II SA/Wa 1553/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Sędziowie WSA Bronisław Szydło Joanna Kube (spr.) Protokolant Beata Gibzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2005 r. sprawy ze skargi K.C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 września 2004 r. sygn. akt II SA/Wa 250/04 uchylił zaskarżoną przez K.C. decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] o odmowie przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie organ nie ustalił wyczerpująco okoliczności faktycznych, co w konsekwencji powodowało naruszenie art. 7, 77 § 1, 107 § 3 kpa. W ocenie Sądu organ badając szczególne okoliczności powodujące niespełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczeń emerytalno - rentowych nie wziął pod uwagę, że skarżący leczył się [...] ([...]) i fakt ten mógł być przyczyną przerwy w świadczeniu pracy od lipca 1990 r. do dnia złożenia wniosku o świadczenie w drodze wyjątku, i w konsekwencji mogło mu to uniemożliwić uzyskanie dłuższego stażu ubezpieczeniowego od posiadanego tj. 6 miesięcy i 20 dni. Sąd zwrócił uwagę, że lekarz orzecznik ZUS wskazał w orzeczeniu o całkowitej niezdolności do pracy, że K.C. cierpi na [...] od wielu lat. Zdaniem Sądu, organ nie uzasadnił również stanowiska, co do posiadania przez skarżącego niezbędnych środków utrzymania w związku z osiąganymi przez matkę skarżącego dochodami w wysokości 2563.88 zł. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], wydaną w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, o odmowie przyznania K.C. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W toku postępowania ustalono, że przyczyną niepodejmowania przez K.C., uznanego w dniu 11 grudnia 2003 r. za całkowicie niezdolnego do pracy, zatrudnienia od 31 lipca 1990 r. do dnia wydania orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy tj. przez okres 13 lat 4 miesięcy i 11 dni były szczególne okoliczności wynikające ze stanu zdrowia, o których mowa w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Organ uznał jednakże, iż świadczenie w drodze wyjątku nie może zostać wnioskodawcy przyznane, ponieważ nie można, z uwagi na wykazany dochód na członka rodziny, uznać, że pozostaje on bez niezbędnych środków utrzymania, co jest konieczną przesłanką z powołanego przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Organ ustalił, że K.C. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która osiąga dochód w wysokości 2563.88 zł brutto, co daje na osobę 1281,94 zł. brutto. Organ powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmujące, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. W ocenie organu nie można uznać, że w obecnych realiach społecznych i gospodarczych kwota 1281,94 zł brutto przypadająca na członka rodziny skarżącego nie zabezpiecza niezbędnych środków utrzymania osoby dorosłej, a więc środków o charakterze podstawowym, bo tylko takich może dotyczyć świadczenie przyznane w drodze wyjątku. Środki, jakimi dysponuje skarżący wraz z matką pozwalają na pokrycie niezbędnych wydatków, co nie wyklucza faktu, iż sytuacja bytowa i materialna może być trudna. W skardze do Sądu, zarzucono organowi brak uwzględnienia przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego faktu braku ubezpieczenia zdrowotnego. Podano, że od kwietnia 2003 r. z otrzymywanych dochodów jest spłacany kredyt na leczenie skarżącego, co w konsekwencji, powoduje że realnie osiągany dochód na osobę w rodzinie jest mniejszy od najniższego świadczenia wpłacanego przez ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie po stronie skarżącego nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje go z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Sąd w pełni aprobuje stanowisko wyrażone przez NSA w powołanym przez organ wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01(lex nr 83733), iż przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych (a nie niewystarczających) środków utrzymania. Wykazane środki utrzymania w kwocie 1281,94 zł brutto na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, zważywszy potrzeby skarżącego, lecz trudno uznać wymienioną sumę jako tę, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych. Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, która od 1 marca 2004 r. wynosi 562,58 zł. Porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącego z wysokością najniższej emerytury należy wykluczyć możliwość uznania, że skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia tego warunku jest już wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Owszem te potrzeby organ zobligowany jest ocenić lecz nie jest to kryterium autonomiczne w stosunku do uzyskanych dochodów. W zaskarżonej decyzji taka ocena została dokonana i mieści się w granicach reguł przewidzianych w art. 7, 75, 77 i 80 kpa. Dodatkowo dla celów porównawczych należy wskazać, że obecnie minimalne wynagrodzenie za pracę od 1 stycznia 2005 r. wynosi 849 zł. Zaś przeciętna emerytura, renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy według danych wstępnych ZUS za miesiąc wrzesień 2005 r. wyniosła 1135, 48 zł. (por. www.zus.pl). Tak więc osiągane dochody w rodzinie skarżącego (1281,94 zł brutto) przewyższają także i te kwoty. Należy również zwrócić uwagę na przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), której zadaniem jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przepisy powołanej ustawy w art. 8 ust. 1 wskazują kryteria dochodowe, które uprawniają do prawa do świadczeń z pomocy społecznej, a więc wyznaczają granicę niezbędnych środków utrzymania. I tak prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny". Wysokość renty socjalnej wynosi 478,93 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, jak również nie narusza oceny prawnej wyrażonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 września 2004 r. sygn. akt II SA/Wa 250/04 i wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.