II SA/Wa 250/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Pietras, Sędziowie Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Iwona Cichocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2004 r. sprawy ze skargi K.C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku K. C. z dnia 27 czerwca 2003 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym, oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przyznanych w ustawie. Jak wynika z powyższego przepisu przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie art. 83 ustawy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: * wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, * nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, * nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność lub wiek, * nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a nie spełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Reasumując, renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku może być przyznana osobie, która jest ubezpieczona w rozumieniu ustawy o rentach i emeryturach, nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy, nie posiada niezbędnych środków utrzymania i posiada odpowiednio długi, w stosunku do wieku, okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty, brakuje niewielki okres. Tymczasem z akt rentowych rozpoznawanej sprawy wynika, że na przestrzeni 35 lat życia p. K. C. posiada udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 6 miesięcy i 20 dni, który jest krótki w stosunku do wieku i nie może być podstawą pozytywnego załatwienia wniosku, bowiem renta jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, powiązanym z opłacaniem składek na to ubezpieczenie. K. C. przestał wykonywać pracę w lipcu 1990 r. a do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy w sierpniu 2003 r., tj. przez 13 lat nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Trudno zatem uznać że zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego, ponieważ w wymienionej przerwie wnioskujący był zdolny do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Ponadto ocenie podlegała również sytuacja materialna z tym, że nie stanowi ona jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 stycznia 2004 r., o ponowne rozpoznanie sprawy, K. C. stwierdził, że jego matka jest chora na raka i nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z leczeniem i utrzymaniem dwóch chorych osób. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2004 r., nr [...]utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. i w uzasadnieniu przytoczył argumentację przytoczoną już w decyzji pierwszoinstancyjnej. Dalej dodał, że ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] lipca 1990 r., z akt sprawy nie wynika, aby po tej dacie p. C. nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza, że wówczas nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Niezdolność do pracy, orzeczeniem lekarza orzecznika, została stwierdzona w dniu [...] grudnia 2003 r., w którym lekarz orzecznik stwierdził, że daty powstania całkowitej niezdolności do pracy nie da się stwierdzić, a więc za datę powstania niezdolności do pracy przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o świadczenie, tj. 29 sierpnia 2003 r. Podkreślono, że p. C. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy po upływie 13 lat i 28 dni od ostatnio udowodnionego okresu składkowego i nie można przyjąć, że nie nabył uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Wobec powyższego nie dopatrzono się zbiegu szczególnych okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków ustawowych do renty. Ponadto podkreślono, że z dokumentacji wynika, że matka p. C. otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 2563,88 zł miesięcznie, które stanowi źródło utrzymania, a więc nie można przyjąć, że wnioskujący o przyznanie świadczenia nie posiada niezbędnych środków utrzymania, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K.C. wnosił u uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2004 r. oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia z dnia [...] stycznia 2004 r., podnosząc w uzasadnieniu skargi, że decyzja jest dla niego krzywdząca, a renta jaką otrzymuje matka nie starcza na pokrycie wszystkich wydatków związanych z kosztami leczenia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wnosił o oddalenie skargi, podając argumentację jak w uzasadnieniu decyzji. Na rozprawie w dniu 28 września 2004 r. pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zmienił stanowisko w sprawie i pozostawił decyzję do uznania sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że K. C. ur. dnia [...] listopada 1968 r. jest niepełnosprawny o charakterze trwałym, z rozpoznaniem schizofrenii paranoidalnej, cukrzycy insulinowej i otyłości. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona w dniu [...]grudnia 2003 r. do grudnia 2006 r. Również bezspornym jest, że ze względu na chorobę i ustaloną niezdolność do pracy, nie może podjąć pracy. Ponadto nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do przyznania mu renty z tytułu niezdolności do pracy na zasadach ogólnych. Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób niewystarczający rozważył przesłankę o szczególnych okolicznościach dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Istnienie owych okoliczności musi być poprzedzone wyjaśnieniem organu w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Do okoliczności tych należy zaliczyć takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę starającą się o przyznanie świadczenia. Sytuacje niezależne od jego woli, spowodowane ważnymi względami życiowymi i usprawiedliwionymi powodami. Jedną z nich może być choroba. Zwrócić uwagę należy, że w przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołał się jedynie na okres ubezpieczenia, który wynosi 6 miesięcy i 20 dni, uznając go za niewystarczający w stosunku do wieku starającego się o przyznanie świadczenia, a ponadto, że został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy dopiero po upływie 13 lat i 28 dni od ostatnio udowodnionego okresu składkowego. W żadnym stopniu natomiast organ administracji nie zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych przez skarżącego i potwierdzonych orzeczeniami lekarzy orzeczników ZUS. Mianowicie, nie uwzględnił i nie dokonał żadnej analizy wywodzącej się z faktu, że K.C. leczył się psychiatrycznie z rozpoznaniem zespołu schizofrenii paranoidalnej i okoliczności, że charakter tej choroby, której objawy zapewne nie pojawiły się z dnia na dzień, mogły zaważyć na przerwie w świadczeniu pracy, mimo, że był on zdolny do pracy. Reasumując, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dysponując informacją o chorobie K. C., w żadnym stopniu nie podjął się wyjaśnienia, czy ta choroba mogła mieć wpływ na niepodejmowanie przez niego pracy od lipca 1990 r., aż do złożenia wniosku o przyznanie renty w drodze wyjątku. Do sformułowania powyższego wniosku uprawnia okoliczność, że z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, że p. C. cierpi na zaburzenia psychiczne od wielu lat "więcej niż od 1988 r." Ponadto zauważyć należy, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2004 r. utrzymującej w mocy decyzję z [...] stycznia 2004 r. odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku, lakonicznie podał, że matka skarżącego otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 2563,88zł miesięcznie, które stanowi źródło utrzymania jej i syna, w związku z powyższym nie można przyjąć, że nie posiada on niezbędnych środków utrzymania, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W tej części Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie uzasadnił swojego stanowiska, a należy zwrócić uwagę, że z tej jednej renty muszą się utrzymać i ponosić koszty związane z leczeniem dwie ciężko chore osoby, niezdolne do samodzielnej egzystencji. Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że mogły mieć wpływ na wynik sprawy i to tym bardziej, że art. 83 ust 1 ustawy nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego. Ważne są natomiast powody, dla których ubezpieczony nie mógł spełnić wymagań do przyznania renty na zasadach ogólnych. Reasumując, w świetle powyższych rozważań jako dowolne należy potraktować ustalenia faktyczne dokonane przez organ. Wprawdzie znajdują one potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, lecz nie zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § l pkt lc w zw. z art. 152 i art. 132 cytowanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.