym samym tylko do otrzymanej od dłużnika spłaty wierzytelności (przypadającej na należność główną i odsetki określone w umowie) przypisane są koszty uzyskania przychodów. Ustalenie kosztów na odsetki bieżące, tj naliczone po dniu zawarcia umowy przelewu wierzytelności powoduje, przypisanie ich do przychodu, do którego się nie odnoszą. Spłata należności od dłużnika, w części w jakiej Spółka kwalifikowała na spłatę odsetek naliczonych po dniu zawarcia umowy przelewu wierzytelności, winna być odniesiona bezpośrednio do przychodów, bez przypisywania do nich kosztów uzyskania przychodów. Pozostała część wydatków na nabycie tych wierzytelności podlegać będzie rozliczeniu dopiero z chwilą wyegzekwowania od dłużnika pozostałej kwoty wierzytelności. Na poparcie zastosowanej zasady ustalania kosztów uzyskania przychodów w stosunku do podatników, których przedmiotem prowadzonej działalności gospodarczej jest nabywanie wierzytelności, organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2003r. sygn. akt SA/Bd 286/03. W ocenie organu przyjęcie innej wykładni przepisów art. 12 ust. l i art. 15 ust. l i 4 w związku z art. 7 ustawy, prowadziłoby do stworzenia możliwości dowolnego kształtowania dochodu (straty) w danym roku przez podatnika.
Odnosząc się do zarzutu nieskutecznego doręczenia protokołu kontroli Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż jest on bezzasadny. W czynności przesłuchania w charakterze strony Prezesa Zarządu J. K. w dniu [...] 2004r. strona brała czynny udział, natomiast pisma od firmy zajmującej się leasingiem i wydzierżawieniem m.in. sprzętu komputerowego zostały w całości zacytowane w protokole kontroli podpisanym w dniu 6 sierpnia 2004r. Pismem z dnia 26 sierpnia 2004r. inspektor poinformowała spółkę o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym w sprawie. Postanowieniem z dnia [...] 2004r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej wyznaczył spółce siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. W ramach tego uprawnienia Prezes Zarządu Spółki zapoznała się z całością materiału dowodowego.
Jednocześnie organ odwoławczy uznał, iż prawidłowa wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002r. określona w sentencji decyzji winna być w kwocie [...] zł, a nie w kwocie 62.875 zł, a błąd organu I instancji został w tym zakresie skorygowany.
Na powyższą decyzję Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzuciła naruszenie art. 15 ust. l i ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych poprzez uznanie, że spółka zaniżyła koszty uzyskania przychodów. Podała, że skarżąca spółka w 2002 r. nabywała wierzytelności na podstawie umów o przelew wierzytelności w celu ich windykacji we własnym imieniu i na własny rachunek. Dokonane przez dłużników wpłaty ujmowane były w całości w przychodach spółki stosownie do art. 12 ust. l pkt. l ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Jednocześnie równowartość dokonanych przez dłużników wpłat do wysokości ceny zakupu wierzytelności były zaliczane przez spółkę do kosztów uzyskania przychodów. W przypadku wpłat przekraczających wartość zakupu wierzytelności, wpłaty te zaliczane były do przychodów, natomiast nie występowały już koszty uzyskania przychodu. Istota sporu w sprawie sprowadza się do sposobu rozliczania "w czasie" wydatków na nabycie wierzytelności w ciężar kosztów uzyskania przychodów, w sytuacji częściowych (ratalnych) spłat wierzytelności dokonywanych przez dłużników. Skarżąca nie zgadza się ze stanowiskiem organów skarbowych, iż kosztami uzyskania przychodów w dacie faktycznych (częściowych) spłat należności dokonanych przez dłużników są wydatki poniesione na zakup poszczególnych wierzytelności w takiej części w jakiej dotyczą przychodów uzyskanych przez spółkę. Uważa, że stanowisko organów skarbowych jest błędne i rażąco narusza przepisy art. 15 ust. l i 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, jak też nie uwzględnia istoty umowy przelewu wierzytelności. Skarżąca powołała się na również na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2003 r. (Sa/Bd 286/03, Przegląd Orzecznictwa Podatkowego z 2003 r. nr 6) wskazując, iż każda wpłata od dłużnika przysługującej podatnikowi wierzytelności powinna być księgowana w dacie faktycznego otrzymania należności jako przychód stosownie do art. 12 ust. l ustawy. Dochodem dla podatnika jest nadwyżka wpłat dłużnika z tytułu należności głównej, ubocznej (odsetki) wraz z kosztami nad ceną zapłaconą za daną wierzytelność, która stanowi koszt uzyskania przychodu. Podatnik uzyskuje dochód do opodatkowania z chwilą uzyskania nadwyżki wpłat z tytułu określonej wierzytelności nad ceną zapłaconą za daną wierzytelność. Wydatek na nabycie wierzytelności stanowi koszt uzyskania przychodu w dacie faktycznego otrzymania przychodu tj. ściągnięcia nabytej wierzytelności lub jej części. Skarżąca uważa, iż kosztem uzyskania przychodów oprócz ceny nabycia danej wierzytelności są wydatki poniesione tytułem kosztów procesowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wypadku dochodzenia należności w postępowaniu sądowym. Do przychodów natomiast oprócz kwoty spłaconej należności głównej i odsetek za opóźnienie naliczonych do daty przelewu wierzytelności (odsetki zaległe), zaliczyć należy także odsetki otrzymane za opóźnienie naliczone po tej dacie do dnia zapłaty, w tym odsetki skapitalizowane dochodzono pozwem i odsetki od odsetek żądane od dłużnika na mocy art. 482 § l Kodeksu cywilnego. Strona podniosła, że kontrolujący nie podważyli związku pomiędzy nabyciem wierzytelności a uzyskaniem odsetek za opóźnienie naliczonych po dniu przelewu wierzytelności. Spółka nabywając wierzytelność dokonuje kalkulacji kwoty, jaką może uzyskać od dłużnika, biorąc pod uwagę także wielkość zaległych oraz przyszłych odsetek za opóźnienie, co znajduje odzwierciedlenie w cenie nabycia. Skutkiem przelewu wierzytelności jest przejście na nabywcę roszczeń o zaległe odsetki, jak również prawa do żądania zapłaty odsetek za opóźnienie przypadające po dniu nabycia wierzytelności. Zatem wydatek na nabycie wierzytelności ponoszony jest w celu uzyskania przychodu z tytułu zarówno spłaty należności głównej i odsetek naliczonych do dnia przelewu, jak również w celu uzyskania przychodu z tytułu odsetek naliczonych po dacie przelewu w wypadku dalszego opóźnienia dłużnika. Z powyższych względów błędne jest przyjęcie, że odsetki bieżące nie są przedmiotem zakupu i nie mogą być zaliczone do wartości wierzytelności. Kwestią sporną jest również wykładnia i zastosowanie art. 15 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Z powołanego przepisu wynika zasada potrącalności kosztów tylko w tym roku podatkowym, którego one dotyczą. Oznacza to, że nie jest możliwe potrącenie kosztów w roku, w którym je poniesiono, jeżeli rok ten nie jest jednocześnie rokiem, którego koszty te dotyczą. Spółka prawidłowo w wypadku otrzymania częściowej spłaty z tytułu należności głównej i odsetek w roku podatkowym uznawała wydatek w takiej samej kwocie za koszt uzyskania tego przychodu i nie wykazywała dochodu. Dochód bowiem powstawał dopiero wówczas, gdy wielkość dokonanej spłaty (przychód) przekroczyła kwotę kosztów. Przepis art. 15 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie ustanawia zasady proporcjonalności w znaczeniu, w jakim przyjmuje to organ podatkowy. Błędne i pozbawione podstawy prawnej jest rozliczanie kosztów uzyskania przychodów przy zastosowaniu proporcji ustalanej w oparciu o udział procentowy ceny zakupu danej wierzytelności w wartości nominalnej tej wierzytelności.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do ustalenia wysokości dochodu w rozumieniu prawa podatkowego w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na nabywaniu wierzytelności od wierzycieli w ramach umów o przelew wierzytelności, a następnie ich windykacji we własnym imieniu i na własny rachunek.
Nie budzi wątpliwości, że nabyta przez spółkę wierzytelność nie jest przychodem zarachowanym, zgodnie z art.12 ust.3 ustawy z dnia 15 lutego 1992r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000r. Nr 54, poz. 654 ze zm.), jako przychód należny. Spółka jest bowiem nabywcą prawa majątkowego, a nie dostawcą towarów czy usług, z czym wiąże się powstanie tej należności.
Swoje rozstrzygnięcie organy podatkowe oparły na podstawie art. 7 ust. 1 i 2, art.12 ust.1 pkt 1 oraz art. 15 ust.1 i 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Stosownie do pierwszego ze wskazanych przepisów przedmiotem opodatkowania jest dochód bez względu na rodzaj źródeł przychodów, z jakich został on osiągnięty. Dochodem jest natomiast, z zastrzeżeniem wyjątków określonych w art.10 i 11 ustawy, nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta roku podatkowym. Z regulacji tej wynika, że dochód w danym roku podatkowym stanowi różnicę między sumą przychodów osiągniętych w danym roku podatkowym a sumą kosztów ich uzyskania, które wystąpiły w tym roku. W myśl art.12 ust.1 pkt 1 ustawy do przychodów zalicza się otrzymane pieniądze, wartości pieniężne, w tym różnice kursowe.
Ustawową definicję kosztów uzyskania przychodów zawiera art.15 ust.1 ustawy. Stanowi on, że są nimi koszty poniesione w celu uzyskania przychodów. Oznacza to, iż podatnik ma możliwość odliczenia dla celów podatkowych wszelkich wydatków pod tym wszakże warunkiem, iż wykaże ich związek z prowadzoną działalnością gospodarczą, a ich poniesienie ma lub może mieć wpływ na wielkość osiągniętego przychodu. Kosztami są, co do zasady, koszty faktycznie poniesione, tzn. wydatkowane.
Na podstawie dotychczas przedstawionych regulacji można sformułować zasadę, zgodnie z którą w danym roku podatkowym są potrącalne koszty poniesione, wiążące się z otrzymanymi w tym roku przychodami. Nie jest możliwe potrącanie kosztów, jeżeli podatnik w tym samym roku nie otrzymał przychodów, dla uzyskania których poniósł te koszty. Potrącić można tylko wydatki, które dotyczą danego roku podatkowego.
Rozwinięcie tej zasady znajdujemy w art.15 ust.4. Przepis ten stanowi, że koszty uzyskania przychodów są potrącalne tylko w roku podatkowym którego dotyczą, tj. są potrącalne także koszty uzyskania poniesione w latach poprzedzających rok podatkowy, lecz dotyczące przychodów roku podatkowego, oraz określone co do rodzaju i kwoty koszty uzyskania, które zostały zarachowane, chociaż ich jeszcze nie poniesiono, jeżeli odnoszą się do przychodów danego roku podatkowego, chyba że ich zarachowanie nie było możliwe; w tym przypadku są one potrącane w roku, w którym zostały poniesione.
W przepisie tym w celu zapewnienia współmierności przychodów i związanych z nimi kosztów wyróżnia się trzy sytuacje umożliwiające potrącanie kosztów w roku podatkowym, którego dotyczą: 1) koszty uzyskania przychodów poniesione w latach poprzednich, lecz dotyczące przychodów roku podatkowego, 2) określone co do rodzaju i kwoty koszty uzyskania, które zostały zarachowane, chociaż ich jeszcze nie poniesiono, jeżeli odnoszą się do przychodów danego roku podatkowego, 3) koszty niezarachowane dotyczące przychodów danego roku podatkowego potrącalne w roku, w którym zostały poniesione.
W świetle powyższych uregulowań wydatki dokonane przez podatnika na nabycie wierzytelności, powinny zostać uznane za koszty uzyskania przychodów z chwilą uzyskania w danym roku podatkowym przychodu, tj. otrzymania spłaty od dłużnika.
W przypadku gdy wierzytelność nie zostanie spłacona jednorazowo, lecz płatności są dokonywane w częściach, wówczas wydatki na nabycie wierzytelności powinny stanowić koszty uzyskania przychodów w takiej wysokości, która odpowiada spłacie w danym roku podatkowym wierzytelności przez dłużnika. Sąd nie podziela w tym zakresie stanowiska organów podatkowych, że wyliczenie kosztów uzyskania przychodów powinno nastąpić na podstawie wskaźnika – cena nabycia wierzytelności odniesiona do jej wartości nominalnej. Stosowanie takiego wskaźnika, zdaniem Sądu, nie wynika ze wskazanych przepisów prawnych. Przyjęcie go oznaczałoby, że spółka nie mogłaby zaliczyć całości poniesionego wydatku, w wysokości dokonanej przez dłużnika spłaty wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów, mimo że bezsprzecznie wydatek ten został poniesiony w celu osiągnięcia przychodu. Organy podatkowe odwołują się dla potwierdzenia słuszności swojego stanowiska do wyroku NSA z dnia 11 marca 2003 r., SA/Bd 286/03, jednakże lektura uzasadnienia pozwala stwierdzić, iż brak jest w nim szczegółowych rozważań Sądu na temat zasadności rozliczania kosztów uzyskania przychodów w oparciu o powyższy wskaźnik.
W odniesieniu do odsetek otrzymanych przez spółkę po dniu zawarcia umowy o przelew wierzytelności należy stwierdzić, że są one przychodem. Tylko kwoty naliczonych, a nie otrzymanych odsetek nie stanowią przychodu (art.12 ust.4 pkt 2 wskazanej ustawy). W ocenie Sądu odsetki te wiążą się z umową o przelew wierzytelności. Gdyby skarżąca nie poniosła wydatku na nabycie wierzytelności, to nie miałaby prawa do dalszego naliczania tych odsetek i tych odsetek nie otrzymałaby. Zatem dokonany wydatek na zakup wierzytelności, obejmujący odsetki naliczone na dzień jej nabycia i należność główną, został przez spółkę poniesiony także w celu uzyskania przychodu w postaci odsetek zapłaconych po dniu zawarcia umowy o przelew wierzytelności i wydatek ten stanowi w odniesieniu do tych ostatnich odsetek koszt podatkowy w rozumieniu art.15 ust.1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Sąd nie podziela w tym zakresie stanowiska zaprezentowanego przez organy podatkowe.
Zwrot kosztów sądowych i egzekucyjnych jest przychodem w momencie ich otrzymania ( por. wyrok NSA z dnia 30 marca 2004 r., FSK 93/04). Brak jest podstaw do przypisania temu przychodowi kosztów uzyskania przychodów w momencie spłaty wierzytelności, w przypadku gdy spółka zaliczała te wydatki do kosztów uzyskania przychodów już w momencie ich poniesienia.
Mając powyższe uwadze na podstawie art.145§1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
O kosztach sądowych postanowiono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło